Economie samenvatting
,Inhoudstafel
Hoofdstuk 1: Basisprincipes van de economie............................................................................................................. 10
1.1. Inleiding ...................................................................................................................................................... 10
1.2. Economische modellen ............................................................................................................................... 10
a. De economische kringloop ......................................................................................................................... 11
1.3. Keuzes maken en de kost ervan: ................................................................................................................ 11
a. Principe 1: Mensen worden geconfronteerd met trade-offs ..................................................................... 11
b. Principe 2: De kost van iets is wat je ervoor opgeeft.................................................................................. 12
c. Principe 3: Rationele mensen denken in marginale termen ....................................................................... 12
1.4. De wisselwerking tussen de verschillende economische agenten ............................................................. 13
d. Principe 4: Mensen reageren op stimulansen ............................................................................................ 13
e. Principe 5: Markten zijn meestal een goede manier om de economische activiteit te organiseren.......... 13
f. Principe 6: Overheden kunnen in bepaalde gevallen de marktsituatie verbeteren ................................... 13
Hoofdstuk 2: Denken als een economist ..................................................................................................................... 15
2.1. Inleiding ...................................................................................................................................................... 15
2.2. De economist als wetenschapper ............................................................................................................... 15
a. De wetenschappelijke methode: observatie, theorie en meer observatie ................................................ 15
b. Economische modellen ............................................................................................................................... 15
c. Micro-economie en macro-economie ........................................................................................................ 15
2.3. De economist als beleidsadviseur............................................................................................................... 15
a. Positieve versus normatieve analyse .......................................................................................................... 15
b. Economisten en politiek ............................................................................................................................. 16
2.4. Waarom economisten het niet eens zijn .................................................................................................... 16
a. Verschillen in wetenschappelijke beoordelingen ........................................................................................ 16
b. Perceptie versus realiteit ............................................................................................................................ 16
Hoofdstuk 3: Vraag en aanbod .................................................................................................................................... 17
3.1. Inleiding ...................................................................................................................................................... 17
3.2. Markten en economie ................................................................................................................................ 17
a. Inleiding ...................................................................................................................................................... 17
b. Soorten markten ......................................................................................................................................... 17
3.3. De vraag ...................................................................................................................................................... 18
a. Determinanten van de vraag ...................................................................................................................... 18
b. Marktvraag versus individuele vraag .......................................................................................................... 18
c. Verandering van de vraag ........................................................................................................................... 18
d. Een wijziging van de gevraagde hoeveelheid ............................................................................................. 19
3.4. Het aanbod ................................................................................................................................................. 19
a. Determinanten van het aanbod ................................................................................................................. 19
b. Het individuele aanbod versus het marktaanbod ...................................................................................... 20
c. Veranderingen van het aanbod .................................................................................................................. 20
d. Een wijziging van de aangeboden hoeveelheid .......................................................................................... 20
3.5. Het samenkomen van vraag en aanbod ..................................................................................................... 20
2
, a. Het evenwicht ............................................................................................................................................. 20
b. Drie stappen om een wijziging in het marktevenwicht te analyseren ......................................................... 21
Hoofdstuk 4: Elasticiteit ................................................................................................................................................ 24
4.1. Inleiding ...................................................................................................................................................... 24
4.2. Elasticiteit van de vraag ............................................................................................................................... 24
a. Prijselasticiteit van de vraag en haar determinanten ................................................................................. 24
b. Formule van de prijselasticiteit van de vraag .............................................................................................. 24
c. De variabiliteit van de vraagcurve............................................................................................................... 25
d. Andere vraagelasticiteiten .......................................................................................................................... 26
4.3. Elasticiteit van het aanbod .......................................................................................................................... 26
a. Prijselasticiteit van het aanbod en haar determinanten ............................................................................. 26
Hoofdstuk 5: Overheidstussenkomsten en de marktwerking ....................................................................................... 28
5.1. Prijsreguleringen ......................................................................................................................................... 28
a. Hoe het vastleggen van een maximumprijs de markt beïnvloedt ............................................................... 28
b. Hoe het vastleggen van een minimumprijs de markt beïnvloedt ................................................................ 29
c. Het evalueren van prijsreguleringen .......................................................................................................... 29
5.2. Belastingen ................................................................................................................................................. 29
a. Belasting gevolg op de koper ..................................................................................................................... 30
b. Wat zal het heffen van een belasting op de verkoper als gevolg hebben voor de markt? ....................... 30
5.3. Subsidies ..................................................................................................................................................... 31
a. Gevolg van een subsidie aan de koper voor de markt? .............................................................................. 31
b. Gevolgen subsidie aan de verkoper voor de markt? .................................................................................. 32
5.4. Elasticiteit en belastingheffing.................................................................................................................... 33
5.5. Elasticiteit en subsidies ............................................................................................................................... 34
Hoofdstuk 6: Consumenten- en producentensurplus .................................................................................................. 35
6.1. Inleiding ...................................................................................................................................................... 35
6.2. Consumentensurplus .................................................................................................................................. 35
a. Willingness to pay ....................................................................................................................................... 35
b. Het consumentensurplus en de vraagcurve ............................................................................................... 35
c. De invloed van prijs op het consumentensurplus ...................................................................................... 36
6.3. Producentensurplus.................................................................................................................................... 36
a. De kost van een product en de willingness to sell ...................................................................................... 36
b. Producentensurplus aan de hand van de aanbodcurve ............................................................................. 37
c. De invloed van een hogere prijs op het producentensurplus..................................................................... 37
6.4. Analyse van consumenten- en producentensurplus bij marktevenwicht .................................................. 38
Hoofdstuk 7: Externaliteiten ........................................................................................................................................ 39
7.1. Inleiding ...................................................................................................................................................... 39
7.2. Externaliteiten en marktineffciëntie........................................................................................................... 39
a. Negatieve externaliteiten bij productie ...................................................................................................... 39
b. Positieve externaliteiten bij productie ....................................................................................................... 40
c. Externaliteiten bij consumptie.................................................................................................................... 41
3
, d. Overheidsgoederen .................................................................................................................................... 41
7.3. Oplossingen voor externaliteiten ............................................................................................................... 42
a. Private oplossingen voor externaliteiten .................................................................................................... 42
b. Publieke oplossingen voor externaliteiten ................................................................................................. 42
Hoofdstuk 8: Publieke goederen en gemeenschappelijke hulpbronnen ..................................................................... 44
8.1. Inleiding ...................................................................................................................................................... 44
8.2. De verschillende soorten goederen ............................................................................................................ 44
8.3. Publieke goederen ...................................................................................................................................... 44
a. Het free-rider probleem ............................................................................................................................. 44
b. Voorbeelden van publieke goederen ......................................................................................................... 45
8.4. Gemeenschappelijke hulpbronnen............................................................................................................. 45
a. De tragedie van de gemeenschappelijke eigendom ................................................................................... 45
b. Voorbeelden van gemeenschappelijke hulpbronnen ................................................................................. 45
8.5. Conclusie: het belang van eigendomsrechten ............................................................................................ 46
Hoofdstuk 9: Het belastingsysteem ............................................................................................................................. 47
9.1. De inkomsten en uitgaven van de overheid ............................................................................................... 47
a. De uitgaven van de overheid ...................................................................................................................... 47
b. De inkomsten van de overheid ................................................................................................................... 47
9.2. Een efficiënt belastingstelsel ...................................................................................................................... 47
a. Deadweight losses ...................................................................................................................................... 47
b. De administratieve rompslomp .................................................................................................................. 49
c. Marginale versus gemiddelde belastingvoeten .......................................................................................... 49
9.3. Een billijk belastingstelsel ........................................................................................................................... 49
a. Het Voordeel Principe (Benefits Principe) .................................................................................................. 49
b. Het draagkrachtprincipe (the ability to pay principe)................................................................................. 50
9.4. Een verzoening tussen effciëntie en billijkheid .......................................................................................... 50
Hoofdstuk 10: De productiekosten .............................................................................................................................. 51
10.1. Kosten, opbrengsten en winst .................................................................................................................... 51
a. Totale opbrengsten .................................................................................................................................... 51
b. Totale kosten .............................................................................................................................................. 51
10.2. Productiefunctie ......................................................................................................................................... 51
a. Productiefactoren en tijdsperspectief ........................................................................................................ 51
b. Definitie ...................................................................................................................................................... 51
c. De productiekosten .................................................................................................................................... 52
d. De lange termijn ATC-curven en het optreden van schaaleffecten ............................................................ 54
Hoofdstuk 11: Volmaakte concurrentie ....................................................................................................................... 56
11.1. Definitie en voorbeeld ................................................................................................................................ 56
a. Definitie ...................................................................................................................................................... 56
11.2. De basisvoorwaarden ................................................................................................................................. 56
a. Invloed op de prijs ...................................................................................................................................... 56
b. Toetreden tot de sector .............................................................................................................................. 56
4
,Inhoudstafel
Hoofdstuk 1: Basisprincipes van de economie............................................................................................................. 10
1.1. Inleiding ...................................................................................................................................................... 10
1.2. Economische modellen ............................................................................................................................... 10
a. De economische kringloop ......................................................................................................................... 11
1.3. Keuzes maken en de kost ervan: ................................................................................................................ 11
a. Principe 1: Mensen worden geconfronteerd met trade-offs ..................................................................... 11
b. Principe 2: De kost van iets is wat je ervoor opgeeft.................................................................................. 12
c. Principe 3: Rationele mensen denken in marginale termen ....................................................................... 12
1.4. De wisselwerking tussen de verschillende economische agenten ............................................................. 13
d. Principe 4: Mensen reageren op stimulansen ............................................................................................ 13
e. Principe 5: Markten zijn meestal een goede manier om de economische activiteit te organiseren.......... 13
f. Principe 6: Overheden kunnen in bepaalde gevallen de marktsituatie verbeteren ................................... 13
Hoofdstuk 2: Denken als een economist ..................................................................................................................... 15
2.1. Inleiding ...................................................................................................................................................... 15
2.2. De economist als wetenschapper ............................................................................................................... 15
a. De wetenschappelijke methode: observatie, theorie en meer observatie ................................................ 15
b. Economische modellen ............................................................................................................................... 15
c. Micro-economie en macro-economie ........................................................................................................ 15
2.3. De economist als beleidsadviseur............................................................................................................... 15
a. Positieve versus normatieve analyse .......................................................................................................... 15
b. Economisten en politiek ............................................................................................................................. 16
2.4. Waarom economisten het niet eens zijn .................................................................................................... 16
a. Verschillen in wetenschappelijke beoordelingen ........................................................................................ 16
b. Perceptie versus realiteit ............................................................................................................................ 16
Hoofdstuk 3: Vraag en aanbod .................................................................................................................................... 17
3.1. Inleiding ...................................................................................................................................................... 17
3.2. Markten en economie ................................................................................................................................ 17
a. Inleiding ...................................................................................................................................................... 17
b. Soorten markten ......................................................................................................................................... 17
3.3. De vraag ...................................................................................................................................................... 18
a. Determinanten van de vraag ...................................................................................................................... 18
b. Marktvraag versus individuele vraag .......................................................................................................... 18
c. Verandering van de vraag ........................................................................................................................... 18
d. Een wijziging van de gevraagde hoeveelheid ............................................................................................. 19
3.4. Het aanbod ................................................................................................................................................. 19
a. Determinanten van het aanbod ................................................................................................................. 19
b. Het individuele aanbod versus het marktaanbod ...................................................................................... 20
c. Veranderingen van het aanbod .................................................................................................................. 20
d. Een wijziging van de aangeboden hoeveelheid .......................................................................................... 20
3.5. Het samenkomen van vraag en aanbod ..................................................................................................... 20
2
, a. Het evenwicht ............................................................................................................................................. 20
b. Drie stappen om een wijziging in het marktevenwicht te analyseren ......................................................... 21
Hoofdstuk 4: Elasticiteit ................................................................................................................................................ 24
4.1. Inleiding ...................................................................................................................................................... 24
4.2. Elasticiteit van de vraag ............................................................................................................................... 24
a. Prijselasticiteit van de vraag en haar determinanten ................................................................................. 24
b. Formule van de prijselasticiteit van de vraag .............................................................................................. 24
c. De variabiliteit van de vraagcurve............................................................................................................... 25
d. Andere vraagelasticiteiten .......................................................................................................................... 26
4.3. Elasticiteit van het aanbod .......................................................................................................................... 26
a. Prijselasticiteit van het aanbod en haar determinanten ............................................................................. 26
Hoofdstuk 5: Overheidstussenkomsten en de marktwerking ....................................................................................... 28
5.1. Prijsreguleringen ......................................................................................................................................... 28
a. Hoe het vastleggen van een maximumprijs de markt beïnvloedt ............................................................... 28
b. Hoe het vastleggen van een minimumprijs de markt beïnvloedt ................................................................ 29
c. Het evalueren van prijsreguleringen .......................................................................................................... 29
5.2. Belastingen ................................................................................................................................................. 29
a. Belasting gevolg op de koper ..................................................................................................................... 30
b. Wat zal het heffen van een belasting op de verkoper als gevolg hebben voor de markt? ....................... 30
5.3. Subsidies ..................................................................................................................................................... 31
a. Gevolg van een subsidie aan de koper voor de markt? .............................................................................. 31
b. Gevolgen subsidie aan de verkoper voor de markt? .................................................................................. 32
5.4. Elasticiteit en belastingheffing.................................................................................................................... 33
5.5. Elasticiteit en subsidies ............................................................................................................................... 34
Hoofdstuk 6: Consumenten- en producentensurplus .................................................................................................. 35
6.1. Inleiding ...................................................................................................................................................... 35
6.2. Consumentensurplus .................................................................................................................................. 35
a. Willingness to pay ....................................................................................................................................... 35
b. Het consumentensurplus en de vraagcurve ............................................................................................... 35
c. De invloed van prijs op het consumentensurplus ...................................................................................... 36
6.3. Producentensurplus.................................................................................................................................... 36
a. De kost van een product en de willingness to sell ...................................................................................... 36
b. Producentensurplus aan de hand van de aanbodcurve ............................................................................. 37
c. De invloed van een hogere prijs op het producentensurplus..................................................................... 37
6.4. Analyse van consumenten- en producentensurplus bij marktevenwicht .................................................. 38
Hoofdstuk 7: Externaliteiten ........................................................................................................................................ 39
7.1. Inleiding ...................................................................................................................................................... 39
7.2. Externaliteiten en marktineffciëntie........................................................................................................... 39
a. Negatieve externaliteiten bij productie ...................................................................................................... 39
b. Positieve externaliteiten bij productie ....................................................................................................... 40
c. Externaliteiten bij consumptie.................................................................................................................... 41
3
, d. Overheidsgoederen .................................................................................................................................... 41
7.3. Oplossingen voor externaliteiten ............................................................................................................... 42
a. Private oplossingen voor externaliteiten .................................................................................................... 42
b. Publieke oplossingen voor externaliteiten ................................................................................................. 42
Hoofdstuk 8: Publieke goederen en gemeenschappelijke hulpbronnen ..................................................................... 44
8.1. Inleiding ...................................................................................................................................................... 44
8.2. De verschillende soorten goederen ............................................................................................................ 44
8.3. Publieke goederen ...................................................................................................................................... 44
a. Het free-rider probleem ............................................................................................................................. 44
b. Voorbeelden van publieke goederen ......................................................................................................... 45
8.4. Gemeenschappelijke hulpbronnen............................................................................................................. 45
a. De tragedie van de gemeenschappelijke eigendom ................................................................................... 45
b. Voorbeelden van gemeenschappelijke hulpbronnen ................................................................................. 45
8.5. Conclusie: het belang van eigendomsrechten ............................................................................................ 46
Hoofdstuk 9: Het belastingsysteem ............................................................................................................................. 47
9.1. De inkomsten en uitgaven van de overheid ............................................................................................... 47
a. De uitgaven van de overheid ...................................................................................................................... 47
b. De inkomsten van de overheid ................................................................................................................... 47
9.2. Een efficiënt belastingstelsel ...................................................................................................................... 47
a. Deadweight losses ...................................................................................................................................... 47
b. De administratieve rompslomp .................................................................................................................. 49
c. Marginale versus gemiddelde belastingvoeten .......................................................................................... 49
9.3. Een billijk belastingstelsel ........................................................................................................................... 49
a. Het Voordeel Principe (Benefits Principe) .................................................................................................. 49
b. Het draagkrachtprincipe (the ability to pay principe)................................................................................. 50
9.4. Een verzoening tussen effciëntie en billijkheid .......................................................................................... 50
Hoofdstuk 10: De productiekosten .............................................................................................................................. 51
10.1. Kosten, opbrengsten en winst .................................................................................................................... 51
a. Totale opbrengsten .................................................................................................................................... 51
b. Totale kosten .............................................................................................................................................. 51
10.2. Productiefunctie ......................................................................................................................................... 51
a. Productiefactoren en tijdsperspectief ........................................................................................................ 51
b. Definitie ...................................................................................................................................................... 51
c. De productiekosten .................................................................................................................................... 52
d. De lange termijn ATC-curven en het optreden van schaaleffecten ............................................................ 54
Hoofdstuk 11: Volmaakte concurrentie ....................................................................................................................... 56
11.1. Definitie en voorbeeld ................................................................................................................................ 56
a. Definitie ...................................................................................................................................................... 56
11.2. De basisvoorwaarden ................................................................................................................................. 56
a. Invloed op de prijs ...................................................................................................................................... 56
b. Toetreden tot de sector .............................................................................................................................. 56
4
