VOEDINGSLEER
HF 5: LIPIDEN
5.1 INLEIDING
DEFINITIE
Lipiden /vetten
= groep substanties, oplosbaar in organische oplosmiddelen, maar meestal niet
in water
Oliën = vloeibaar
Vet = vast
Voeding: vnl. triglyceriden
= Glycerol + 3 vetzuren
Andere lipiden:
o Cholesterol
o Fosfolipiden
o Sfingolipiden
o Fytosterol
o Vetoplosbare vitamines
o Hormonen: corticosteroïd hormonen
o Bioactieve stof: coenzyme Q10
5.1.2 INDELING & EIGENSCHAPPEN
INDELING
1- Glyceriden & vetzuren
2- Fosfolipiden
3- Cholesterol
4- Andere bestandsdelen
1 GLYCERIDEN
,Glyceriden
= acylglycerolen
= esters van glycerol met vetzuren
Veresterd met:
- 1 vetzuur = monoglyceriden
- 2 vetzuren = diglyceriden
- 3 vetzuren = triglyceriden (TG)
TRIGLYCERIDE (TG)
STRUCTUUR VETZUUR
Bestaat uit:
C
H
O
Opgebouwd uit:
Een onvertakte koolwaterstofketen met meestal even aantal C-atomen
(±4–24)
Algemene structuurformule:
CH₃–(CH₂)ₙ–COOH
Bestaat uit twee functionele delen:
1- Methylgroep = hydrofoob
2- Carboxylgroep = hydrofiel
INDELING VETZUREN VOLGENS KETENLENGTE
,Kennen!
Lengte keten Aantal C- atomen
Korte keten 2 tot 4
Midden lange keten 6 tot 12
Mediumchaintriglyceriden (MCT)
Lange keten 14 tot 18
Zeer lange keten 20 tot 22
INDELING VOLGENS VERZADIGINGSGRAAD
Verschil zit in aantal = (dubbele) bindingen
Verzadigde vetzuren (VVZ) - Geen dubbele bindingen!
- Rechte keten
- Vast (bij kamertemp°)
Enkelvoudig onverzadigde - 1 dubbele binding (1x =)
vetzuren (MOV/ MUFA) - Knikje in keten
- Vloeibaar (bij kamertemp°)
Meervoudige onverzadigde - Meerdere dubbele bindingen
vetzuren (POV/ PUFA) - Meerdere knikjes in keten
- Vloeibaar (bij kamertemp°)
CIS- OF TRANSCONFIGURATIE OVZ
Enkel voor onverzadigde vetzuren!
, Cis Trans
- H atomen zelfde kant - H atomen tegenovergestelde
- Knikstructuur richting
- Lineaire structuur
APARTE GROEP BINNEN TRANSVETZUREN
Isomeren
= moleculen met dezelfde brutoformule, maar een andere ruimtelijke
ordening van de atomen
Geconjugeerd linolzuur
o Behoort tot de transvetzuren
o Kenmerkend door geconjugeerde dubbele bindingen (dubbele
bindingen liggen naast elkaar)
o Dubbele bindingen kunnen op verschillende posities voorkomen
EIGENSCHAPPEN VAN VETZUREN & GLYCERIDEN
- Oplosbaarheid
o Hoe korter de keten = hoe makkelijker oplosbaar
HF 5: LIPIDEN
5.1 INLEIDING
DEFINITIE
Lipiden /vetten
= groep substanties, oplosbaar in organische oplosmiddelen, maar meestal niet
in water
Oliën = vloeibaar
Vet = vast
Voeding: vnl. triglyceriden
= Glycerol + 3 vetzuren
Andere lipiden:
o Cholesterol
o Fosfolipiden
o Sfingolipiden
o Fytosterol
o Vetoplosbare vitamines
o Hormonen: corticosteroïd hormonen
o Bioactieve stof: coenzyme Q10
5.1.2 INDELING & EIGENSCHAPPEN
INDELING
1- Glyceriden & vetzuren
2- Fosfolipiden
3- Cholesterol
4- Andere bestandsdelen
1 GLYCERIDEN
,Glyceriden
= acylglycerolen
= esters van glycerol met vetzuren
Veresterd met:
- 1 vetzuur = monoglyceriden
- 2 vetzuren = diglyceriden
- 3 vetzuren = triglyceriden (TG)
TRIGLYCERIDE (TG)
STRUCTUUR VETZUUR
Bestaat uit:
C
H
O
Opgebouwd uit:
Een onvertakte koolwaterstofketen met meestal even aantal C-atomen
(±4–24)
Algemene structuurformule:
CH₃–(CH₂)ₙ–COOH
Bestaat uit twee functionele delen:
1- Methylgroep = hydrofoob
2- Carboxylgroep = hydrofiel
INDELING VETZUREN VOLGENS KETENLENGTE
,Kennen!
Lengte keten Aantal C- atomen
Korte keten 2 tot 4
Midden lange keten 6 tot 12
Mediumchaintriglyceriden (MCT)
Lange keten 14 tot 18
Zeer lange keten 20 tot 22
INDELING VOLGENS VERZADIGINGSGRAAD
Verschil zit in aantal = (dubbele) bindingen
Verzadigde vetzuren (VVZ) - Geen dubbele bindingen!
- Rechte keten
- Vast (bij kamertemp°)
Enkelvoudig onverzadigde - 1 dubbele binding (1x =)
vetzuren (MOV/ MUFA) - Knikje in keten
- Vloeibaar (bij kamertemp°)
Meervoudige onverzadigde - Meerdere dubbele bindingen
vetzuren (POV/ PUFA) - Meerdere knikjes in keten
- Vloeibaar (bij kamertemp°)
CIS- OF TRANSCONFIGURATIE OVZ
Enkel voor onverzadigde vetzuren!
, Cis Trans
- H atomen zelfde kant - H atomen tegenovergestelde
- Knikstructuur richting
- Lineaire structuur
APARTE GROEP BINNEN TRANSVETZUREN
Isomeren
= moleculen met dezelfde brutoformule, maar een andere ruimtelijke
ordening van de atomen
Geconjugeerd linolzuur
o Behoort tot de transvetzuren
o Kenmerkend door geconjugeerde dubbele bindingen (dubbele
bindingen liggen naast elkaar)
o Dubbele bindingen kunnen op verschillende posities voorkomen
EIGENSCHAPPEN VAN VETZUREN & GLYCERIDEN
- Oplosbaarheid
o Hoe korter de keten = hoe makkelijker oplosbaar
