Geschiedenis van de Sociale Wetenschappen (25-26)
HC 1
Hier is een overzichtelijke en uitgebreide samenvatting waarin de slides van Lecture 1 van
prof. dr. Dimitris Dalakoglou en de voorgeschreven literatuur van Gauchat (2023) en
Goldenberg (2023) volledig zijn geïntegreerd.
Samenvatting | HSS College 1: Vertrouwen in de Wetenschap
Het centrale thema van dit college is de fundamentele vraag: Waarom vertrouwen (of
wantrouwen) mensen de wetenschap? Wetenschap is vandaag de dag cruciaal bij het
begrijpen en aanpakken van grote maatschappelijke crises, zoals klimaatverandering, de
opkomst van AI en pandemieën.
1. De Kern van Wetenschap: Een Sociale Institutie
Een van de belangrijkste uitgangspunten van het college is dat wetenschap geen
opzichzelfstaande verzameling van objectieve feiten is.
Wetenschap is sociaal: Het functioneert omdat de samenleving het accepteert. Het
bestaat uit een samenspel van kennis, methoden en instituten.
Financiering en Belangen: Wetenschap wordt betaald door de overheid, bedrijven en
universiteiten. Omdat geldstromen invloed kunnen hebben op onderzoek, is kennis
inherent politiek geladen.
Afhankelijkheid: Als individu kun je het overgrote deel van alle wetenschappelijke
claims niet zelf verifiëren. Wetenschap is daarom volledig gebaseerd op een
fundament van vertrouwen.
2. De Drie Pijlers van Vertrouwen (Theorie & Literatuur)
Wat zorgt ervoor dat het publiek de wetenschap vertrouwt? Zowel de slides als de literatuur
van Maya Goldenberg (2023) onderscheiden drie cruciale dimensies van betrouwbaarheid:
Omschrijving volgens
Dimensie Uitdieping Literatuur (Goldenberg, 2023)
het college
Beschikt de Epistemische competentie: Het publiek moet
Competence wetenschapper over de erop kunnen vertrouwen dat de experts
(Expertise) juiste kennis en daadwerkelijk de capaciteit hebben om
vaardigheden? betrouwbare kennis te produceren.
Is de onderzoeker eerlijk Morele betrouwbaarheid: Wetenschappers
Honesty
en transparant over de moeten integer handelen, geen data
(Integriteit)
resultaten? manipuleren en open zijn over onzekerheden.
Public Interest Werkt de wetenschap in Inzet voor het publiek belang: Het wantrouwen
(Benevolentie) het belang van de stijgt wanneer het publiek vermoedt dat
samenleving? wetenschappers commerciële (bijv. Big Pharma)
1
, Omschrijving volgens
Dimensie Uitdieping Literatuur (Goldenberg, 2023)
het college
of politieke agenda's dienen in plaats van de
burger.
3. Waarom brokkelt het vertrouwen af?
Vertrouwen is fragiel. De slides en de literatuur van Gordon Gauchat (2023) verklaren de
huidige 'vertrouwenscrisis' aan de hand van interne en externe dynamieken:
Informatiechaos: De online wereld staat vol met tegenstrijdige wetenschappelijke
claims.
Politiek & Polarisatie: Politieke conflicten en ideologieën geven deels vorm aan wie
of wat we geloven. Kennis wordt ingezet als politiek wapen.
Schandalen & Ongelijkheid: Wetenschappelijke misstappen (fraude, replicatiecrisis)
en het feit dat de vruchten van de wetenschap niet voor iedereen gelijk verdeeld zijn,
jagen wantrouwen aan.
Wetenschapsfilosofische context (Kuhn & Feyerabend)
Om te begrijpen waarom legitimiteit altijd betwist wordt, verwijst het college kort naar de
wetenschapsfilosofen Thomas Kuhn en Paul Feyerabend:
Wetenschap verandert historisch gezien door middel van paradigmashifts (Kuhn); de
'waarheid' van nu kan over vijftig jaar achterhaald zijn.
Er is niet één enkele, universele methode die wetenschap definieert (Feyerabend).
Dit maakt wetenschappelijke claims inherent vatbaar voor discussie.
4. Actuele Casussen uit het College
Casus A: COVID-19
Tijdens de pandemie werd de crisis direct zichtbaar. De combinatie van tegenstrijdige
expertise (wetenschappers die het niet met elkaar eens waren) en politieke belangen
zorgde voor een acute vertrouwensbreuk tussen overheden, experts en burgers.
Casus B: Kunstmatige Intelligentie (AI)
De razendsnelle innovatie rondom AI zorgt voor grote maatschappelijke onzekerheid. Omdat
de ontwikkelingen de regulering inhalen, rijst de cruciale vraag: Wie kunnen we hierin nog
vertrouwen? De commerciële techbedrijven, de overheid, of de academische wereld?
Key Takeaways voor het Tentamen
Wetenschap = Sociaal: Zonder maatschappelijke acceptatie en culturele legitimiteit
verliest de wetenschap haar gezag.
2
, Deficit-model klopt niet: Literatuur (Goldenberg) laat zien dat wantrouwen vaak niet
komt door een gebrek aan kennis (deficit), maar door een gebrek aan morele en
maatschappelijke betrouwbaarheid van instituten.
Vertrouwen is fragiel en betwist: Legitimiteit hangt direct samen met institutionele
normen, financiering en politieke context.
HC 2
3
, Hier is een overzichtelijke en uitgebreide samenvatting waarin de inhoud van de
collegeslides over The Institutionalisation of Sociology en de voorgeschreven literatuur van
Parker (1997) en Alatas (2021) volledig zijn geïntegreerd, zonder directe verwijzingen naar
bestandsnamen of pdf-bronnen.
Samenvatting | HSS College: De Institutionalisering van de Sociologie
Dit college onderzoekt hoe sociologie historisch is gevormd tot een academische discipline.
Het stelt kritische vragen over de constructie van de sociologische 'canon', de uitsluiting van
niet-westerse denkers en hoe machtsstructuren bepalen wat wij vandaag de dag als
'wetenschappelijke kennis' beschouwen.
1. Wat is de Canon en waarom bestaat deze?
Wanneer een discipline institutionaliseert, ontwikkelt het vaste structuren (zoals
universitaire afdelingen en tijdschriften) en een canon. Een canon is een verzameling van
klassieke auteurs en teksten die worden beschouwd als het fundament van de discipline.
De Heilige Drie-eenheid: Binnen de sociologie bestaat de traditionele canon
voornamelijk uit Karl Marx, Max Weber en Émile Durkheim.
De verborgen aanname: De canon wordt vaak gepresenteerd alsof deze op een
neutrale, objectieve manier tot stand is gekomen. De slides en de literatuur laten
echter zien dat de canon een sociale constructie is die inherent is gevormd door
maatschappelijke machtsverhoudingen.
Het probleem: De sociologie bestudeert van nature machtsstructuren in de
samenleving, maar is historisch gezien blind geweest voor de manier waarop haar
eigen canon door macht is gevormd.
2. Waarom houden we vast aan Durkheim? (Parker, 1997)
David Parker stelt de centrale vraag: "Why bother with Durkheim anyway?" Hij onderzoekt
de spanningen rondom het onderwijzen van de traditionele 'Heilige Drie-eenheid' aan
moderne, diverse groepen studenten.
Rechtvaardigingen voor de klassieke canon (Parker):
Parker onderscheidt redenen waarom het waardevol blijft om klassieke denkers te
bestuderen:
1. Historisch bewustzijn: Klassieke sociologen reageerden op de ingrijpende crises van
de moderniteit (zoals de industriële revolutie, secularisatie en urbanisatie). Hun
theorieën helpen ons begrijpen waar onze huidige concepten vandaan komen.
2. Fundamentele concepten: Begrippen zoals sociale cohesie en anomie
(normloosheid) bieden nog steeds een basis om naar hedendaagse maatschappelijke
structuren te kijken.
Alternatieve benaderingen (Parker):
4
HC 1
Hier is een overzichtelijke en uitgebreide samenvatting waarin de slides van Lecture 1 van
prof. dr. Dimitris Dalakoglou en de voorgeschreven literatuur van Gauchat (2023) en
Goldenberg (2023) volledig zijn geïntegreerd.
Samenvatting | HSS College 1: Vertrouwen in de Wetenschap
Het centrale thema van dit college is de fundamentele vraag: Waarom vertrouwen (of
wantrouwen) mensen de wetenschap? Wetenschap is vandaag de dag cruciaal bij het
begrijpen en aanpakken van grote maatschappelijke crises, zoals klimaatverandering, de
opkomst van AI en pandemieën.
1. De Kern van Wetenschap: Een Sociale Institutie
Een van de belangrijkste uitgangspunten van het college is dat wetenschap geen
opzichzelfstaande verzameling van objectieve feiten is.
Wetenschap is sociaal: Het functioneert omdat de samenleving het accepteert. Het
bestaat uit een samenspel van kennis, methoden en instituten.
Financiering en Belangen: Wetenschap wordt betaald door de overheid, bedrijven en
universiteiten. Omdat geldstromen invloed kunnen hebben op onderzoek, is kennis
inherent politiek geladen.
Afhankelijkheid: Als individu kun je het overgrote deel van alle wetenschappelijke
claims niet zelf verifiëren. Wetenschap is daarom volledig gebaseerd op een
fundament van vertrouwen.
2. De Drie Pijlers van Vertrouwen (Theorie & Literatuur)
Wat zorgt ervoor dat het publiek de wetenschap vertrouwt? Zowel de slides als de literatuur
van Maya Goldenberg (2023) onderscheiden drie cruciale dimensies van betrouwbaarheid:
Omschrijving volgens
Dimensie Uitdieping Literatuur (Goldenberg, 2023)
het college
Beschikt de Epistemische competentie: Het publiek moet
Competence wetenschapper over de erop kunnen vertrouwen dat de experts
(Expertise) juiste kennis en daadwerkelijk de capaciteit hebben om
vaardigheden? betrouwbare kennis te produceren.
Is de onderzoeker eerlijk Morele betrouwbaarheid: Wetenschappers
Honesty
en transparant over de moeten integer handelen, geen data
(Integriteit)
resultaten? manipuleren en open zijn over onzekerheden.
Public Interest Werkt de wetenschap in Inzet voor het publiek belang: Het wantrouwen
(Benevolentie) het belang van de stijgt wanneer het publiek vermoedt dat
samenleving? wetenschappers commerciële (bijv. Big Pharma)
1
, Omschrijving volgens
Dimensie Uitdieping Literatuur (Goldenberg, 2023)
het college
of politieke agenda's dienen in plaats van de
burger.
3. Waarom brokkelt het vertrouwen af?
Vertrouwen is fragiel. De slides en de literatuur van Gordon Gauchat (2023) verklaren de
huidige 'vertrouwenscrisis' aan de hand van interne en externe dynamieken:
Informatiechaos: De online wereld staat vol met tegenstrijdige wetenschappelijke
claims.
Politiek & Polarisatie: Politieke conflicten en ideologieën geven deels vorm aan wie
of wat we geloven. Kennis wordt ingezet als politiek wapen.
Schandalen & Ongelijkheid: Wetenschappelijke misstappen (fraude, replicatiecrisis)
en het feit dat de vruchten van de wetenschap niet voor iedereen gelijk verdeeld zijn,
jagen wantrouwen aan.
Wetenschapsfilosofische context (Kuhn & Feyerabend)
Om te begrijpen waarom legitimiteit altijd betwist wordt, verwijst het college kort naar de
wetenschapsfilosofen Thomas Kuhn en Paul Feyerabend:
Wetenschap verandert historisch gezien door middel van paradigmashifts (Kuhn); de
'waarheid' van nu kan over vijftig jaar achterhaald zijn.
Er is niet één enkele, universele methode die wetenschap definieert (Feyerabend).
Dit maakt wetenschappelijke claims inherent vatbaar voor discussie.
4. Actuele Casussen uit het College
Casus A: COVID-19
Tijdens de pandemie werd de crisis direct zichtbaar. De combinatie van tegenstrijdige
expertise (wetenschappers die het niet met elkaar eens waren) en politieke belangen
zorgde voor een acute vertrouwensbreuk tussen overheden, experts en burgers.
Casus B: Kunstmatige Intelligentie (AI)
De razendsnelle innovatie rondom AI zorgt voor grote maatschappelijke onzekerheid. Omdat
de ontwikkelingen de regulering inhalen, rijst de cruciale vraag: Wie kunnen we hierin nog
vertrouwen? De commerciële techbedrijven, de overheid, of de academische wereld?
Key Takeaways voor het Tentamen
Wetenschap = Sociaal: Zonder maatschappelijke acceptatie en culturele legitimiteit
verliest de wetenschap haar gezag.
2
, Deficit-model klopt niet: Literatuur (Goldenberg) laat zien dat wantrouwen vaak niet
komt door een gebrek aan kennis (deficit), maar door een gebrek aan morele en
maatschappelijke betrouwbaarheid van instituten.
Vertrouwen is fragiel en betwist: Legitimiteit hangt direct samen met institutionele
normen, financiering en politieke context.
HC 2
3
, Hier is een overzichtelijke en uitgebreide samenvatting waarin de inhoud van de
collegeslides over The Institutionalisation of Sociology en de voorgeschreven literatuur van
Parker (1997) en Alatas (2021) volledig zijn geïntegreerd, zonder directe verwijzingen naar
bestandsnamen of pdf-bronnen.
Samenvatting | HSS College: De Institutionalisering van de Sociologie
Dit college onderzoekt hoe sociologie historisch is gevormd tot een academische discipline.
Het stelt kritische vragen over de constructie van de sociologische 'canon', de uitsluiting van
niet-westerse denkers en hoe machtsstructuren bepalen wat wij vandaag de dag als
'wetenschappelijke kennis' beschouwen.
1. Wat is de Canon en waarom bestaat deze?
Wanneer een discipline institutionaliseert, ontwikkelt het vaste structuren (zoals
universitaire afdelingen en tijdschriften) en een canon. Een canon is een verzameling van
klassieke auteurs en teksten die worden beschouwd als het fundament van de discipline.
De Heilige Drie-eenheid: Binnen de sociologie bestaat de traditionele canon
voornamelijk uit Karl Marx, Max Weber en Émile Durkheim.
De verborgen aanname: De canon wordt vaak gepresenteerd alsof deze op een
neutrale, objectieve manier tot stand is gekomen. De slides en de literatuur laten
echter zien dat de canon een sociale constructie is die inherent is gevormd door
maatschappelijke machtsverhoudingen.
Het probleem: De sociologie bestudeert van nature machtsstructuren in de
samenleving, maar is historisch gezien blind geweest voor de manier waarop haar
eigen canon door macht is gevormd.
2. Waarom houden we vast aan Durkheim? (Parker, 1997)
David Parker stelt de centrale vraag: "Why bother with Durkheim anyway?" Hij onderzoekt
de spanningen rondom het onderwijzen van de traditionele 'Heilige Drie-eenheid' aan
moderne, diverse groepen studenten.
Rechtvaardigingen voor de klassieke canon (Parker):
Parker onderscheidt redenen waarom het waardevol blijft om klassieke denkers te
bestuderen:
1. Historisch bewustzijn: Klassieke sociologen reageerden op de ingrijpende crises van
de moderniteit (zoals de industriële revolutie, secularisatie en urbanisatie). Hun
theorieën helpen ons begrijpen waar onze huidige concepten vandaan komen.
2. Fundamentele concepten: Begrippen zoals sociale cohesie en anomie
(normloosheid) bieden nog steeds een basis om naar hedendaagse maatschappelijke
structuren te kijken.
Alternatieve benaderingen (Parker):
4
