ALGEMENE PSYCHOLOGIE
1 INLEIDING
Leerdoelen:
- Je kan psychologie definiëren. Je kan hierbij verschil duiden tussen
wetenschappelijke psychologie en pseudopsychologie.
- Je kan de inhoud van dit van positioneren binnen de deelgebieden van de
psychologie, en uitleggen hoe dit relevant is voor de gezondheidszorg
Wat is psychologie?
- Wetenschap van gedrag en mentale processen van het individu
Psychologie als wetenschap…
Intuïtieve kennis of psuedo-
Wetenschap
wetenschap
- Persoonlijke meningen of
- Zo objectief mogelijk
ideeën
Gegevens - Systematisch
- Losse, willekeurige
verzamelen - Geen storende
observaties
variabelen
- Storende variabelen
Theorie Herhaaldelijk toetsen Alles voor waar nemen
Kan inspiratie opleveren voor
Voordelen Degelijke kennis
onderzoek
Indeling van de psychologie
Algemene o Sociaal-
psychologie/functieleer emotioneel
- Processen die in
Ontwikkelingspsychologie
ieder gedrag een rol
…
spelen
- 1ste deel van de - Verandering die zich
lessen in gedrag voordoen
Klinische psychologie
o Waarneming naargelang de
…
o Geheugen leeftijd
o Leerprocessen - 2e deel van de lessen - Kort stilstaan bij
o Denken (ontwikkeling psychotherapeutische
o Emoties doorheen de stromingen
levensloop) - Psychotherapie en
o Fysiek psychotherapeutisch
o Cognitief e stromingen
,2 WAARNEMING
Leerdoelen:
- Je kan het waarnemingsproces globaal beschrijven, van prikkel tot waarneming, en kan daarbij
het verschil uitleggen tussen gewaarwording en perceptie.
- Je kan de voorwaarden benoemen die bepalen of prikkels of prikkelverschillen tot het bewustzijn
doordringen (zintuigen, adequate prikkel, waarneembaar spectrum, absolute drempel en
verschildrempel, selectieve aandacht).
- Je kan blindzicht en het cocktailpartyfenomeen toelichten als voorbeelden van onbewuste
waarneming.
- Je kan de mechanismen uitleggen waarmee het brein waarnemingen structureert (figuur/grond,
gestaltwetten en waarnemingsconstanties) en kan daarbij verklaren dat het geheel meer is dan
de som van de delen. Je kan dit toepassen op voorbeelden en kan illusies verklaren door ze te
koppelen aan het toepasselijke principe.
- Je kan uitleggen hoe bottom-up- en top-downprocessen samenwerken bij het tot stand komen
van waarneming, en kan dit toepassen op relevante voorbeelden.
- Je kan de componenten toelichten die een rol spelen bij het toekennen van betekenis aan
waargenomen structuren (vroegere ervaringen, affectieve ingesteldheid, bredere situatie).
Waarneming:
De waarneming is een ongelooflijk ingewikkeld proces waarbij veel meer gebeurt
dan het simpelweg registreren van prikkels.
2.1 HET WAARNEMINGSPROCES IN VOGELVLUCHT
Wat we waarnemen is een eigen constructie, een beeld dat onze hersenen zelf
creëren op basis van de informatie die ze vanuit de zintuigen toegespeeld krijgen.
2.1.1 DE LANGE WEG VAN PRIKKEL TOT WAARNEMING
Waarneming: een proces waarbij het hele individu is bij betrokken.
En dit wordt beïnvloed door: motoriek, geheugen, fantasie en denken, behoeften,
interesse en emoties.
Verloop van het waarnemingsproces: fysische prikkels bereiken de zintuigen, deze
bevatten receptoren.
• Receptoren : dit kunnen aparte cellen zijn of gespecialiseerde uiteinden van
zenuwvezels die en specifieke gevoeligheid ontwikkeld hebben voor een
bepaald soort energie (licht)
Taak: prikkels omzetten in zenuwimpulsen -> proces: transductie
• Zenuwimpulsen : ruwe informatie die doorgestuurd wordt naar de hersenen.
• Binding problem : Wat er precies gebeurt in de hersenen is niet helemaal
duidelijk. Zo is het niet duidelijk welke delen er betrokken zijn bij het
verwerken van die inkomende info.
, Het beeld valt op het netvlies van het oog. Dit bevat 2 soorten receptoren:
• Staafjes (grotere lichtintensiteit, gevoelig voor kleur)
• Kegeltjes (3 soorten kegeltjes die verantwoordelijk zijn voor lichtgolven:
blauw, groen of rood). Grootste concentratie bevindt zich in de gele vlek
(focus wnr je ergens
naar kijkt). Hier
bevinden zich geen
staafjes
1) Fysieke prikkel
(boom)
2) Transductie in de
receptoren
3) Zenuwimpulsen
4) Waarneming in de
hersenen
Waarneming Gewaarwording
¹
of percepten of sensaties
= resultaat van meer diepgaande = Bewustzijninhouden die het
verwerkingsprocessen. Betekenisvolle onmiddelijke resultaat van
gehelen die we in de binnenkomende zintuigelijke prikkeling
informatie ontdekken
Vb: Melodie van liedje, logo van Vb: licht, verschillende kleuren,
automerk,… geluiden,…
Actiever soort verwerkingsproces Loutere registrering
Waarneming
Hersenen construeren beelden uit bombardementen aan binnenkomende prikkels
= waarnemingen = gewaarwording
- Rol van geheugen
- Rol van denken, fantasie
- Rol van behoeften, interesses en emoties
2.1.23 PSYCHOLOGISCHE ACTIVITEITEN
- Selecteren:
o Wat dringt door tot mijn bewustzijn?
, o de info blijft als het ware onderweg hangen en slaagt er niet in om tot het
bewustzijn door te dringen
o Selectief proces
- Structureren:
o Welke structuur zoekt mijn brein hierin?
o de prikkels die wel door de selectie geraken worden actief op elkaar
betrokken en aldus ontstaan er gehelen waarvan de kenmerken niet terug
te vinden zijn in het oorspronkelijke materiaal.
o Structurerdene activiteit
- Interpreteren:
o Welke betekenis ken ik hieraan toe?
o we nemen objecten en gebeurtenissen waar de bepaalde herinneringen
bij ons oproepen en die ons vaak ook emotioneel niet onberoerd laten.
o Zingevende activiteit
2.2 WAARNEMEN IS SELECTEREN
We worden continu gebombardeerd door super veel prikkels, die potentieel
belangrijke informatie kunnen bevatten over de wereld rondom ons of over ons eigen
lichaam. Slechts een heel klein deel daarvan wordt effectief verwerkt tot
bewustzijnsinhouden.
Het grootste deel kan niet opgenomen worden door onze zintuigen, het andere deel
wordt wel opgenomen en omgezet in zenuwimpulsen, maar raakt niet verder dan de
lagere regionen van het zenuwstelsel hierdoor wordt het niet in ons bewustzijn
waargenomen.
Er zijn verschillende hindernissen voordat informatie die in de fysische prikkels
besloten ligt tot het bewustzijn te laten doordringen.
2.2.1DE VERSCHILLENDE ZINTUIGEN
Modaliteit Zintuig Fysische prikkeling Gewaarwording
Zicht Ogen Lichtenergie Kleuren en vormen
Afstands-
zintuigen
Vibrerende
Gehoor Oren Geluiden
drukveranderingen
Exteroceptief
Reuk Neus Chemische moleculen Geuren
Tong en
Nabijheids-
Smaak zacht Chemische moleculen Smaken
zintuigen
gehemelte
Mechanische druk,
Gevoel of Tast, druk, warmte,
Huid opwarming, afkoeling,
sensibiliteit koude, pijn
weefselbeschadiging
Labyrint in Statische druk, Positie van het
Evenwichtszi
Proprio-
het binnen lineaire of circulaire hoofd,
n
oor bewegingen evenwichtsgevoel
Bewegingszi Spieren, Druk, rekking Positie van het
n pezen, lichaam,
1 INLEIDING
Leerdoelen:
- Je kan psychologie definiëren. Je kan hierbij verschil duiden tussen
wetenschappelijke psychologie en pseudopsychologie.
- Je kan de inhoud van dit van positioneren binnen de deelgebieden van de
psychologie, en uitleggen hoe dit relevant is voor de gezondheidszorg
Wat is psychologie?
- Wetenschap van gedrag en mentale processen van het individu
Psychologie als wetenschap…
Intuïtieve kennis of psuedo-
Wetenschap
wetenschap
- Persoonlijke meningen of
- Zo objectief mogelijk
ideeën
Gegevens - Systematisch
- Losse, willekeurige
verzamelen - Geen storende
observaties
variabelen
- Storende variabelen
Theorie Herhaaldelijk toetsen Alles voor waar nemen
Kan inspiratie opleveren voor
Voordelen Degelijke kennis
onderzoek
Indeling van de psychologie
Algemene o Sociaal-
psychologie/functieleer emotioneel
- Processen die in
Ontwikkelingspsychologie
ieder gedrag een rol
…
spelen
- 1ste deel van de - Verandering die zich
lessen in gedrag voordoen
Klinische psychologie
o Waarneming naargelang de
…
o Geheugen leeftijd
o Leerprocessen - 2e deel van de lessen - Kort stilstaan bij
o Denken (ontwikkeling psychotherapeutische
o Emoties doorheen de stromingen
levensloop) - Psychotherapie en
o Fysiek psychotherapeutisch
o Cognitief e stromingen
,2 WAARNEMING
Leerdoelen:
- Je kan het waarnemingsproces globaal beschrijven, van prikkel tot waarneming, en kan daarbij
het verschil uitleggen tussen gewaarwording en perceptie.
- Je kan de voorwaarden benoemen die bepalen of prikkels of prikkelverschillen tot het bewustzijn
doordringen (zintuigen, adequate prikkel, waarneembaar spectrum, absolute drempel en
verschildrempel, selectieve aandacht).
- Je kan blindzicht en het cocktailpartyfenomeen toelichten als voorbeelden van onbewuste
waarneming.
- Je kan de mechanismen uitleggen waarmee het brein waarnemingen structureert (figuur/grond,
gestaltwetten en waarnemingsconstanties) en kan daarbij verklaren dat het geheel meer is dan
de som van de delen. Je kan dit toepassen op voorbeelden en kan illusies verklaren door ze te
koppelen aan het toepasselijke principe.
- Je kan uitleggen hoe bottom-up- en top-downprocessen samenwerken bij het tot stand komen
van waarneming, en kan dit toepassen op relevante voorbeelden.
- Je kan de componenten toelichten die een rol spelen bij het toekennen van betekenis aan
waargenomen structuren (vroegere ervaringen, affectieve ingesteldheid, bredere situatie).
Waarneming:
De waarneming is een ongelooflijk ingewikkeld proces waarbij veel meer gebeurt
dan het simpelweg registreren van prikkels.
2.1 HET WAARNEMINGSPROCES IN VOGELVLUCHT
Wat we waarnemen is een eigen constructie, een beeld dat onze hersenen zelf
creëren op basis van de informatie die ze vanuit de zintuigen toegespeeld krijgen.
2.1.1 DE LANGE WEG VAN PRIKKEL TOT WAARNEMING
Waarneming: een proces waarbij het hele individu is bij betrokken.
En dit wordt beïnvloed door: motoriek, geheugen, fantasie en denken, behoeften,
interesse en emoties.
Verloop van het waarnemingsproces: fysische prikkels bereiken de zintuigen, deze
bevatten receptoren.
• Receptoren : dit kunnen aparte cellen zijn of gespecialiseerde uiteinden van
zenuwvezels die en specifieke gevoeligheid ontwikkeld hebben voor een
bepaald soort energie (licht)
Taak: prikkels omzetten in zenuwimpulsen -> proces: transductie
• Zenuwimpulsen : ruwe informatie die doorgestuurd wordt naar de hersenen.
• Binding problem : Wat er precies gebeurt in de hersenen is niet helemaal
duidelijk. Zo is het niet duidelijk welke delen er betrokken zijn bij het
verwerken van die inkomende info.
, Het beeld valt op het netvlies van het oog. Dit bevat 2 soorten receptoren:
• Staafjes (grotere lichtintensiteit, gevoelig voor kleur)
• Kegeltjes (3 soorten kegeltjes die verantwoordelijk zijn voor lichtgolven:
blauw, groen of rood). Grootste concentratie bevindt zich in de gele vlek
(focus wnr je ergens
naar kijkt). Hier
bevinden zich geen
staafjes
1) Fysieke prikkel
(boom)
2) Transductie in de
receptoren
3) Zenuwimpulsen
4) Waarneming in de
hersenen
Waarneming Gewaarwording
¹
of percepten of sensaties
= resultaat van meer diepgaande = Bewustzijninhouden die het
verwerkingsprocessen. Betekenisvolle onmiddelijke resultaat van
gehelen die we in de binnenkomende zintuigelijke prikkeling
informatie ontdekken
Vb: Melodie van liedje, logo van Vb: licht, verschillende kleuren,
automerk,… geluiden,…
Actiever soort verwerkingsproces Loutere registrering
Waarneming
Hersenen construeren beelden uit bombardementen aan binnenkomende prikkels
= waarnemingen = gewaarwording
- Rol van geheugen
- Rol van denken, fantasie
- Rol van behoeften, interesses en emoties
2.1.23 PSYCHOLOGISCHE ACTIVITEITEN
- Selecteren:
o Wat dringt door tot mijn bewustzijn?
, o de info blijft als het ware onderweg hangen en slaagt er niet in om tot het
bewustzijn door te dringen
o Selectief proces
- Structureren:
o Welke structuur zoekt mijn brein hierin?
o de prikkels die wel door de selectie geraken worden actief op elkaar
betrokken en aldus ontstaan er gehelen waarvan de kenmerken niet terug
te vinden zijn in het oorspronkelijke materiaal.
o Structurerdene activiteit
- Interpreteren:
o Welke betekenis ken ik hieraan toe?
o we nemen objecten en gebeurtenissen waar de bepaalde herinneringen
bij ons oproepen en die ons vaak ook emotioneel niet onberoerd laten.
o Zingevende activiteit
2.2 WAARNEMEN IS SELECTEREN
We worden continu gebombardeerd door super veel prikkels, die potentieel
belangrijke informatie kunnen bevatten over de wereld rondom ons of over ons eigen
lichaam. Slechts een heel klein deel daarvan wordt effectief verwerkt tot
bewustzijnsinhouden.
Het grootste deel kan niet opgenomen worden door onze zintuigen, het andere deel
wordt wel opgenomen en omgezet in zenuwimpulsen, maar raakt niet verder dan de
lagere regionen van het zenuwstelsel hierdoor wordt het niet in ons bewustzijn
waargenomen.
Er zijn verschillende hindernissen voordat informatie die in de fysische prikkels
besloten ligt tot het bewustzijn te laten doordringen.
2.2.1DE VERSCHILLENDE ZINTUIGEN
Modaliteit Zintuig Fysische prikkeling Gewaarwording
Zicht Ogen Lichtenergie Kleuren en vormen
Afstands-
zintuigen
Vibrerende
Gehoor Oren Geluiden
drukveranderingen
Exteroceptief
Reuk Neus Chemische moleculen Geuren
Tong en
Nabijheids-
Smaak zacht Chemische moleculen Smaken
zintuigen
gehemelte
Mechanische druk,
Gevoel of Tast, druk, warmte,
Huid opwarming, afkoeling,
sensibiliteit koude, pijn
weefselbeschadiging
Labyrint in Statische druk, Positie van het
Evenwichtszi
Proprio-
het binnen lineaire of circulaire hoofd,
n
oor bewegingen evenwichtsgevoel
Bewegingszi Spieren, Druk, rekking Positie van het
n pezen, lichaam,
