ZIEKTELEER: GYNAECOLOGIE-VERLOSKUNDE:
1.ANATOMIE + FYSIOLOGIE:
1.1 HISTOLOGIE
UTERUS
Endometrium = baarmoederslijmvlies = cilindrisch
epitheel + tubulaire klieren + stroma (bindweefsel
tss klieren )
Heeft 2 zones = 2/3 zona functionalis (bovenste:
menstrueert) + 1/3 zona basalis (onderste laag:
blijft)
Myometrium = dikke laag glad spierweefsel
CERVIX
= Baarmoederhals: onderzoek met speculum/eendenbek (2 bladen en 1 schroef:
hiermee kijken naar baarmoederhals zien van bol met opening naar baarmoeder toe)
Buitenzijde = ectocervix (zichtbaar bij speculumonderzoek)
Bekleed met meerlagig niet verhoornd plaveiselepitheel/plaatjesepitheel
Zelfde type als vagina : beschermend tegen wrijving en zuur milieu
Binnenzijde = endocervix (kanaal naar baarmoeder)
Eenlagig cilindrisch epitheel
Vormt slijmproducerende klieren + veel plooien en instulpingen (blv)
Slijm verandert doorheen de cyclus (dun bij ovulatie)
Squamocolumnare junctie (SCJ) = overgang tss plaveisel en cilindrisch epitheel
Verplaatst door leeftijd, hormonen, zwangerschap en menopauze
o Jong: SCJ meer naar buiten, cilindrisch epith naar buiten, cervix = rood :
ectropion
o Postmenopauzaal: cervix kleiner, SCJ verschuift naar binnen, ligt dieper
Indien bij deze vrouwen nog wel zichtbaar: cervixdysplasie +
kanker!!!
1
, Uitstrijkje (PAP smear) : met borsteltje, men wilt plaveisel en cilindrisch
epitheel vooral de SCJ
BEKKENBODEM
= spierplaat onderaan het bekken: gevormd door heel plateau v spieren/
spierplaat:
Draagt + ondersteunt blaas, baarmoeder + rectum
Zorgt voor continentie (urine en stoelgang ophouden)
Rol bij bevalling
M. levator ani : houdt de bekkenorganen omhoog
Bestaat uit m.puborectalis + iliococcygeus + pubococcygeus
M.puborectalis: loopt als een lus rond het rectum: knik helpt met ophouden
stoelgang
1.2 SEMEIOLOGIE
GYNAECOLOGISCHE ANAMNESE
Verloskundige anamnese: APGM en detail (hoe zwangerschappen verlopen
zijn)
o a= abortus
o para = aantal kinderen gebaard
o gravidas = aantal zwangerschappen
o m= aantal keren moeder
Gynaecologische operaties
Systeemanamnese: chronische aandoeningen
Antecedenten: epilepsie, thrombo-embolie, diabetes…
Gewichtsveranderingen
Abusus
Farmaca: anti-conceptie (geen oestrogenen) indien trombo-embolie
Sociofamiliaal: beroep, familiale antecedenten
Typische gynaecologische klachten
Fluor : vaginale afscheiding
Pruritis vulvae: jeuk : typisch bij schimmelinfectie
Vulvodynie: alg pijn aan vulva (kan ook neurologisch probleem)
Lokalisatie onderbuikspijn
Dyspareunie: pijn bij vrijen : onderscheid oppervlakkig (schimmelinfectie) of diep
(endometriose)
Libidoverlies
Galactorree: melkverlies uit tepel + mastodynie: pijn in borst
Premenstrueel syndroom: pijn, depressief, slecht voelen, flauw callen, ..
Menstruatie: bloedverlies: hoeveel, doorlekken ’s nachts,…
Urologische klachten: pollakisurie, mictalgie, nycturie
2
, Defecatieklachten: constipatie, dyscheziet (pijn aan darmen tijdens
menstruatie), fecale incontinentie
ALGEMEEN ONDERZOEK
Algemeen inspectie: grootte, gewicht, bloeddruk
Obesitas
Hirsutisme: haargroei
Ontwikkeling secundaire geslachtskenmerken
Huidletsel/acne/pigmentatie
GYNAECOLOGISCH ONDERZOEK:
Voor de meeste vrouwen ongemakkelijk warme kamer + warme handen + uitleg
geven
Gewicht, lengte, BMI, bloeddruk
Abdominale palpatie: tumor, spierweerstand, loslaatpijn
Lithotomie positie : gynaecologische stoel, tegenwoordig voeten in steunen gezet
Onderzoek genitalia:
Klinisch : abdominale palpatie + speculum onderzoek + bimanueel onderzoek
PAP-smear / biopsies : screening cervixkanker
Colposcopie: speciale microscoop, kleuring aanbrengen op cervix, verdachte
zones identificeren en dan biopsies nemen
Endometrium biopsies : slijmvlies onderzoeken (bv bij verdikking) : in
baarmoeder zelf langs speculum en hogerop een heel fijn buisje ingebracht
waarmee men vacuum kan trekken en zo wand kan afschrapen
(endometriumbiopsie)
Vaginale / cervicale wissers
Bloedonderzoek
Echo: transvaginale probe : kijken naar eierstokken (zwarte bolletjes v verschillende
grootte= follikels = eitjes, centraal het ovarieel stroma)
Pelviene MRI : indien onvoldoende op echo: endometriose kan bloedkisten geven
zichtbaar op echo maar soms oppervlakkige endometriose, vergroeiingen tss organen
kan je vermoeden via echo maar bevestigen via MRI
Nog meer diagnose nodig: bv bij buikpijn : laparoscopie: insnede in navel en dan
kijkbuis met camera inbrengen, genitalia via buikholte op scherm zien
Hysteroscopie: in baarmoeder gekeken, via vagina: pathologie zoals myomen,
fibromen, poliepen , scoop inbrengen via vagina na dilateren opening cervix en dan
rondkijken in baarmoeder: zie je opening naar eileider en eventuele afwijkende structuren
in endometrium of slijmvlies
3
, 2. MENSTRUELE CYCLUS:
2.1 DE NORMALE MENSTRUELE CYCLUS:
In lichaam op 4 niveaus
Hypothalamus in hersenen: productie releasing hormonen (GnRH)
Anterieure hypofyse: LH + FSH productie (gonadotrofines)
Ovaria + uterus: oestrogenen, progesteronen en androgenen
o folliculaire fase: oestrogenen geven proliferatief endometrium (3lagig)
o luteale fase: progesteronen (corpus luteum) geven secretoir slijmvlies
(dens echogeen)
Hormonen:
Ontstaan uit cholesterol en vormen v progesteron
Enzymen nodig voor ontwikkeling tot cortisol
Aromatase zet androgenen om in estron en estradiol
Androgenen in ovaria geproduceerd in bijniercortex en perifeer
Estrogenen in ovaria maar ook vetweefsel
Progesteron is typisch ovaria (corpus luteum)
2 cel 2 gonadotropines:
Folliculaire fase: FSH bindt granulosacel (follikel)
o Stimuleert groei follikel + aromatase + productie v oestrogenen + inductie
LH receptoren
Luteale fase: LH bindt theca cel
o Productie v androgenen (via aromatase tot oestrogenen)
o + eicelmaturatie + folikelruptuur + vorming corpus luteum
Menstruele cyclus!!!!
Folliculaire fase:
o Hypothalamus GnRH stimulatie anterieure hypofyse FSH + LH
o FSH stimuleert follikelgroei die oestrogenen produceren : toename
oestrogenen
o Laag oestrogeen remt FSH + LH: dominante follikel groeit, rest sterft
af
o Endometrium groeit: proliferatie, kliergroei, verdikking = proliferatief
Ovulatie: Hoge oestrogeen = positieve feedback : triggert LH-piek (ovulatie 12u
hierna)
Luteale fase:
4
1.ANATOMIE + FYSIOLOGIE:
1.1 HISTOLOGIE
UTERUS
Endometrium = baarmoederslijmvlies = cilindrisch
epitheel + tubulaire klieren + stroma (bindweefsel
tss klieren )
Heeft 2 zones = 2/3 zona functionalis (bovenste:
menstrueert) + 1/3 zona basalis (onderste laag:
blijft)
Myometrium = dikke laag glad spierweefsel
CERVIX
= Baarmoederhals: onderzoek met speculum/eendenbek (2 bladen en 1 schroef:
hiermee kijken naar baarmoederhals zien van bol met opening naar baarmoeder toe)
Buitenzijde = ectocervix (zichtbaar bij speculumonderzoek)
Bekleed met meerlagig niet verhoornd plaveiselepitheel/plaatjesepitheel
Zelfde type als vagina : beschermend tegen wrijving en zuur milieu
Binnenzijde = endocervix (kanaal naar baarmoeder)
Eenlagig cilindrisch epitheel
Vormt slijmproducerende klieren + veel plooien en instulpingen (blv)
Slijm verandert doorheen de cyclus (dun bij ovulatie)
Squamocolumnare junctie (SCJ) = overgang tss plaveisel en cilindrisch epitheel
Verplaatst door leeftijd, hormonen, zwangerschap en menopauze
o Jong: SCJ meer naar buiten, cilindrisch epith naar buiten, cervix = rood :
ectropion
o Postmenopauzaal: cervix kleiner, SCJ verschuift naar binnen, ligt dieper
Indien bij deze vrouwen nog wel zichtbaar: cervixdysplasie +
kanker!!!
1
, Uitstrijkje (PAP smear) : met borsteltje, men wilt plaveisel en cilindrisch
epitheel vooral de SCJ
BEKKENBODEM
= spierplaat onderaan het bekken: gevormd door heel plateau v spieren/
spierplaat:
Draagt + ondersteunt blaas, baarmoeder + rectum
Zorgt voor continentie (urine en stoelgang ophouden)
Rol bij bevalling
M. levator ani : houdt de bekkenorganen omhoog
Bestaat uit m.puborectalis + iliococcygeus + pubococcygeus
M.puborectalis: loopt als een lus rond het rectum: knik helpt met ophouden
stoelgang
1.2 SEMEIOLOGIE
GYNAECOLOGISCHE ANAMNESE
Verloskundige anamnese: APGM en detail (hoe zwangerschappen verlopen
zijn)
o a= abortus
o para = aantal kinderen gebaard
o gravidas = aantal zwangerschappen
o m= aantal keren moeder
Gynaecologische operaties
Systeemanamnese: chronische aandoeningen
Antecedenten: epilepsie, thrombo-embolie, diabetes…
Gewichtsveranderingen
Abusus
Farmaca: anti-conceptie (geen oestrogenen) indien trombo-embolie
Sociofamiliaal: beroep, familiale antecedenten
Typische gynaecologische klachten
Fluor : vaginale afscheiding
Pruritis vulvae: jeuk : typisch bij schimmelinfectie
Vulvodynie: alg pijn aan vulva (kan ook neurologisch probleem)
Lokalisatie onderbuikspijn
Dyspareunie: pijn bij vrijen : onderscheid oppervlakkig (schimmelinfectie) of diep
(endometriose)
Libidoverlies
Galactorree: melkverlies uit tepel + mastodynie: pijn in borst
Premenstrueel syndroom: pijn, depressief, slecht voelen, flauw callen, ..
Menstruatie: bloedverlies: hoeveel, doorlekken ’s nachts,…
Urologische klachten: pollakisurie, mictalgie, nycturie
2
, Defecatieklachten: constipatie, dyscheziet (pijn aan darmen tijdens
menstruatie), fecale incontinentie
ALGEMEEN ONDERZOEK
Algemeen inspectie: grootte, gewicht, bloeddruk
Obesitas
Hirsutisme: haargroei
Ontwikkeling secundaire geslachtskenmerken
Huidletsel/acne/pigmentatie
GYNAECOLOGISCH ONDERZOEK:
Voor de meeste vrouwen ongemakkelijk warme kamer + warme handen + uitleg
geven
Gewicht, lengte, BMI, bloeddruk
Abdominale palpatie: tumor, spierweerstand, loslaatpijn
Lithotomie positie : gynaecologische stoel, tegenwoordig voeten in steunen gezet
Onderzoek genitalia:
Klinisch : abdominale palpatie + speculum onderzoek + bimanueel onderzoek
PAP-smear / biopsies : screening cervixkanker
Colposcopie: speciale microscoop, kleuring aanbrengen op cervix, verdachte
zones identificeren en dan biopsies nemen
Endometrium biopsies : slijmvlies onderzoeken (bv bij verdikking) : in
baarmoeder zelf langs speculum en hogerop een heel fijn buisje ingebracht
waarmee men vacuum kan trekken en zo wand kan afschrapen
(endometriumbiopsie)
Vaginale / cervicale wissers
Bloedonderzoek
Echo: transvaginale probe : kijken naar eierstokken (zwarte bolletjes v verschillende
grootte= follikels = eitjes, centraal het ovarieel stroma)
Pelviene MRI : indien onvoldoende op echo: endometriose kan bloedkisten geven
zichtbaar op echo maar soms oppervlakkige endometriose, vergroeiingen tss organen
kan je vermoeden via echo maar bevestigen via MRI
Nog meer diagnose nodig: bv bij buikpijn : laparoscopie: insnede in navel en dan
kijkbuis met camera inbrengen, genitalia via buikholte op scherm zien
Hysteroscopie: in baarmoeder gekeken, via vagina: pathologie zoals myomen,
fibromen, poliepen , scoop inbrengen via vagina na dilateren opening cervix en dan
rondkijken in baarmoeder: zie je opening naar eileider en eventuele afwijkende structuren
in endometrium of slijmvlies
3
, 2. MENSTRUELE CYCLUS:
2.1 DE NORMALE MENSTRUELE CYCLUS:
In lichaam op 4 niveaus
Hypothalamus in hersenen: productie releasing hormonen (GnRH)
Anterieure hypofyse: LH + FSH productie (gonadotrofines)
Ovaria + uterus: oestrogenen, progesteronen en androgenen
o folliculaire fase: oestrogenen geven proliferatief endometrium (3lagig)
o luteale fase: progesteronen (corpus luteum) geven secretoir slijmvlies
(dens echogeen)
Hormonen:
Ontstaan uit cholesterol en vormen v progesteron
Enzymen nodig voor ontwikkeling tot cortisol
Aromatase zet androgenen om in estron en estradiol
Androgenen in ovaria geproduceerd in bijniercortex en perifeer
Estrogenen in ovaria maar ook vetweefsel
Progesteron is typisch ovaria (corpus luteum)
2 cel 2 gonadotropines:
Folliculaire fase: FSH bindt granulosacel (follikel)
o Stimuleert groei follikel + aromatase + productie v oestrogenen + inductie
LH receptoren
Luteale fase: LH bindt theca cel
o Productie v androgenen (via aromatase tot oestrogenen)
o + eicelmaturatie + folikelruptuur + vorming corpus luteum
Menstruele cyclus!!!!
Folliculaire fase:
o Hypothalamus GnRH stimulatie anterieure hypofyse FSH + LH
o FSH stimuleert follikelgroei die oestrogenen produceren : toename
oestrogenen
o Laag oestrogeen remt FSH + LH: dominante follikel groeit, rest sterft
af
o Endometrium groeit: proliferatie, kliergroei, verdikking = proliferatief
Ovulatie: Hoge oestrogeen = positieve feedback : triggert LH-piek (ovulatie 12u
hierna)
Luteale fase:
4
