INTRAFAMILIAAL GEWELD
DOELSTELLINGEN
Aan het einde van dit opleidingsonderdeel zijn studenten in staat om:
® Verschillende vormen en onderliggende dynamieken van IFG te kennen en te kunnen detecteren;
® Mogelijke oorzaken, verklaringsmodellen en gevolgen van IFG te beschrijven;
® Risico- en protectieve factoren te benoemen en te herkennen in praktijksituaties;
® Kritisch te redeneren m.b.t. gevalsstudies van IFG;
® De principes van verschillende preventie-, screenings-, en interventievormen te formuleren en toe te passen op gevalsstudies;
® Deontologische principes te kennen en toe te passen op gevalsstudies
H1: INLEIDING
1. W AT IS INTRAFAMILIAAL GEW ELD?
® Intrafamiliaal geweld = is elk dwingend, intimiderend gedrag dat uitgeoefend wordt tegenover gezins- of familielid of (ex) intieme
partner en waarbij dit dwingend intimiderend gedrag gepaard gaat met geweld of dreiging met geweld en een intrafamiliale invloed
heeft.
o Ook personen die al tijdje binnen gezin wonen, maar geen familie zijn.
o Ook latrelaties: men moet niet in hetzelfde huis wonen.
o Intimiderende is nog sterker aanwezig bij machtsverhouding (bv. ouder tgo kind)
EXAMEN: geen letterlijke definitie maar wel casus en staven waarom dit wel/geen IFG is.
® Strafrechtelijke definitie: Iedere vorm van fysiek, seksueel, psychisch of economisch geweld tussen echtgenoten, samenwonenden
of personen die hebben samengewoond en tussen wie een affectieve band bestaat of bestaan heeft.
® Geweld = fysiek, psychisch en seksueel geweld, alsoof economische verdrukking, isolatie.
o Kan gaan over actief of passief geweld of dreiging met geweld.
§ Bv. dreiging: “als je dit doet zorg ik er voor dat je geen toegang meer hebt tot onze gemeenschappelijke rekening”,
frustratie niet op persoon zelf uiten, maar op voorwerpen.
o Geweld kan zowel gepleegd worden door volwassenen als door kinderen en adolescenten.
o Zowel kinderen als volwassenen kunnen er slachtoffer van zijn.
o Men kan zowel rechtstreeks als onrechtstreeks slachtoffer zijn van IFG.
o Getuige zijn van geweld is ook vorm van slachtofferschap.
§ Bv. kinderen die papa hun mama zien mishandelen
® Intrafamiliaal = zowel partners als ex-partners, ouders (of diegene die de ouderlijke taak vervullen) tgo. kinderen, volwassenen tgo.
ouderen, kinderen tgo. ouders en kinderen onderling.
o Huisvrienden vallen ook hieronder.
® Intrafamiliaal geweld = huiselijk geweld = domestic violence
1
,RICHTINGEN VAN IFG
® Kindermishandeling: ouder à kind (niet persé biologische ouder)
® Oudermishandeling: kind à ouder
® Ouderenmis(be)handeling: volwassene à ouder
® Partnergeweld: ouder/partner à ouder/partner
o Of ex-partner!
® Siblinggeweld: (stief-/half-)broer/zus à (stief-/half-)broer/zus
® Getuige van geweld
® Stalking
® Gendergerelateerd geweld
® Eergerelateerd geweld (bv. wraak indien men seks heeft voor huwelijk)
o Gedwongen huwelijk
o Genitale verminking
o …
VORMEN VAN (INTRAFAMILIAAL) GEWELD
Fysieke mishandeling Iedere vorm van fysieke dwang of geweld door een gezinslid of aanverwante persoon.
bv. slaan, kloppen, schoppen, bijten, wurgen, verbranden, verstikken, vergiftigen, snijden …
Fysieke verwaarlozing Het niet of onvoldoende voorzien in het welzijn op vlak van voeding, huisvesting, gezondheid,
veiligheid, …
bv. onachtzaamheid voor voeding, hygiëne, veilige huisvesting, achterlaten …
Emotionele en psychische Het emotioneel en psychisch onderuithalen van een persoon door een patroon van gedragingen
mishandeling met emotionele schade als gevolg.
bv. beledigen, kleineren, bespotten, vernederen, tiranniseren, dreigen met geweld tegen geliefde
personen, geweld op huisdieren, opsluiten, isoleren, …
Emotionele verwaarlozing Niet voldoen aan de emotionele behoeftes en noden.
bv. geen emotioneel contact maken, niet bij naam noemen, enkel de noodzakelijke contacten
bieden, negeren, …
Seksueel (kinder)misbruik Betrekken van kinderen bij seksuele handelingen die het niet begrijpt, die niet overeenstemmen
met de leeftijd, die wettelijk niet zijn toegestaan …
bv. (doen) aanraken van geslachtsorganen, dwingen tot seksuele handelingen als masturbatie,
penetratie, verplichten naar porno te kijken, betrekken bij seksuele handelingen tussen
volwassenen, …
Seksuele mishandeling Personen dwingen tot of onderwerpen aan seksuele handelingen waarvoor geen toestemming
werd gegeven.
bv. verkrachting, ongewenste aanrakingen, dwingen tot kijken naar porno, dwingen tot SM,
dwingen tot seks met derden, …
Economisch geweld Het economisch en/of financieel afhankelijk maken of houden van de partner/gezinslid.
bv. het afnemen van geld, verantwoording eisen over alle uitgegeven geld, het verbieden van eigen
inkomen te verwerven, het opeisen van het inkomen, het controleren van de verplaatsingen, …
Kinderen als getuige / Getuige zijn van geweld tussen ouders, zorgdragers, siblings, …
medeslachtoffer van geweld in een
gezin. bv. aanwezig zijn bij geweldescalaties, geweld horen tussen gezinsleden, getuige zijn van de
gevolgen van geweldescalaties (verwondingen, beschadigingen, …), …
2
,Sibling geweld Fysiek, seksueel of emotioneel geweld tegen broer/zus, halfbroer/-zus, stiefbroer/-zus.
bv. incest, gecontroleerd en geslagen worden door oudere broer in kader van eer,
geweldescalaties tussen broers/zussen, stelen van broer/zus, …
Shaken infant syndrome Niet accidentele kwetsuren aan de hersenen door het dooreenschudden van een baby.
bv. baby schudden aan romp, armen of benen.
Münchhausen by proxy Opzettelijk ziek maken of verwondingen induceren om aandacht te verkrijgen van medisch
geschoolde professionals.
bv. voorwenden van ziektes en aandoeningen, symptomen opwekken door toedienen van
ongepaste medicatie, gifstoffen, …
Seksueel grensoverschrijdend Seksuele daden van minderjarigen tot de leeftijd van meerderjarigheid, met een persoon van gelijk
gedrag door minderjarigen welke leeftijd, zonder toestemming of tegen de wil van het slachtoffer.
bv. aanraken van geslachtsdelen, penetratie, seksueel expliciete conversaties ongepast aan de
leeftijd van het slachtoffer, …
Oudermishandeling Fysiek, emotioneel en/of economisch geweld vanwege eigen kind.
bv. fysieke mishandeling, dreigen met geweld om de eigen zin door te drijven, eigendommen van
de ouder verkopen zonder toestemming om geld te verwerven, inkomen van de ouder afnemen,
stelen, beledigen, dreigen met suïcide om zin door te drijven, …
Ouderenmisbehandeling Ten aanzien van een zorgbehoevende/afhankelijke oudere handelingen stellen of handelingen
nalaten, die lichamelijke, psychische of materiële schade opleveren.
bv. de nodige zorg niet toedienen aan de afhankelijke ouder(e), fysiek mishandelen, onnodige
medicatie toedienen om rust te hebben, vastbinden aan bed of zetel, …
Eergerelateerd geweld Gebruik van dwang, psychisch en fysiek geweld vanuit een eermotief, om te voorkomen dat een
lid van de familie gedrag vertoont dat de familie-eer in de gemeenschap kan schaden of om deze
eer terug te herstellen.
bv. isoleren en opsluiten, voortdurend controleren, bedreiging, fysieke mishandeling, dwingen tot
een huwelijk, brengen en achterlaten in land van herkomst, gedwongen abortus, …
Gendergerelateerd geweld Geweld tegen personen omwille van hun geslacht en/of als gevolg van de verwachtingen van de
normatieve rol die is gekoppeld aan elk geslacht, samen met de ongelijke machtsverhoudingen
tussen de 2 geslachten, in het kader van een specifieke samenleving.
bv. geweld of dreiging met geweld gebruikt om iemand aan rolspecifieke verwachtingen te
houden, beperken van rechten en vrijheden obv het geslacht, geweld gepleegd omwille van
seksuele geaardheid, …
Huwelijksdwang Dwingen tot een huwelijk waarbij een of beide huwelijkspartners weinig of geen zeggenschap over
de sluiting van het huwelijk en/of een huwelijk tegen hun wil.
bv. huwelijksafspraken reeds gemaakt op zeer jonge leeftijd, verkopen van de bruid voor een
bruidsschat, het dwingen tot een huwelijk om de familie-eer te herstellen, dwingen tot een
huwelijk na verkrachting, het huwelijk voltrekken op minderjarige leeftijd, …
Prostitutie Gebruiken van de persoon voor seksuele activiteiten tegen betaling of andere vormen van
beloning.
bv. dwingen of verleiden tot pornografische opnames om deze te verhandelen, dwingen om
anderen laten betalend toekijken bij seks, dwingen tot betaalde seks met derden, …
3
, Stalking Het stelselmatig lastigvallen van het slachtoffer tegen diens wil.
bv. steeds telefoneren, de wacht houden voor de deur, steeds opduiken op plaatsen waar het
slachtoffer komt, bestellingen plaatsen in naam van het slachtoffer, …
Loverboys / tienerpooiers Het opbouwen van een romantische relatie met (meestal) een meisje/vrouw via verleiding, loze
beloften, chantage en soms direct veel geweld met als doel het slachtoffer in de prostitutie (en
soms andere criminele activiteiten zoals drughandel) te krijgen.
bv. het uitzoeken van een slachtoffer, het hof maken zodat het slachtoffer verliefd wordt en een
afhankelijkheidsrelatie creëren, om dan gaandeweg steeds op brutere wijze terugbetaling te
eisen, via betaalde seks met derden.
Vrouwelijke genitale verminking Het gedeeltelijk of volledig verwijderen, of verwonden van de vrouwelijke genitaliën.
bv. clitoridectomie (wegsnijden van de clitoris), infibulatie (wegsnijden van de vulva), doorprikken
van de clitoris, …
Cyberpesten Gebruik maken van elektronische en digitale media om het slachtoffer schade te berokkenen.
bv. een haatcampagne beginnen via FB na een relatiebreuk, een programma installeren om
stiekem mails te controleren, het constant sturen van tekstberichten, het hacken van iemands
profiel, sexting (het verspreiden van seksueel expliciete foto’s) …
Vechtscheidingen Een echtscheiding die gepaard gaat met acties die de ex-partner(s) schade berokkenen en die
vaak nadelige gevolgen heeft voor de kinderen uit de relatie.
bv. ouders komen de afspraken van het hoede- en bezoekrecht ten aanzien van de kinderen niet
na om de partner te treffen, alimentatiegelden worden niet betaald, ouder zet de kinderen op
tegen de andere ouder, …
® Seksueel misbruik: eerder op kinderen.
® Seksuele mishandeling: eerder op volwassenen.
PROFIELEN VAN IFG !!!! (Er zijn bepaalde situaties / contexten waarin kans op IFG groter wordt)
® Profielen: onderliggende dynamiek van geweld
® Intieme terreur = er is sprake van machtsverschil tussen partner (zie les rond partnergeweld)
o Één partner, meestal man, oefent dwang en controle uit op zijn partner.
o Door vrijheid te beperken, te isoleren en door het gebruik van, vaak ernstig, geweld, ook seksueel.
o Slachtoffer en de kinderen voelen zich continu bedreigd en onveilig.
® Gezinnen in de stress (situationeel geweld) = centraal staat dat er een hoge mate van stress is door opeenstapeling van factoren
binnen het gezin.
o Dit leidt herhaaldelijk tot conflicten waarbij het (ernstige) geweld ook van 2 kanten kan komen.
o Gaat regelmatig samen met alcoholmisbruik bij één vd partners.
o Kinderen kunnen getuige en slachtoffer zijn.
o Plegers zijn niet noodzakelijk compleet gestoord maar hebben niet goed leren omgaan met stress.
o Kan zowel fysiek als mentaal zijn.
o Als het aangepakt wordt kan het positief effect hebben op geweld.
4
DOELSTELLINGEN
Aan het einde van dit opleidingsonderdeel zijn studenten in staat om:
® Verschillende vormen en onderliggende dynamieken van IFG te kennen en te kunnen detecteren;
® Mogelijke oorzaken, verklaringsmodellen en gevolgen van IFG te beschrijven;
® Risico- en protectieve factoren te benoemen en te herkennen in praktijksituaties;
® Kritisch te redeneren m.b.t. gevalsstudies van IFG;
® De principes van verschillende preventie-, screenings-, en interventievormen te formuleren en toe te passen op gevalsstudies;
® Deontologische principes te kennen en toe te passen op gevalsstudies
H1: INLEIDING
1. W AT IS INTRAFAMILIAAL GEW ELD?
® Intrafamiliaal geweld = is elk dwingend, intimiderend gedrag dat uitgeoefend wordt tegenover gezins- of familielid of (ex) intieme
partner en waarbij dit dwingend intimiderend gedrag gepaard gaat met geweld of dreiging met geweld en een intrafamiliale invloed
heeft.
o Ook personen die al tijdje binnen gezin wonen, maar geen familie zijn.
o Ook latrelaties: men moet niet in hetzelfde huis wonen.
o Intimiderende is nog sterker aanwezig bij machtsverhouding (bv. ouder tgo kind)
EXAMEN: geen letterlijke definitie maar wel casus en staven waarom dit wel/geen IFG is.
® Strafrechtelijke definitie: Iedere vorm van fysiek, seksueel, psychisch of economisch geweld tussen echtgenoten, samenwonenden
of personen die hebben samengewoond en tussen wie een affectieve band bestaat of bestaan heeft.
® Geweld = fysiek, psychisch en seksueel geweld, alsoof economische verdrukking, isolatie.
o Kan gaan over actief of passief geweld of dreiging met geweld.
§ Bv. dreiging: “als je dit doet zorg ik er voor dat je geen toegang meer hebt tot onze gemeenschappelijke rekening”,
frustratie niet op persoon zelf uiten, maar op voorwerpen.
o Geweld kan zowel gepleegd worden door volwassenen als door kinderen en adolescenten.
o Zowel kinderen als volwassenen kunnen er slachtoffer van zijn.
o Men kan zowel rechtstreeks als onrechtstreeks slachtoffer zijn van IFG.
o Getuige zijn van geweld is ook vorm van slachtofferschap.
§ Bv. kinderen die papa hun mama zien mishandelen
® Intrafamiliaal = zowel partners als ex-partners, ouders (of diegene die de ouderlijke taak vervullen) tgo. kinderen, volwassenen tgo.
ouderen, kinderen tgo. ouders en kinderen onderling.
o Huisvrienden vallen ook hieronder.
® Intrafamiliaal geweld = huiselijk geweld = domestic violence
1
,RICHTINGEN VAN IFG
® Kindermishandeling: ouder à kind (niet persé biologische ouder)
® Oudermishandeling: kind à ouder
® Ouderenmis(be)handeling: volwassene à ouder
® Partnergeweld: ouder/partner à ouder/partner
o Of ex-partner!
® Siblinggeweld: (stief-/half-)broer/zus à (stief-/half-)broer/zus
® Getuige van geweld
® Stalking
® Gendergerelateerd geweld
® Eergerelateerd geweld (bv. wraak indien men seks heeft voor huwelijk)
o Gedwongen huwelijk
o Genitale verminking
o …
VORMEN VAN (INTRAFAMILIAAL) GEWELD
Fysieke mishandeling Iedere vorm van fysieke dwang of geweld door een gezinslid of aanverwante persoon.
bv. slaan, kloppen, schoppen, bijten, wurgen, verbranden, verstikken, vergiftigen, snijden …
Fysieke verwaarlozing Het niet of onvoldoende voorzien in het welzijn op vlak van voeding, huisvesting, gezondheid,
veiligheid, …
bv. onachtzaamheid voor voeding, hygiëne, veilige huisvesting, achterlaten …
Emotionele en psychische Het emotioneel en psychisch onderuithalen van een persoon door een patroon van gedragingen
mishandeling met emotionele schade als gevolg.
bv. beledigen, kleineren, bespotten, vernederen, tiranniseren, dreigen met geweld tegen geliefde
personen, geweld op huisdieren, opsluiten, isoleren, …
Emotionele verwaarlozing Niet voldoen aan de emotionele behoeftes en noden.
bv. geen emotioneel contact maken, niet bij naam noemen, enkel de noodzakelijke contacten
bieden, negeren, …
Seksueel (kinder)misbruik Betrekken van kinderen bij seksuele handelingen die het niet begrijpt, die niet overeenstemmen
met de leeftijd, die wettelijk niet zijn toegestaan …
bv. (doen) aanraken van geslachtsorganen, dwingen tot seksuele handelingen als masturbatie,
penetratie, verplichten naar porno te kijken, betrekken bij seksuele handelingen tussen
volwassenen, …
Seksuele mishandeling Personen dwingen tot of onderwerpen aan seksuele handelingen waarvoor geen toestemming
werd gegeven.
bv. verkrachting, ongewenste aanrakingen, dwingen tot kijken naar porno, dwingen tot SM,
dwingen tot seks met derden, …
Economisch geweld Het economisch en/of financieel afhankelijk maken of houden van de partner/gezinslid.
bv. het afnemen van geld, verantwoording eisen over alle uitgegeven geld, het verbieden van eigen
inkomen te verwerven, het opeisen van het inkomen, het controleren van de verplaatsingen, …
Kinderen als getuige / Getuige zijn van geweld tussen ouders, zorgdragers, siblings, …
medeslachtoffer van geweld in een
gezin. bv. aanwezig zijn bij geweldescalaties, geweld horen tussen gezinsleden, getuige zijn van de
gevolgen van geweldescalaties (verwondingen, beschadigingen, …), …
2
,Sibling geweld Fysiek, seksueel of emotioneel geweld tegen broer/zus, halfbroer/-zus, stiefbroer/-zus.
bv. incest, gecontroleerd en geslagen worden door oudere broer in kader van eer,
geweldescalaties tussen broers/zussen, stelen van broer/zus, …
Shaken infant syndrome Niet accidentele kwetsuren aan de hersenen door het dooreenschudden van een baby.
bv. baby schudden aan romp, armen of benen.
Münchhausen by proxy Opzettelijk ziek maken of verwondingen induceren om aandacht te verkrijgen van medisch
geschoolde professionals.
bv. voorwenden van ziektes en aandoeningen, symptomen opwekken door toedienen van
ongepaste medicatie, gifstoffen, …
Seksueel grensoverschrijdend Seksuele daden van minderjarigen tot de leeftijd van meerderjarigheid, met een persoon van gelijk
gedrag door minderjarigen welke leeftijd, zonder toestemming of tegen de wil van het slachtoffer.
bv. aanraken van geslachtsdelen, penetratie, seksueel expliciete conversaties ongepast aan de
leeftijd van het slachtoffer, …
Oudermishandeling Fysiek, emotioneel en/of economisch geweld vanwege eigen kind.
bv. fysieke mishandeling, dreigen met geweld om de eigen zin door te drijven, eigendommen van
de ouder verkopen zonder toestemming om geld te verwerven, inkomen van de ouder afnemen,
stelen, beledigen, dreigen met suïcide om zin door te drijven, …
Ouderenmisbehandeling Ten aanzien van een zorgbehoevende/afhankelijke oudere handelingen stellen of handelingen
nalaten, die lichamelijke, psychische of materiële schade opleveren.
bv. de nodige zorg niet toedienen aan de afhankelijke ouder(e), fysiek mishandelen, onnodige
medicatie toedienen om rust te hebben, vastbinden aan bed of zetel, …
Eergerelateerd geweld Gebruik van dwang, psychisch en fysiek geweld vanuit een eermotief, om te voorkomen dat een
lid van de familie gedrag vertoont dat de familie-eer in de gemeenschap kan schaden of om deze
eer terug te herstellen.
bv. isoleren en opsluiten, voortdurend controleren, bedreiging, fysieke mishandeling, dwingen tot
een huwelijk, brengen en achterlaten in land van herkomst, gedwongen abortus, …
Gendergerelateerd geweld Geweld tegen personen omwille van hun geslacht en/of als gevolg van de verwachtingen van de
normatieve rol die is gekoppeld aan elk geslacht, samen met de ongelijke machtsverhoudingen
tussen de 2 geslachten, in het kader van een specifieke samenleving.
bv. geweld of dreiging met geweld gebruikt om iemand aan rolspecifieke verwachtingen te
houden, beperken van rechten en vrijheden obv het geslacht, geweld gepleegd omwille van
seksuele geaardheid, …
Huwelijksdwang Dwingen tot een huwelijk waarbij een of beide huwelijkspartners weinig of geen zeggenschap over
de sluiting van het huwelijk en/of een huwelijk tegen hun wil.
bv. huwelijksafspraken reeds gemaakt op zeer jonge leeftijd, verkopen van de bruid voor een
bruidsschat, het dwingen tot een huwelijk om de familie-eer te herstellen, dwingen tot een
huwelijk na verkrachting, het huwelijk voltrekken op minderjarige leeftijd, …
Prostitutie Gebruiken van de persoon voor seksuele activiteiten tegen betaling of andere vormen van
beloning.
bv. dwingen of verleiden tot pornografische opnames om deze te verhandelen, dwingen om
anderen laten betalend toekijken bij seks, dwingen tot betaalde seks met derden, …
3
, Stalking Het stelselmatig lastigvallen van het slachtoffer tegen diens wil.
bv. steeds telefoneren, de wacht houden voor de deur, steeds opduiken op plaatsen waar het
slachtoffer komt, bestellingen plaatsen in naam van het slachtoffer, …
Loverboys / tienerpooiers Het opbouwen van een romantische relatie met (meestal) een meisje/vrouw via verleiding, loze
beloften, chantage en soms direct veel geweld met als doel het slachtoffer in de prostitutie (en
soms andere criminele activiteiten zoals drughandel) te krijgen.
bv. het uitzoeken van een slachtoffer, het hof maken zodat het slachtoffer verliefd wordt en een
afhankelijkheidsrelatie creëren, om dan gaandeweg steeds op brutere wijze terugbetaling te
eisen, via betaalde seks met derden.
Vrouwelijke genitale verminking Het gedeeltelijk of volledig verwijderen, of verwonden van de vrouwelijke genitaliën.
bv. clitoridectomie (wegsnijden van de clitoris), infibulatie (wegsnijden van de vulva), doorprikken
van de clitoris, …
Cyberpesten Gebruik maken van elektronische en digitale media om het slachtoffer schade te berokkenen.
bv. een haatcampagne beginnen via FB na een relatiebreuk, een programma installeren om
stiekem mails te controleren, het constant sturen van tekstberichten, het hacken van iemands
profiel, sexting (het verspreiden van seksueel expliciete foto’s) …
Vechtscheidingen Een echtscheiding die gepaard gaat met acties die de ex-partner(s) schade berokkenen en die
vaak nadelige gevolgen heeft voor de kinderen uit de relatie.
bv. ouders komen de afspraken van het hoede- en bezoekrecht ten aanzien van de kinderen niet
na om de partner te treffen, alimentatiegelden worden niet betaald, ouder zet de kinderen op
tegen de andere ouder, …
® Seksueel misbruik: eerder op kinderen.
® Seksuele mishandeling: eerder op volwassenen.
PROFIELEN VAN IFG !!!! (Er zijn bepaalde situaties / contexten waarin kans op IFG groter wordt)
® Profielen: onderliggende dynamiek van geweld
® Intieme terreur = er is sprake van machtsverschil tussen partner (zie les rond partnergeweld)
o Één partner, meestal man, oefent dwang en controle uit op zijn partner.
o Door vrijheid te beperken, te isoleren en door het gebruik van, vaak ernstig, geweld, ook seksueel.
o Slachtoffer en de kinderen voelen zich continu bedreigd en onveilig.
® Gezinnen in de stress (situationeel geweld) = centraal staat dat er een hoge mate van stress is door opeenstapeling van factoren
binnen het gezin.
o Dit leidt herhaaldelijk tot conflicten waarbij het (ernstige) geweld ook van 2 kanten kan komen.
o Gaat regelmatig samen met alcoholmisbruik bij één vd partners.
o Kinderen kunnen getuige en slachtoffer zijn.
o Plegers zijn niet noodzakelijk compleet gestoord maar hebben niet goed leren omgaan met stress.
o Kan zowel fysiek als mentaal zijn.
o Als het aangepakt wordt kan het positief effect hebben op geweld.
4
