Wijsbegeerte
! Te onthouden: Na een naam is het dus altijd een theorie van die persoon. Zijn geen
feiten, zijn theorieën. Mag je erna zelf opvatten hoe je wil, maar je kan er altijd inzichten
uit halen
1. Filosofie en economie
De oorsprong van de filosofie:
Hoe is filosofie ontstaan? Kijken naar maatschappelijke ontwikkelingen in die tijd:
- Teloorgang mythes, verhalen…
- Democratie
- Handel
Handel
Inzoomen op link economie/handel en filosofie:
Handel en filosofie zijn op zelfde moment ontstaan. Verschillende hypotheses hierrond:
- Handelaars zijn een nieuwe sociale klasse. Willen ook invloed, een rol in de
politiek. Hebben hiervoor ideeën en dus filosofie nodig om dit te verdedigen.
- Handel zorgt voor blootstelling aan externe invloeden en dus voor verspreiding van
wetenschap & andere ontwikkelingen.
- Handel maakt de dingen abstract. Want nu is er geld dat voor abstractie zorgt. Dit
maakt de maatschappij abstracter. En filosofie is nu net denken a.d.h.v. abstracte
ideeën, het is abstract denken. Er is dus een link te vinden.
Reële abstractie (handel) en intellectuele abstractie (filosofie) zijn gelinkt.
ð Er is een link tussen handel en filosofie
Toch ligt de verhouding tussen handel en filosofie moeilijk:
Antieke filosofen over geld/handel:
Velen antieke filosofen zetten zich af tegen geld/handel.
Vb’en:
Socrates: geld is iets vies, dit woog ook zwaar door bij de keuze of hij zou ontsnappen of
toch blijven in de cel en sterven
Homerus: Handel is slechter dan doden en roven
Waarom?
- Geld maakt alles gelijk. Er is geen verschil meer, uniciteit van dingen gaat verloren
en dat is volgens filosofen gevaarlijk.
, - Geld zorgt ervoor dat je iets kan krijgen dat je misschien niet verdient of geen recht
op hebt
- Geldlogica trekt zich van niets iets aan vb van tradities
ð Langs de ene kant is er een verband tussen handel en filosofie,
langs de andere kant zetten filosofen zich er duidelijk tegen af.
Toch!
Filosofen weten dat geld ook noodzakelijk is, maar vinden wel dat het een
ondergeschikte rol moet innemen in de samenleving.
Onderscheid maken tussen goede en slechte rijkdom:
- Goede rijkdom: uit productieve activiteit vb als ambachtsman, dit is gelimiteerd
door vb grondstoYen
- Slechte rijkdom: via handel, geen productie en ongelimiteerd
Plato tegen de handelaars(=geld):
Waarom is Plato geen fan?
- Handelaars hebben geen producerende functie, ze maken zelf niets en zijn
slechts de ‘in between’.
- Handelaars zijn vaak vreemdelingen (xenofobie)
- Zijn vaak ook bankiers
Heel concrete voorstellen tegen geld en handel:
Vb Geen havensteden hebben, we moeten zelfstandig en zelfvoorzienend zijn
(autarchie)
Sofisten
Ook waren filosofen geen fan van sofisten.
Sofist = bieden hun kennis te koop aan, bieden hun diensten aan aan rijken vb adviseurs,
leerkracht van de kinderen…
Waarom slecht volgens antieke filosofen?
1/ Waarheidsbegrip ligt door sofisten onder druk.
2/ Zij verkopen waarheid.
1/ Waarheidsbegrip
Wat is waarheid?
,Basistheorie:
Overeenstemming tussen onze (wij als subjecten) ideeën en dus kennis over een
object en het ware object.
Aletheia:
Volgens Heidegger: ‘iets wat uit de verborgenheid tevoorschijn komt’
Vb kunst: op zoek naar de waarheid achter een kunstwerk dat door goed na te
denken, te analyseren, tevoorschijn kan komen.
Verschillende waarheden vs 1 waarheid:
(side note dit is zelfs wat contradictorisch bij antieke filosofen vb socrates, willen
discussie over waarheid maar er mag er wel maar 1 zijn)
Waarheid is ook zeer hoogstaand in het oude Griekenland. Democratie en dus het
discussiëren is cruciaal en om te discussiëren is kennis en dus waarheid nodig!
Maar deze waarheden zijn een andere namelijk “doxa” of “opinietjes”.
o Antieke filosofen kijken hierop neer.
o Hedendaagse filosofen vinden dit iets goed. 1 waarheid zou namelijk
gevaarlijk zijn, ruimte voor discussie is goed.
Plato:
Ideeën bestaan echt. Er is namelijk een ideeënwereld en een werkelijke
wereld. En wij in de werkelijke wereld zien afspiegelingen van de
ideeënwereld.
è Dit is niet absurd! Denk aan de wiskunde waar het belangrijk is te weten
dat die ideeën op zich bestaan.
Filosofie: moet gebaseerd zijn op kennis van de echte ideeën, er is dus één
objectieve waarheid (nl de kennis van de echte ideeën) en dus is er maar 1
waarheid.
<-> Sofisten kiezen die waarheden dat mensen willen horen, er zijn voor hen
dus meerdere opinies/waarheden.
Zij zijn eigenlijk ook handelaars en die denken niet aan wat ze handelen maar
wat ze ermee verdienen, het geld.
Ze zijn onwetend over de waarheden, de zogenaamde kennis die ze verkopen
en beseYen dit daarenboven niet. (<-> Socrates die erkent wat hij niet weet)
EIect sofisme op onderwijs, eIect op waarheid, reden om
waarheden/kennis op te doen verandert:
Heeft eYect op onderwijs. Dit onderwijs is enkel voor wie het kan betalen en dus
enkel voor de rijken. Ook zal het niet meer draaien rond de wetenschap en dus
een opleiding om zich belangeloos te wijden aan de publieke zaak. Het zal een
opleiding zijn om ook te leren wijsheid te verkopen.
= relatie koper/verkoper
, Antieke filosofen: meester/gezel
ð Er is een betekenisverandering: waarheid, ideeën… veranderen van betekenissen en
handel is hier een belangrijke oorzaak van.
2/ Waarheid/kennis te koop:
Waarheid zou niet te koop mogen zijn. Je kan ‘weten’/ kennis niet omzetten in
geld.
Wat zou je dan als prijs vragen? Hier valt geen prijs op te plakken (vb kennis valt
niet om te zetten in werkuren), waarheid is onbetaalbaar want is enorm
belangrijk.
Daarenboven moet je belangeloos aan wetenschap doen, niet om geld te
verdienen.
Controverse:
Sofisten verlagen zich tot verkopen van ideëen maar willen wel erkenning van echte
wijzen en filosofen
Aristoteles:
Nut? : aristoteles beeld met dat van ons/ moderne beeld vergelijken en zo bewuster
worden van hoe wij denken
Kernideën Aristoteles:
- Alles heeft een doel en wanneer dit doel bereikt wordt is er excellentie.
- De mens bereikt zijn doel als hij deelneemt aan de politieke activiteit.
= Polis: politieke landschap. Dit is cruciaal want is doel op zich, niet in functie van
iets anders. Maakt de mens ook echt vrij.
Aristoteles over de sofisten en handelaars:
Noemt sofisme een soort chrematistiek.
Ontstaan geld en risico’s die het met zich meebracht:
Geld ontstond uit de ruilhandel en was een nieuw concept dat risico met zich
meebracht (omdat het zo nieuw/revolutionair was).
Geld kan je namelijk niet consumeren (heeft geen gebruikswaarde) enkel ruilen
(ruilwaarde) in tegenstelling tot andere goederen. Wat initieel dus middel was kan nu
doel op zich worden. Je kan nu geld verwerven omwille van geld zelf. Slecht want praxis
is doel op zich, geld mag dat niet zijn. Dit is een onnatuurlijke, slechte rijkdom. Dit kent
geen beperking, krijgt dynamiek op zich, zo verliezen we de controle en kan samenleving
ontwrichten.
! Te onthouden: Na een naam is het dus altijd een theorie van die persoon. Zijn geen
feiten, zijn theorieën. Mag je erna zelf opvatten hoe je wil, maar je kan er altijd inzichten
uit halen
1. Filosofie en economie
De oorsprong van de filosofie:
Hoe is filosofie ontstaan? Kijken naar maatschappelijke ontwikkelingen in die tijd:
- Teloorgang mythes, verhalen…
- Democratie
- Handel
Handel
Inzoomen op link economie/handel en filosofie:
Handel en filosofie zijn op zelfde moment ontstaan. Verschillende hypotheses hierrond:
- Handelaars zijn een nieuwe sociale klasse. Willen ook invloed, een rol in de
politiek. Hebben hiervoor ideeën en dus filosofie nodig om dit te verdedigen.
- Handel zorgt voor blootstelling aan externe invloeden en dus voor verspreiding van
wetenschap & andere ontwikkelingen.
- Handel maakt de dingen abstract. Want nu is er geld dat voor abstractie zorgt. Dit
maakt de maatschappij abstracter. En filosofie is nu net denken a.d.h.v. abstracte
ideeën, het is abstract denken. Er is dus een link te vinden.
Reële abstractie (handel) en intellectuele abstractie (filosofie) zijn gelinkt.
ð Er is een link tussen handel en filosofie
Toch ligt de verhouding tussen handel en filosofie moeilijk:
Antieke filosofen over geld/handel:
Velen antieke filosofen zetten zich af tegen geld/handel.
Vb’en:
Socrates: geld is iets vies, dit woog ook zwaar door bij de keuze of hij zou ontsnappen of
toch blijven in de cel en sterven
Homerus: Handel is slechter dan doden en roven
Waarom?
- Geld maakt alles gelijk. Er is geen verschil meer, uniciteit van dingen gaat verloren
en dat is volgens filosofen gevaarlijk.
, - Geld zorgt ervoor dat je iets kan krijgen dat je misschien niet verdient of geen recht
op hebt
- Geldlogica trekt zich van niets iets aan vb van tradities
ð Langs de ene kant is er een verband tussen handel en filosofie,
langs de andere kant zetten filosofen zich er duidelijk tegen af.
Toch!
Filosofen weten dat geld ook noodzakelijk is, maar vinden wel dat het een
ondergeschikte rol moet innemen in de samenleving.
Onderscheid maken tussen goede en slechte rijkdom:
- Goede rijkdom: uit productieve activiteit vb als ambachtsman, dit is gelimiteerd
door vb grondstoYen
- Slechte rijkdom: via handel, geen productie en ongelimiteerd
Plato tegen de handelaars(=geld):
Waarom is Plato geen fan?
- Handelaars hebben geen producerende functie, ze maken zelf niets en zijn
slechts de ‘in between’.
- Handelaars zijn vaak vreemdelingen (xenofobie)
- Zijn vaak ook bankiers
Heel concrete voorstellen tegen geld en handel:
Vb Geen havensteden hebben, we moeten zelfstandig en zelfvoorzienend zijn
(autarchie)
Sofisten
Ook waren filosofen geen fan van sofisten.
Sofist = bieden hun kennis te koop aan, bieden hun diensten aan aan rijken vb adviseurs,
leerkracht van de kinderen…
Waarom slecht volgens antieke filosofen?
1/ Waarheidsbegrip ligt door sofisten onder druk.
2/ Zij verkopen waarheid.
1/ Waarheidsbegrip
Wat is waarheid?
,Basistheorie:
Overeenstemming tussen onze (wij als subjecten) ideeën en dus kennis over een
object en het ware object.
Aletheia:
Volgens Heidegger: ‘iets wat uit de verborgenheid tevoorschijn komt’
Vb kunst: op zoek naar de waarheid achter een kunstwerk dat door goed na te
denken, te analyseren, tevoorschijn kan komen.
Verschillende waarheden vs 1 waarheid:
(side note dit is zelfs wat contradictorisch bij antieke filosofen vb socrates, willen
discussie over waarheid maar er mag er wel maar 1 zijn)
Waarheid is ook zeer hoogstaand in het oude Griekenland. Democratie en dus het
discussiëren is cruciaal en om te discussiëren is kennis en dus waarheid nodig!
Maar deze waarheden zijn een andere namelijk “doxa” of “opinietjes”.
o Antieke filosofen kijken hierop neer.
o Hedendaagse filosofen vinden dit iets goed. 1 waarheid zou namelijk
gevaarlijk zijn, ruimte voor discussie is goed.
Plato:
Ideeën bestaan echt. Er is namelijk een ideeënwereld en een werkelijke
wereld. En wij in de werkelijke wereld zien afspiegelingen van de
ideeënwereld.
è Dit is niet absurd! Denk aan de wiskunde waar het belangrijk is te weten
dat die ideeën op zich bestaan.
Filosofie: moet gebaseerd zijn op kennis van de echte ideeën, er is dus één
objectieve waarheid (nl de kennis van de echte ideeën) en dus is er maar 1
waarheid.
<-> Sofisten kiezen die waarheden dat mensen willen horen, er zijn voor hen
dus meerdere opinies/waarheden.
Zij zijn eigenlijk ook handelaars en die denken niet aan wat ze handelen maar
wat ze ermee verdienen, het geld.
Ze zijn onwetend over de waarheden, de zogenaamde kennis die ze verkopen
en beseYen dit daarenboven niet. (<-> Socrates die erkent wat hij niet weet)
EIect sofisme op onderwijs, eIect op waarheid, reden om
waarheden/kennis op te doen verandert:
Heeft eYect op onderwijs. Dit onderwijs is enkel voor wie het kan betalen en dus
enkel voor de rijken. Ook zal het niet meer draaien rond de wetenschap en dus
een opleiding om zich belangeloos te wijden aan de publieke zaak. Het zal een
opleiding zijn om ook te leren wijsheid te verkopen.
= relatie koper/verkoper
, Antieke filosofen: meester/gezel
ð Er is een betekenisverandering: waarheid, ideeën… veranderen van betekenissen en
handel is hier een belangrijke oorzaak van.
2/ Waarheid/kennis te koop:
Waarheid zou niet te koop mogen zijn. Je kan ‘weten’/ kennis niet omzetten in
geld.
Wat zou je dan als prijs vragen? Hier valt geen prijs op te plakken (vb kennis valt
niet om te zetten in werkuren), waarheid is onbetaalbaar want is enorm
belangrijk.
Daarenboven moet je belangeloos aan wetenschap doen, niet om geld te
verdienen.
Controverse:
Sofisten verlagen zich tot verkopen van ideëen maar willen wel erkenning van echte
wijzen en filosofen
Aristoteles:
Nut? : aristoteles beeld met dat van ons/ moderne beeld vergelijken en zo bewuster
worden van hoe wij denken
Kernideën Aristoteles:
- Alles heeft een doel en wanneer dit doel bereikt wordt is er excellentie.
- De mens bereikt zijn doel als hij deelneemt aan de politieke activiteit.
= Polis: politieke landschap. Dit is cruciaal want is doel op zich, niet in functie van
iets anders. Maakt de mens ook echt vrij.
Aristoteles over de sofisten en handelaars:
Noemt sofisme een soort chrematistiek.
Ontstaan geld en risico’s die het met zich meebracht:
Geld ontstond uit de ruilhandel en was een nieuw concept dat risico met zich
meebracht (omdat het zo nieuw/revolutionair was).
Geld kan je namelijk niet consumeren (heeft geen gebruikswaarde) enkel ruilen
(ruilwaarde) in tegenstelling tot andere goederen. Wat initieel dus middel was kan nu
doel op zich worden. Je kan nu geld verwerven omwille van geld zelf. Slecht want praxis
is doel op zich, geld mag dat niet zijn. Dit is een onnatuurlijke, slechte rijkdom. Dit kent
geen beperking, krijgt dynamiek op zich, zo verliezen we de controle en kan samenleving
ontwrichten.
