Inhoudsopgave
Inleiding.....................................................................................................................................................................6
Wat is criminologie................................................................................................................................................7
Wat doen criminologen?.......................................................................................................................................7
Conclusie...............................................................................................................................................................8
1. Wat is criminaliteit en wat is criminologie............................................................................................................8
1.1 Wat is criminaliteit..........................................................................................................................................9
1.1.1 Strafrechtelijke definities.........................................................................................................................9
1.1.2 Constructivisme: de uitdaging van het legalisme tot nihilisme...............................................................9
1.1.3 Alternatieve definities van criminaliteit.................................................................................................10
1.1.4 Kritiek op het begrip ‘criminaliteit’: afschaffen?....................................................................................10
1.2 Wat is criminologie........................................................................................................................................10
1.2.1 Materieel voorwerp...............................................................................................................................10
1.2.2 Het formeel voorwerp............................................................................................................................11
1.2.3 Onderzoeksparadigmata in de criminologie..........................................................................................13
1.2.4 Criminologie als zelfstandige discipline?................................................................................................13
1.3 Conclusie.......................................................................................................................................................13
Examenvraag.......................................................................................................................................................13
2. De meting van criminaliteit en onveiligheid & bronnen van criminaliteitscijfers..............................................14
2.1 Historische achtergrond................................................................................................................................14
2.2 Officiële criminaliteitscijfers..........................................................................................................................14
2.2.1 In België..................................................................................................................................................14
2.2.2 In internationale context........................................................................................................................14
2.2.3 Politiecijfers............................................................................................................................................15
2.3 Onderzoek bij daders: zelfsrapportagestudies.............................................................................................16
2.3.1 Toegevoegde waarde.............................................................................................................................16
2.3.2 Beperkingen...........................................................................................................................................16
2.4 Onderzoek naar slachtofferschap: slachtofferenquêtes...............................................................................16
2.4.1 De Belgische veiligheidsmonitor............................................................................................................16
2.4.2 Toegevoegde waarde.............................................................................................................................17
2.4.3 Beperkingen...........................................................................................................................................17
2.4.4 Onderzoek naar onveiligheidsgevoelens...............................................................................................17
2.5 Conclusie.......................................................................................................................................................18
Examenvraag.......................................................................................................................................................18
1
,3. Veelvoorkomende criminaliteit...........................................................................................................................19
3.1 Kernbegrippen en definities..........................................................................................................................19
3.2 Belgische cijfers en trends.............................................................................................................................20
3.2.1 Algemeen overzicht................................................................................................................................20
3.2.2 Eigendomscriminaliteit...........................................................................................................................20
3.2.3 Persoonscriminaliteit.............................................................................................................................21
3.2.4 Jeugddelinquentie..................................................................................................................................22
3.3 Internationale en historische trends.............................................................................................................23
3.3.1 Trends op geweldscriminaliteit..............................................................................................................23
3.3.2 De ‘crime drop’.......................................................................................................................................24
3.4 Conclusie.......................................................................................................................................................25
Examenvraag.......................................................................................................................................................25
4. Speciale criminaliteitsfenomenen: georganiseerde misdaad & organisatiecriminaliteit...................................26
4.1 Inleiding.........................................................................................................................................................26
4.2 Georganiseerde misdaad..............................................................................................................................26
4.2.1 Conceptualisering en definities..............................................................................................................26
4.2.2 De maffia’s..............................................................................................................................................27
4.2.3 Andere vormen van georganiseerde misdaad.......................................................................................29
4.3 Organisatiecriminaliteit.................................................................................................................................30
4.3.1 Conceptualisering en definities..............................................................................................................30
4.3.2 Oorzaken van organisatiecriminaliteit...................................................................................................31
4.4 Conclusie.......................................................................................................................................................31
Examenvraag.......................................................................................................................................................31
5. Constructie van criminaliteit in de media...........................................................................................................32
5.1 Inleiding.........................................................................................................................................................32
5.2 Criminaliteit in de media...............................................................................................................................33
5.2.1 Mediaonderzoek en inhoudanalyse.......................................................................................................33
5.2.2 Bevindingen uit onderzoek naar criminaliteit in het nieuws.................................................................33
5.2.3 Criminaliteit in populaire cultuur (films, series, tv)...............................................................................33
5.2.4 Algemene patronen in mediavoorstellingen van criminaliteit..............................................................34
5.3 Oorzaken van representatie van criminaliteit in de media...........................................................................34
5.4 Beïnvloeding van media op ons gedrag en attitudes....................................................................................36
5.4.1 Gerbner’s cultivatietheorie....................................................................................................................37
5.5 Gevolgen ven representatie van criminaliteit in de media...........................................................................37
5.6 Conclusie.......................................................................................................................................................38
Examenvraag.......................................................................................................................................................38
6. Methodologisch positivisme en kwantitatief onderzoek....................................................................................39
2
, 6.1 Problemen bij criminologisch onderzoek......................................................................................................39
6.2 Twee types van criminologisch onderzoek...................................................................................................39
6.3 Kenmerken van positivistisch onderzoek......................................................................................................40
6.4 Kwantitatief onderzoeksjargon.....................................................................................................................41
6.4.1 Probleemstelling....................................................................................................................................42
6.4.2 Theorie, concepten en operationalisering.............................................................................................42
6.4.3 Variabelen..............................................................................................................................................43
6.4.4 Hypothesen............................................................................................................................................43
6.4.5 Onderzoekseenheden............................................................................................................................44
6.4.6 KWaliteit van (kwantitatief) onderzoek.................................................................................................44
6.5 Conclusie.......................................................................................................................................................44
Examenvraag.......................................................................................................................................................45
7. Kwalitatief onderzoek en de vergelijking kwantitatief en kwalitatief onderzoek..............................................45
7.1 Kritiek op kwantitatief onderzoek.................................................................................................................45
7.2 Voorbeeld en definitie van kwalitatief onderzoek........................................................................................45
7.2.1 Wat is kwalitatief onderzoek?................................................................................................................46
7.3 Kwalitatief onderzoek: types en methodes..................................................................................................46
7.3.1 Narratief onderzoek...............................................................................................................................47
7.3.2 Biografisch onderzoek............................................................................................................................47
7.3.3 Etnografisch onderzoek..........................................................................................................................47
7.3.4 Case study (gevalstudie).........................................................................................................................48
7.3.5 Grounded theory....................................................................................................................................48
7.3.6 Fenomenologisch onderzoek.................................................................................................................48
7.3.7 Actie-onderzoek.....................................................................................................................................48
7.4 Vergelijking kwalitatief en kwantitatief onderzoek......................................................................................49
7.5 Conclusie.......................................................................................................................................................51
Examenvraag.......................................................................................................................................................51
8. Ontstaan van de criminologie in Europa: de klassieke school en de eerste positivisten...................................51
8.1 Inleiding.........................................................................................................................................................51
8.2 Het klassiek paradigma: Beccaria & Bentham..............................................................................................52
8.2.1 Beccaria..................................................................................................................................................52
8.2.2 Jeremy Bentham.....................................................................................................................................52
8.2.3 Evaluatie Beccaria en Bentham..............................................................................................................52
8.3 Het ontstaan van het positivisme in de criminologie...................................................................................53
8.3.1 Het positivisme in de criminologie.........................................................................................................53
8.3.2 Italiaanse school.....................................................................................................................................53
8.3.3 Franse school..........................................................................................................................................54
3
, 8.3.4 Duitstalige aanhangers van Lombroso...................................................................................................55
8.4 Institutionalisering van de criminologie in België en in Europa....................................................................55
8.5 Conclusie.......................................................................................................................................................56
Examenvraag.......................................................................................................................................................56
9. Het moderne sociologische positivisme..............................................................................................................57
9.1 De zogenaamde ‘Franse school’ en Emil Durkheim......................................................................................57
9.2 Het moderne sociologische positivsme........................................................................................................58
9.2.1 Sociaal ecologische theorieën................................................................................................................58
9.2.2 Anomie- en straintheorieën...................................................................................................................59
9.2.3 Subcultuurtheorieën..............................................................................................................................59
9.2.4 Controletheorieën..................................................................................................................................60
9.3 Drie uitdagingen voor het sociologische positivisme....................................................................................61
9.4 Conclusie.......................................................................................................................................................61
Examenvraag.......................................................................................................................................................61
10. De labelingbenadering en de kritische criminologie.........................................................................................62
10.1 De labelingsbenadering...............................................................................................................................62
10.2 Kritische stromingen...................................................................................................................................63
10.2.1 Conflicttheorieën..................................................................................................................................63
10.2.2 “Oorspronkelijke” radicale en kritische criminologie..........................................................................64
10.2.3 Culturele criminologie..........................................................................................................................65
10.2.4 Groene criminologie.............................................................................................................................66
10.2.5 Feministische criminologische benaderingen......................................................................................67
10.3 Conclusie.....................................................................................................................................................68
Examenvraag.......................................................................................................................................................68
11. De neoklassieke criminologie en biologische positivisme................................................................................69
11.1 Neoklassieke stroming en theorieën..........................................................................................................69
11.1.1 Evaluatie van neoklassieke stroming...................................................................................................71
11.2 Moderne en hedendaagse biologische positivisme....................................................................................71
11.2.1 Refresher erfelijkheid...........................................................................................................................71
11.2.2 Gedragsgenetisch onderzoek...............................................................................................................71
11.2.3 Epigenetisch onderzoek.......................................................................................................................72
11.2.4 Neurocriminologische verklaringen voor antisociaal gedrag..............................................................72
11.2.5 Relevantie biologisch onderzoek voor criminaliteitsbeleid.................................................................73
11.2.6 Evaluatie biologische stromingen........................................................................................................73
11.3 Conclusies....................................................................................................................................................73
11.3.1 Conclusie neoklassieke stromingen.....................................................................................................73
11.3.2 Conclusie biologische stromingen........................................................................................................73
4