1 JOURNALISTIEKE STORYTELLING 2025 | Camille V.
1. Wat is nieuws en wat is storytelling?
1.1. Inleiding
Focus op narratieve kenmerken van de journalistieke tekst (‘tekst’ = elke mogelijke vorm van
communicatie-uiting)
Storytelling: het vertellen van verhalen => = ‘vertelkunst’, ‘vertelkunde’
1.2. Wat is storytelling?
1.2.1. Historische wortels van storytelling-onderzoek
Storytelling = essentieel onderdeel van hoe mensen met elkaar communiceren
Poetica (– Aristoteles) als startpunt voor narratief onderzoek;
- Analyse van traditionele Griekse vertelvormen zoals tragedie, epiek, komedie en lyriek
- ! Conceptuele opdeling maken van klassieke plotelementen:
o Expositie: Scènesetting, wat is de context?
o Conflict: Wat is er gebeurd? Wat verstoort de status quo?
o Resolutie: Hoe is het conflict opgelost?
Begin 20ste eeuw: in het zog van het Russisch formalisme en het structuralisme worden eveneens
belangrijke bouwstenen voor het onderzoek rond vertelvormen en narratieve structuren gelegd
Vladimir Propp – “De Morfologie van het Toversprookje” (1928)
- Russisch formalisme
- Belangrijke en invloedrijke publicatie op gebied van storytelling en literatuurwetenschappen
- Morfologie van Russische sprookjes => meer dan 31 sequenties die samen een ‘master tale’
vormen
- °Dramatis personae: typologie van 7 personages;
De schurk = slechterik die de held probeert te dwarsbomen
- To disturb the peace of a happy family, to cause some form of
misfortune, damage or harm
- Vaak voorgesteld id vorm van een draak, hongerige beer of wolf,
bandiet, duivel, heks, stiefmoeder, …
De schenker = levert object aan de held, meestal dmv een test/uitdaging
De helper = stelt zich ten dienste van de held en beschikt vaak over uitzonderlijke
krachten of magische kwaliteiten
De gezochte = ‘object of search’
- Bijv prinses, of de prijs die moet gezocht worden ergens ver weg
of in een ander koninkrijk
De zender/‘dispatcher’ = motiveert, geeft de toestemming/het bevel aan de held om zijn/haar
queeste te vervullen
De held = moet een bepaalde missie/opdracht tot een goed einde brengen
De valse held = probeert de missie van de held te dwarsbomen
- Wordt op het einde van de plot ontmaskerd, of verraadt zichzelf
door zijn gedrag of door het niet kunnen uitvoeren van een taak
,2 JOURNALISTIEKE STORYTELLING 2025 | Camille V.
- Veel aandacht voor sequentie van de verhaalconstructie: focus op acties en gebeurtenissen
(cf. Aristoteles)
Voorwaarde voor storytelling: chronologische opeenvolging van gebeurtenissen die logisch in
verband staan en waarbij een verandering plaatsvindt
Adhv dynamische motieven: key events die de motor van het verhaal uitmaken
“Something happened; or better, someone’s telling someone else that something happened”
1.2.2. De mens als storyteller (‘homo narrans’) centraal tijdens de narrativist turn
1980s: structuralistische benadering ook toegepast op andere teksten, ipv louter literaire teksten
=> narrativist turn: Verhalen krijgen centrale plaats binnen veel disciplines
Walter Fisher: narratieve logica centraal als een interne en universele vaardigheid
- Homo economicus/homo politicus (‘rationele mens’) => homo narrans (‘vertellende mens’
- Geïnspireerd op MacIntyre & Burke
o M: mens als ‘storytelling animal’
o B: mens als een ‘symbol-using, symbol-making, symbol-misusing animal’
- Niet alleen binnen Anglo-Amerikaanse traditie breed gedragen:
o Roland Barthes: verhalen vormen een wezenskenmerk van de mens dat universeel is
doorheen de geschiedenis en over de grenzen van culturen
o Anderson, Dardenne & Killenberg: “Stories are part of our being; we are creatures of
narrative, and we live our lives in and by stories”
- Ook in dagdagelijkse conversaties
o “Je kent de rest van het verhaal wel”
o “Ja, maar elk verhaal heeft twee kanten”
o “Om een lang verhaal kort te maken”
o …
1.2.3. Het narratief paradigma van Fisher (1984)
Hoewel het onderzoek niet eentonig is door de interdisciplinariteit, wordt Fisher’s paradigma toch als
vertrekpunt gezien;
- Fisher kent een belangrijke communicatieve functie toe aan verhalen
o Zowel “argumentatief proza of scherp omlijnde inferentiële en implicatieve structuren”
bepalen hoe mensen denken en redeneren, ook verhalen spelen daarin een rol
- Narratief paradigma als alternatief voor het dominante rationele wereldparadigma
o Traditionele visie op communicatie in vraag gesteld
Traditionele De wereld is opgebouwd uit logische reacties die je door logisch te redeneren
(rationele) visie kan ontrafelen
- Gebaseerd op denkers uit klassieke oudheid + rationele
Verlichtingsdenkers uit de 18e eeuw
,3 JOURNALISTIEKE STORYTELLING 2025 | Camille V.
- “Humans are essentially rational beings”
- “The world is a set of logical puzzles which can be resolved through
appropriate analysis and appplication of reason conceived as an
argumentative construct”
Grondslag vervat in een epistemologische (= kennisleer) filosofie
Bestudeert wat kennis is, of we geldige kennis kunnen bereiken en
hoe we dit moeten doen
Veel aandacht naar het bestuderen van wetenschap en haar
methodes
Narratieve Menselijke communicatie is niet steeds rationeel te verklaren
paradigma - Mensen zijn in essentie storytellers
o Verhalen zijn eigen aan de mens
o Verhaal is iets heel natuurlijks (al op jonge leeftijd spelen kinderen
verhaaltjes na, of krijgen ze een verhaaltje voor het slapengaan)
- Verhalen hebben meer overredingskracht dan logische argumenten
o Rationele competenties van mensen uiten zich niet in 1 ste instantie
obv ingewikkelde retorische en logische relaties die moten
beargumenteerd worden, maar wel obv verhalen
- ! Ratio is wel een deel van menselijke communicatie, maar ze volgt pas
later en moet grotendeels aangeleerd worden
Narratieve rationaliteit: rationaliteit zoals geconceptualiseerd volgens het
narratieve paradigma
- Niet normatief, maar descriptief
- Beschrijft (in verhaalvorm) hoe menselijk handelen moet/kan begrepen
worden
Mensen zijn in essentie storytellers en de wereld is opgebouwd uit verhalen waartussen mensen
moeten kiezen
- Keuze gestuurd door waarden, ‘gezond verstand’, geschiedenis, cultuur en narratieve
rationaliteit
- Narratieve rationaliteit opgedeeld in 2 aspecten:
Narrative probability Narrative fidelity
= narratieve waarschijnlijkheid = narratieve betrouwbaarheid
Coherentie van de plot speelt een belangrijke rol Mensen toetsen verhalen die ze horen, zien of
waarnemen af tegenover andere verhalen die ze
al kennen én tegenover hun eigen levenservaring
Grondslag vervat een ontologische (= zijnsleer) filosofie:
Houdt zich bezig met alles wat ‘bestaat’, met het ‘zijnde’
Wat maakt dat de mens ‘is’? Wat ‘is’ de mens?
1.2.4. Toegepast op de journalistieke berichtgeving als betekenisvolle menselijke
communicatie
Betoog van Fisher = tekortschieten van rationele modellen om de journalistiek en haar plaats in de
maatschappij te begrijpen en verklaren => Typische ‘publieke-sfeer-denken’ als onvolledige oplossing
- Past binnen rationele paradigma
- Werd (ook nu nog) gebruikt om journalistieke berichtgeving te kaderen
,4 JOURNALISTIEKE STORYTELLING 2025 | Camille V.
Rationele publieke sfeer-model: journalistiek gezien als communicatief middel dat burgers moet
helpen bij het maken van goed onderbouwde, logisch beargumenteerde beslissingen
1) Journalistiek zelf moet voldoen aan de regels van de ratio (dus normatief)
2) De mens neemt beslissingen obv diezelfde ratio
! Blijft tot op vandaag een zeer dominant paradigma
Datgene wat niet voldoet aan het rationele model wordt als minderwaardig of zelfs ‘dom’
bestempeld
Denk bijv afkeurende reacties op emotionele berichtgeving die vertrekt vanuit
persoonlijke getuigenissen ipv logische argumenten, cijfers of grafieken
o Bijv terugbetaling van innovatieve kankerbehandelingen of van dure
(wees)geneesmiddelen
! Worden beslissingen altijd genomen obv logische argumenten of worden mensen veeleer gedreven
door innemende verhalen?
Kan de rationele visie, hoe nuttig ze ook mag zijn in bepaalde contexten, het volledige
verhaal vertellen?
“Geen enkele reden om de ene vorm van rationaliteit als inherent beter te beschouwen
dan de andere”
! Concurrerende paradigma’s hebben éénzelfde doel: verklaren en begrijpen van menselijke
communicatie (en daaruit voortvloeiende acties)
Theoretische voordeel deze paradigma’s => onderzoekers kunnen nieuwe/onderbelichte aspecten
van hun onderzoeksobject (her)ontdekken en appreciëren
Men kijkt op een andere manier naar hun onderzoeksobject
Het ene paradigma ontkent/weerlegt/sluit het andere dus niet volledig uit
1.3. Waarom is storytelling belangrijk voor journalistiek?
Journalisten kunnen via de narratieve logica van verhalen informatie overbrengen aan een breed
publiek
- Bepaalde vaste vertelstructuren kunnen dienen als een soort container om info op een
bevattelijke manier over te brengen
- Structuur van het verhaal zelf kan tegelijk ook vormgeven aan hoe het publiek naar een
bepaald issue kijkt
1.3.1. Journalist, medium, ‘brand’ (merk), genre en format als storytellers
Nieuws is altijd een ‘story’, verhaal, visie op de realiteit:
- Journalisten, medium, genre/format en het merk als tussenschakels
- Hun eigenschappen hebben een invloed op wat uiteindelijk verschijnt/in beeld komt
,5 JOURNALISTIEKE STORYTELLING 2025 | Camille V.
Verschillen tussen nieuwsverhalen zijn volgens de klassieke theorieën op nieuwsselectie te situeren
op verschillende niveaus:
- Individuele kenmerken van de journalist
- Aspecten van redactiestructuur
- Nieuwsmerk
- Genre, format, medium
- Algemene macro-kenmerken van mediasystemen
1.3.2. De journalist als ‘objectieve’ storyteller
‘Objectiviteit’ van nieuws moet altijd met een kritische blik worden beschouwd; nieuws is altijd een
construct
Journalisten zijn in essentie storytellers die de sociale realiteit interpreteren en construeren:
- Maken hun eindproduct obv wat zij denken dat hun publiek van hen verwacht, obv
wezenskenmerken van het medium waarvoor ze werken, obv het specifieke journalistieke
format waarin ze hun boodschap verwerken
- Eindproduct is ook in belangrijke mate gecorreleerd met de aard van hun bronnen
! Rol van journalisten als storyteller wordt niet door elke journalist onderschreven
- Zijn zich vaak niet eens bewust van die rol
- Element ‘story’ voor velen een beetje een aanslag op de objectiviteit die ze met hun ‘verhaal’
nastreven
1.3.3. Narratief onderzoek binnen journalistiek
Zelizer (2004) – Taking Journalism Seriously: veel empirische onderzoeken in verschillende landen +
duiding op welke manier de language approach binnen journalism studies is uitgegroeid tot een
belangrijke tak
- Hard vs zacht nieuws
- Onderzoek naar beeldtal binnen de mainstream pers, televisienieuws, news shows
- Onderzoek naar patronen en functies van nieuwsfotografie
- Onderzoek naar elementen van oer-mythen in journalistieke verhaalvomren
- Literaire journalistiek
- Tabloid verhaallijnen en presentatievormen
- Onderzoek naar storytelling in digitale mediaomgeving
- …
= > Waar nieuwswaarden centraal staan binnen sociologisch georiënteerd onderzoek, worden vooral
bij de narratieve benadering de culturele kenmerken en hun invloeden op het nieuwsverhaal
onderzocht
,6 JOURNALISTIEKE STORYTELLING 2025 | Camille V.
Van Krieken: onderzoek naar journalistieke storytelling focust op de volgende 3 elementen:
Processen die in werking Bijv socio-cultureel proces van betekenisgeving
treden bij storytelling - Vaak onderzocht bij nieuwsfeiten waarvan wordt gedacht dat ze de
maatschappij grondig door elkaar schudden
- Bijv terroristische aanval/natuurramp
Menselijke nood om dergelijke gebeurtenissen te vatten volgens
prototypische-frames (= oer-narratieven), om het onbekende te
kunnen linken aan het bekende
- Angst ervoor overwinnen
- Vaak verteld vanuit het standpunt van hulpverleners, of van 1
bepaald slachtoffer dat zich ontpopt tot redder in nood van
zijn/haar medeslachtoffers
! Processen kunnen verschillen van cultuur tot cultuur
Producten van storytelling = het verhaal zelf
- Talige elementen:
o Stilistische kenmerken, vertelstandpunt, …
- Vormelijke aspecten:
o Beeldtaal, aanwezigheid van multimedia content,
grafieken, immersive journalism, …
Hier veel aandacht voor experimenteel receptie-onderzoek
Praktijken van storytelling - Hoe en in welke mate wordt storytelling beschreven op
verschillende redacties? In verschillende landen?
- Is er interesse vanuit de beroepsgroep van professionele
journalisten zelf om te experimenteren met storytelling?
- Hebben redacties voldoende middelen ter beschikking om
hierin te investeren?
1.4. Wat is nieuws?
Journalistiek = containerbegrip => tweerichtingsproces van ontdekken en vervolgens vertellen wat
men heeft ontdekt via krant, tv, radio of het internet
! Proces verloopt niet overal en altijd op dezelfde manier:
- Grote verschillen tussen mediasoorten
- Verschillende vormen van journalistiek binnen eenzelfde medium en binnen eenzelfde bedrijf
= > Indien we inhoud, betekenis, rol en impact van journalistiek willen begrijpen, moeten we ook de
bredere sociale context waarin deze wordt geproduceerd en ook de factoren die deze productie
beïnvloeden, mee in rekening nemen
Onderzoeken wat nieuws nu precies tot nieuws maakt, kan vanuit verschillende perspectieven:
Strategische rituelen Tuchman: bijv objectiviteit, balans, neutraliteit die voortvloeien uit de
professionele routines die journalisten hanteren wanneer ze hun werk
doen
Gatekeeping Manning White: persoonlijke, subjectieve eigenschappen van redacteurs
spelen een rol
,7 JOURNALISTIEKE STORYTELLING 2025 | Camille V.
Shoemaker & Reese: gatekeeping-model:
- Meer systematisch schema
- Eigenschappen van de individuele journalist worden gelieerd aan
macro-karakteristieken van mediasystemen, maatschappijen en
culturen
Nieuwswaarden Galtung & Ruge; Harcup & O’Neill:
- Frequency - Continuity
- Threshold - Composition
- Unambiguity - Reference to elite nations
- Meaningfulness - Reference to persons
- Consonance - Unexpectedness
- Reference to something negative
1.4.1. Kenmerken van nieuws en nieuwswaarden
Je zou verwachten dat nieuws aspecten covert die nieuw en onverwacht zijn, maar nieuws kan ook
inspelen op dingen die het publiek al verwacht doordat ze deel uitmaken van een zekere ritualiteit in
verslaggeving (bijv herdenking van gebeurtenissen uit het verleden)
Pseudo-events: persconferenties of andere gebeurtenissen die worden georganiseerd precies om
media-aandacht te trekken (verwachte gebeurtenissen/geplande events)
Temporaliteit speelt ook een cruciale rol:
- Sommige soorten nieuws zijn snel verouderd, vereisen onmiddellijke publicatie en
voortdurende updates
- Andere nieuwssoorten zijn gebaat bij traagheid, grondig onderzoek en reflectie voor
publicatie
= > Temporaliteit verwijst naar de manier waarop tijd, snelheid, houdbaarheid, ritme en frequentie
het nieuws en zijn betekenis bepaalt
Snelheid, ritualiteit (mate van verwachtheid) en regelmaat van gebeurtenissen kunnen zo in verband
worden gebracht met bepaalde onderwerpen, maar ook met specifieke formats
- Vooruitschrijdende inzichten in de wetenschap, sociale trends op lange termijn, …
o Doorgaans niet als breaking news gebracht
o Kan eventjes op de redactie blijven liggen tot er een slow news day is die een gaatje laat voor
dergelijke sleeping beauties
o Kan meer tijd geïnvesteerd worden in het schrijven van een langer verhaal, een longread die
multimedia content combineert met teksten en leuke infografieken
- Moord op bekend politicus, overlijden van superster, natuurramp, terroristische aanslag,
politieke doorbraak, …
o ‘Heet van de naald’, ‘breaking news’
o Nood aan een snelle vertaling naar het publiek
o Vaak terugvallen op klassieke formats van nieuwsvertelling
▪ Vooral omgekeerde piramidestructuur voor snelle en heldere communicatie
o Formats zoals kortberichten, interviews of vox pops
,8 JOURNALISTIEKE STORYTELLING 2025 | Camille V.
1.4.2. Het ‘format’
! Alle mogelijke uitdrukkingsvormen voor het rijke scala aan media (tekst en beeldmedia) zijn
onderdeel van journalistieke storytelling; dus niet ‘text-only’
Van zodra de keuze gemaakt is voor een bepaald onderwerp, moet er ook nagedacht worden over
het format:
- Kort/uitgebreid bericht met analyse? - Personages als drager van het verhaal?
- Welke andere bronnen onderzoeken? - Bronnen geïnterviewd? Zo ja, welke?
- Wordt een bepaalde insteek gebruikt om het - Welke stappen van fact-checking en verificatie
verhaal te vertellen? dienen zich aan?
- Beeldmedia: Welk scenario? Welke elementen - Vox pop toegevoegd? Expert aan het woord?
met beeldtaal onderstreept? Welke beelden Journalist zelf in beeld? Welke sound nodig? …
meest aanwezig? …
Overlap in het gebruik van de woorden ‘genre’ en ‘format’:
Format Gebruikt om te verwijzen naar media-economische aspecten van een journalistieke
televisiebijdrage
- Meestal over geijkte formules voor shows en programma’s waarvoor betaald wordt
om nationale en culturele aanpassingen te krijgen
- Verwijst meer specifiek naar de interactie tussen inhoud van een programma, de
(audiovisuele) formele, contextuele en productionele kaders waarbinnen deze inhoud
tot stand komt
Genre Verwijst naar bredere generaliserende categorieën
Bijv The Voice, X-factor, Idool:
- Alle drie het genre ‘zangprogramma’
- Toch een duidelijk ander format
Verheyden et al. (2015): let op de manier waarop een journalist aandacht probeert te trekken voor
zijn/haar bijdrage in een zee van gelijkaardig aanbod!
- Dossierkennis + creatieve inzichten om een onderwerp behapbaar te maken
o Louter journalistieke inbreng
o Samenwerken met andere grafische-/beeldcollega’s
- Deel van de aantrekkelijkheid is gebaseerd op een specifieke insteek, de baseline, diegene die
het verhaal vertelt, de personages die ook opgevoerd worden om het verhaal completer te
maken, het respect voor de spanningsboog van het verhaal
1.4.3. Media-economische parameters: commercialisering, convergentie en synergiën
Journalistiek als begrip heeft geen rechtlijnige historische ontwikkeling gekend, maar er is 1 trend die
doorheen de hele ontwikkelingsfase en binnen de meeste geografische contexten als constante aan
te duiden is: de druk tot commercialisering
Market-driven journalism versnelde in 1960s: °grote cross-mediaondernemingen na een periode van
concentratie
- Tweedeling tussen populaire pers en kwaliteitspers steeds duidelijker
,9 JOURNALISTIEKE STORYTELLING 2025 | Camille V.
- Nieuwkomers op de markt (AV-media) zullen ook een aanzienlijke invloed uitoefenen op de
verdere ontwikkeling van de journalistiek en specifieke vormen van storytelling
! Ook de veranderingen aan de receptiezijde (gewijzigde patronen van mediaconsumptie) zijn een
reden om dit market-driven journalism te verklaren
- Publiek raakt steeds meer gesegmenteerd
- Belangrijke drijfveer om journalistieke modellen te ontwikkelen die aanspreken en een
meerwaarde bieden
- ‘Nieuwsconsument ’/‘user’ ipv een collectief, onbekend publiek
Adequaat antwoorde bieden op de noden van de toekomstige generatie met aangepaste formats en
storytelling zal de grootste uitdaging zijn om journalistiek en de mediasector performant te houden
Mediabedrijven EN journalistieke storytelling die verder gaat dan woord en beeld moet gelijke tred
houden met maatschappelijke verschuivingen en verwachtingen bij het publiek
- Businessmodellen onder druk (obv publieksinkomsten én advertentie-inkomsten)
- Ook de “muren” van storytelling tussen verschillende mediasoorten worden kritisch bekeken
en bijgesteld
, 10 JOURNALISTIEKE STORYTELLING 2025 | Camille V.
2. Omgekeerde piramide versus narratieve vertelstructuren
2.1. De omgekeerde piramidestructuur (‘inverted pyramid’)
2.1.1. De 5-W’s van de omgekeerde piramide
Nieuwsverhalen starten met de 5 W’s (wie, wat, waar, wanneer, waarom) en de H (hoe)
- Dominantie van dit model hangt vooral samen met de Amerikaanse traditie van journalistiek
waarin objectiviteit al veel vroeger dan in Europa een centrale rol begon te spelen
- Nieuwsbericht moet voldoen aan een aantal basiscriteria
o Antwoord bieden op 5 W’s
o Evenwicht in keuze van mogelijke bronnen
o Vooral feitelijke juistheid van hoogste belang
Omgekeerde piramidestructuur: meest prominente basisvorm van journalistiek
- Zelden in chronologische volgorde
- Journalist plaats belangrijkste informatie voorop
- 3 belangrijke elementen:
1) Krantenkop: bepaalt wat de kerngebeurtenissen zijn
2) Lead: bepaalt wat de kerngebeurtenissen zijn
▪ Belangrijkste elementen van het artikel: 5W’s & H
▪ Zoveel mogelijk elementen in 1 zin / bepaalde vragen niet beantwoorden
▪ Vooral hoe en waarom ondergeschikt (waarom-gedeelte vaak niet aangehaald)
3) (Brood)tekst/body: verdere gebeurtenissen en uitweidingen
▪ Meer details, oorzaken, gevolgen bespreken, contextualisering en evaluatie van de
gebeurtenissen
- Gestart met samenvatting, en pas daarna volgt het verslag
- Elke paragraaf bevat minder belangrijke informatie
Voordelen OP-structuur Nadelen OP-structuur
- Efficiëntie voor de ontvanger - IP mist narratief en context, het verteld
- Efficiëntie voor de producent niet maar somt op
- Associatie met objectiviteit - Gebrek aan context
- IP is gericht op informatieoverdracht,
maar niet op betekenis
- IP creëert afstand in plaats van
verbinding
2.1.2. Voorbeeld van de omgekeerde piramide structuur
Door beperkte ruimte op de voorpagina: belangrijke info eerst, dan pas details
- Lezer heeft in 1 oogopslag de essentie van dit nieuwsfeit
- Deze manier van werken loopt in grote lijnen gelijk in zowel kwaliteits- als populaire kranten
o ! MAAR de storytelling in beide kranten kan merkelijk verschillen (cf. Propp, H1)
1. Wat is nieuws en wat is storytelling?
1.1. Inleiding
Focus op narratieve kenmerken van de journalistieke tekst (‘tekst’ = elke mogelijke vorm van
communicatie-uiting)
Storytelling: het vertellen van verhalen => = ‘vertelkunst’, ‘vertelkunde’
1.2. Wat is storytelling?
1.2.1. Historische wortels van storytelling-onderzoek
Storytelling = essentieel onderdeel van hoe mensen met elkaar communiceren
Poetica (– Aristoteles) als startpunt voor narratief onderzoek;
- Analyse van traditionele Griekse vertelvormen zoals tragedie, epiek, komedie en lyriek
- ! Conceptuele opdeling maken van klassieke plotelementen:
o Expositie: Scènesetting, wat is de context?
o Conflict: Wat is er gebeurd? Wat verstoort de status quo?
o Resolutie: Hoe is het conflict opgelost?
Begin 20ste eeuw: in het zog van het Russisch formalisme en het structuralisme worden eveneens
belangrijke bouwstenen voor het onderzoek rond vertelvormen en narratieve structuren gelegd
Vladimir Propp – “De Morfologie van het Toversprookje” (1928)
- Russisch formalisme
- Belangrijke en invloedrijke publicatie op gebied van storytelling en literatuurwetenschappen
- Morfologie van Russische sprookjes => meer dan 31 sequenties die samen een ‘master tale’
vormen
- °Dramatis personae: typologie van 7 personages;
De schurk = slechterik die de held probeert te dwarsbomen
- To disturb the peace of a happy family, to cause some form of
misfortune, damage or harm
- Vaak voorgesteld id vorm van een draak, hongerige beer of wolf,
bandiet, duivel, heks, stiefmoeder, …
De schenker = levert object aan de held, meestal dmv een test/uitdaging
De helper = stelt zich ten dienste van de held en beschikt vaak over uitzonderlijke
krachten of magische kwaliteiten
De gezochte = ‘object of search’
- Bijv prinses, of de prijs die moet gezocht worden ergens ver weg
of in een ander koninkrijk
De zender/‘dispatcher’ = motiveert, geeft de toestemming/het bevel aan de held om zijn/haar
queeste te vervullen
De held = moet een bepaalde missie/opdracht tot een goed einde brengen
De valse held = probeert de missie van de held te dwarsbomen
- Wordt op het einde van de plot ontmaskerd, of verraadt zichzelf
door zijn gedrag of door het niet kunnen uitvoeren van een taak
,2 JOURNALISTIEKE STORYTELLING 2025 | Camille V.
- Veel aandacht voor sequentie van de verhaalconstructie: focus op acties en gebeurtenissen
(cf. Aristoteles)
Voorwaarde voor storytelling: chronologische opeenvolging van gebeurtenissen die logisch in
verband staan en waarbij een verandering plaatsvindt
Adhv dynamische motieven: key events die de motor van het verhaal uitmaken
“Something happened; or better, someone’s telling someone else that something happened”
1.2.2. De mens als storyteller (‘homo narrans’) centraal tijdens de narrativist turn
1980s: structuralistische benadering ook toegepast op andere teksten, ipv louter literaire teksten
=> narrativist turn: Verhalen krijgen centrale plaats binnen veel disciplines
Walter Fisher: narratieve logica centraal als een interne en universele vaardigheid
- Homo economicus/homo politicus (‘rationele mens’) => homo narrans (‘vertellende mens’
- Geïnspireerd op MacIntyre & Burke
o M: mens als ‘storytelling animal’
o B: mens als een ‘symbol-using, symbol-making, symbol-misusing animal’
- Niet alleen binnen Anglo-Amerikaanse traditie breed gedragen:
o Roland Barthes: verhalen vormen een wezenskenmerk van de mens dat universeel is
doorheen de geschiedenis en over de grenzen van culturen
o Anderson, Dardenne & Killenberg: “Stories are part of our being; we are creatures of
narrative, and we live our lives in and by stories”
- Ook in dagdagelijkse conversaties
o “Je kent de rest van het verhaal wel”
o “Ja, maar elk verhaal heeft twee kanten”
o “Om een lang verhaal kort te maken”
o …
1.2.3. Het narratief paradigma van Fisher (1984)
Hoewel het onderzoek niet eentonig is door de interdisciplinariteit, wordt Fisher’s paradigma toch als
vertrekpunt gezien;
- Fisher kent een belangrijke communicatieve functie toe aan verhalen
o Zowel “argumentatief proza of scherp omlijnde inferentiële en implicatieve structuren”
bepalen hoe mensen denken en redeneren, ook verhalen spelen daarin een rol
- Narratief paradigma als alternatief voor het dominante rationele wereldparadigma
o Traditionele visie op communicatie in vraag gesteld
Traditionele De wereld is opgebouwd uit logische reacties die je door logisch te redeneren
(rationele) visie kan ontrafelen
- Gebaseerd op denkers uit klassieke oudheid + rationele
Verlichtingsdenkers uit de 18e eeuw
,3 JOURNALISTIEKE STORYTELLING 2025 | Camille V.
- “Humans are essentially rational beings”
- “The world is a set of logical puzzles which can be resolved through
appropriate analysis and appplication of reason conceived as an
argumentative construct”
Grondslag vervat in een epistemologische (= kennisleer) filosofie
Bestudeert wat kennis is, of we geldige kennis kunnen bereiken en
hoe we dit moeten doen
Veel aandacht naar het bestuderen van wetenschap en haar
methodes
Narratieve Menselijke communicatie is niet steeds rationeel te verklaren
paradigma - Mensen zijn in essentie storytellers
o Verhalen zijn eigen aan de mens
o Verhaal is iets heel natuurlijks (al op jonge leeftijd spelen kinderen
verhaaltjes na, of krijgen ze een verhaaltje voor het slapengaan)
- Verhalen hebben meer overredingskracht dan logische argumenten
o Rationele competenties van mensen uiten zich niet in 1 ste instantie
obv ingewikkelde retorische en logische relaties die moten
beargumenteerd worden, maar wel obv verhalen
- ! Ratio is wel een deel van menselijke communicatie, maar ze volgt pas
later en moet grotendeels aangeleerd worden
Narratieve rationaliteit: rationaliteit zoals geconceptualiseerd volgens het
narratieve paradigma
- Niet normatief, maar descriptief
- Beschrijft (in verhaalvorm) hoe menselijk handelen moet/kan begrepen
worden
Mensen zijn in essentie storytellers en de wereld is opgebouwd uit verhalen waartussen mensen
moeten kiezen
- Keuze gestuurd door waarden, ‘gezond verstand’, geschiedenis, cultuur en narratieve
rationaliteit
- Narratieve rationaliteit opgedeeld in 2 aspecten:
Narrative probability Narrative fidelity
= narratieve waarschijnlijkheid = narratieve betrouwbaarheid
Coherentie van de plot speelt een belangrijke rol Mensen toetsen verhalen die ze horen, zien of
waarnemen af tegenover andere verhalen die ze
al kennen én tegenover hun eigen levenservaring
Grondslag vervat een ontologische (= zijnsleer) filosofie:
Houdt zich bezig met alles wat ‘bestaat’, met het ‘zijnde’
Wat maakt dat de mens ‘is’? Wat ‘is’ de mens?
1.2.4. Toegepast op de journalistieke berichtgeving als betekenisvolle menselijke
communicatie
Betoog van Fisher = tekortschieten van rationele modellen om de journalistiek en haar plaats in de
maatschappij te begrijpen en verklaren => Typische ‘publieke-sfeer-denken’ als onvolledige oplossing
- Past binnen rationele paradigma
- Werd (ook nu nog) gebruikt om journalistieke berichtgeving te kaderen
,4 JOURNALISTIEKE STORYTELLING 2025 | Camille V.
Rationele publieke sfeer-model: journalistiek gezien als communicatief middel dat burgers moet
helpen bij het maken van goed onderbouwde, logisch beargumenteerde beslissingen
1) Journalistiek zelf moet voldoen aan de regels van de ratio (dus normatief)
2) De mens neemt beslissingen obv diezelfde ratio
! Blijft tot op vandaag een zeer dominant paradigma
Datgene wat niet voldoet aan het rationele model wordt als minderwaardig of zelfs ‘dom’
bestempeld
Denk bijv afkeurende reacties op emotionele berichtgeving die vertrekt vanuit
persoonlijke getuigenissen ipv logische argumenten, cijfers of grafieken
o Bijv terugbetaling van innovatieve kankerbehandelingen of van dure
(wees)geneesmiddelen
! Worden beslissingen altijd genomen obv logische argumenten of worden mensen veeleer gedreven
door innemende verhalen?
Kan de rationele visie, hoe nuttig ze ook mag zijn in bepaalde contexten, het volledige
verhaal vertellen?
“Geen enkele reden om de ene vorm van rationaliteit als inherent beter te beschouwen
dan de andere”
! Concurrerende paradigma’s hebben éénzelfde doel: verklaren en begrijpen van menselijke
communicatie (en daaruit voortvloeiende acties)
Theoretische voordeel deze paradigma’s => onderzoekers kunnen nieuwe/onderbelichte aspecten
van hun onderzoeksobject (her)ontdekken en appreciëren
Men kijkt op een andere manier naar hun onderzoeksobject
Het ene paradigma ontkent/weerlegt/sluit het andere dus niet volledig uit
1.3. Waarom is storytelling belangrijk voor journalistiek?
Journalisten kunnen via de narratieve logica van verhalen informatie overbrengen aan een breed
publiek
- Bepaalde vaste vertelstructuren kunnen dienen als een soort container om info op een
bevattelijke manier over te brengen
- Structuur van het verhaal zelf kan tegelijk ook vormgeven aan hoe het publiek naar een
bepaald issue kijkt
1.3.1. Journalist, medium, ‘brand’ (merk), genre en format als storytellers
Nieuws is altijd een ‘story’, verhaal, visie op de realiteit:
- Journalisten, medium, genre/format en het merk als tussenschakels
- Hun eigenschappen hebben een invloed op wat uiteindelijk verschijnt/in beeld komt
,5 JOURNALISTIEKE STORYTELLING 2025 | Camille V.
Verschillen tussen nieuwsverhalen zijn volgens de klassieke theorieën op nieuwsselectie te situeren
op verschillende niveaus:
- Individuele kenmerken van de journalist
- Aspecten van redactiestructuur
- Nieuwsmerk
- Genre, format, medium
- Algemene macro-kenmerken van mediasystemen
1.3.2. De journalist als ‘objectieve’ storyteller
‘Objectiviteit’ van nieuws moet altijd met een kritische blik worden beschouwd; nieuws is altijd een
construct
Journalisten zijn in essentie storytellers die de sociale realiteit interpreteren en construeren:
- Maken hun eindproduct obv wat zij denken dat hun publiek van hen verwacht, obv
wezenskenmerken van het medium waarvoor ze werken, obv het specifieke journalistieke
format waarin ze hun boodschap verwerken
- Eindproduct is ook in belangrijke mate gecorreleerd met de aard van hun bronnen
! Rol van journalisten als storyteller wordt niet door elke journalist onderschreven
- Zijn zich vaak niet eens bewust van die rol
- Element ‘story’ voor velen een beetje een aanslag op de objectiviteit die ze met hun ‘verhaal’
nastreven
1.3.3. Narratief onderzoek binnen journalistiek
Zelizer (2004) – Taking Journalism Seriously: veel empirische onderzoeken in verschillende landen +
duiding op welke manier de language approach binnen journalism studies is uitgegroeid tot een
belangrijke tak
- Hard vs zacht nieuws
- Onderzoek naar beeldtal binnen de mainstream pers, televisienieuws, news shows
- Onderzoek naar patronen en functies van nieuwsfotografie
- Onderzoek naar elementen van oer-mythen in journalistieke verhaalvomren
- Literaire journalistiek
- Tabloid verhaallijnen en presentatievormen
- Onderzoek naar storytelling in digitale mediaomgeving
- …
= > Waar nieuwswaarden centraal staan binnen sociologisch georiënteerd onderzoek, worden vooral
bij de narratieve benadering de culturele kenmerken en hun invloeden op het nieuwsverhaal
onderzocht
,6 JOURNALISTIEKE STORYTELLING 2025 | Camille V.
Van Krieken: onderzoek naar journalistieke storytelling focust op de volgende 3 elementen:
Processen die in werking Bijv socio-cultureel proces van betekenisgeving
treden bij storytelling - Vaak onderzocht bij nieuwsfeiten waarvan wordt gedacht dat ze de
maatschappij grondig door elkaar schudden
- Bijv terroristische aanval/natuurramp
Menselijke nood om dergelijke gebeurtenissen te vatten volgens
prototypische-frames (= oer-narratieven), om het onbekende te
kunnen linken aan het bekende
- Angst ervoor overwinnen
- Vaak verteld vanuit het standpunt van hulpverleners, of van 1
bepaald slachtoffer dat zich ontpopt tot redder in nood van
zijn/haar medeslachtoffers
! Processen kunnen verschillen van cultuur tot cultuur
Producten van storytelling = het verhaal zelf
- Talige elementen:
o Stilistische kenmerken, vertelstandpunt, …
- Vormelijke aspecten:
o Beeldtaal, aanwezigheid van multimedia content,
grafieken, immersive journalism, …
Hier veel aandacht voor experimenteel receptie-onderzoek
Praktijken van storytelling - Hoe en in welke mate wordt storytelling beschreven op
verschillende redacties? In verschillende landen?
- Is er interesse vanuit de beroepsgroep van professionele
journalisten zelf om te experimenteren met storytelling?
- Hebben redacties voldoende middelen ter beschikking om
hierin te investeren?
1.4. Wat is nieuws?
Journalistiek = containerbegrip => tweerichtingsproces van ontdekken en vervolgens vertellen wat
men heeft ontdekt via krant, tv, radio of het internet
! Proces verloopt niet overal en altijd op dezelfde manier:
- Grote verschillen tussen mediasoorten
- Verschillende vormen van journalistiek binnen eenzelfde medium en binnen eenzelfde bedrijf
= > Indien we inhoud, betekenis, rol en impact van journalistiek willen begrijpen, moeten we ook de
bredere sociale context waarin deze wordt geproduceerd en ook de factoren die deze productie
beïnvloeden, mee in rekening nemen
Onderzoeken wat nieuws nu precies tot nieuws maakt, kan vanuit verschillende perspectieven:
Strategische rituelen Tuchman: bijv objectiviteit, balans, neutraliteit die voortvloeien uit de
professionele routines die journalisten hanteren wanneer ze hun werk
doen
Gatekeeping Manning White: persoonlijke, subjectieve eigenschappen van redacteurs
spelen een rol
,7 JOURNALISTIEKE STORYTELLING 2025 | Camille V.
Shoemaker & Reese: gatekeeping-model:
- Meer systematisch schema
- Eigenschappen van de individuele journalist worden gelieerd aan
macro-karakteristieken van mediasystemen, maatschappijen en
culturen
Nieuwswaarden Galtung & Ruge; Harcup & O’Neill:
- Frequency - Continuity
- Threshold - Composition
- Unambiguity - Reference to elite nations
- Meaningfulness - Reference to persons
- Consonance - Unexpectedness
- Reference to something negative
1.4.1. Kenmerken van nieuws en nieuwswaarden
Je zou verwachten dat nieuws aspecten covert die nieuw en onverwacht zijn, maar nieuws kan ook
inspelen op dingen die het publiek al verwacht doordat ze deel uitmaken van een zekere ritualiteit in
verslaggeving (bijv herdenking van gebeurtenissen uit het verleden)
Pseudo-events: persconferenties of andere gebeurtenissen die worden georganiseerd precies om
media-aandacht te trekken (verwachte gebeurtenissen/geplande events)
Temporaliteit speelt ook een cruciale rol:
- Sommige soorten nieuws zijn snel verouderd, vereisen onmiddellijke publicatie en
voortdurende updates
- Andere nieuwssoorten zijn gebaat bij traagheid, grondig onderzoek en reflectie voor
publicatie
= > Temporaliteit verwijst naar de manier waarop tijd, snelheid, houdbaarheid, ritme en frequentie
het nieuws en zijn betekenis bepaalt
Snelheid, ritualiteit (mate van verwachtheid) en regelmaat van gebeurtenissen kunnen zo in verband
worden gebracht met bepaalde onderwerpen, maar ook met specifieke formats
- Vooruitschrijdende inzichten in de wetenschap, sociale trends op lange termijn, …
o Doorgaans niet als breaking news gebracht
o Kan eventjes op de redactie blijven liggen tot er een slow news day is die een gaatje laat voor
dergelijke sleeping beauties
o Kan meer tijd geïnvesteerd worden in het schrijven van een langer verhaal, een longread die
multimedia content combineert met teksten en leuke infografieken
- Moord op bekend politicus, overlijden van superster, natuurramp, terroristische aanslag,
politieke doorbraak, …
o ‘Heet van de naald’, ‘breaking news’
o Nood aan een snelle vertaling naar het publiek
o Vaak terugvallen op klassieke formats van nieuwsvertelling
▪ Vooral omgekeerde piramidestructuur voor snelle en heldere communicatie
o Formats zoals kortberichten, interviews of vox pops
,8 JOURNALISTIEKE STORYTELLING 2025 | Camille V.
1.4.2. Het ‘format’
! Alle mogelijke uitdrukkingsvormen voor het rijke scala aan media (tekst en beeldmedia) zijn
onderdeel van journalistieke storytelling; dus niet ‘text-only’
Van zodra de keuze gemaakt is voor een bepaald onderwerp, moet er ook nagedacht worden over
het format:
- Kort/uitgebreid bericht met analyse? - Personages als drager van het verhaal?
- Welke andere bronnen onderzoeken? - Bronnen geïnterviewd? Zo ja, welke?
- Wordt een bepaalde insteek gebruikt om het - Welke stappen van fact-checking en verificatie
verhaal te vertellen? dienen zich aan?
- Beeldmedia: Welk scenario? Welke elementen - Vox pop toegevoegd? Expert aan het woord?
met beeldtaal onderstreept? Welke beelden Journalist zelf in beeld? Welke sound nodig? …
meest aanwezig? …
Overlap in het gebruik van de woorden ‘genre’ en ‘format’:
Format Gebruikt om te verwijzen naar media-economische aspecten van een journalistieke
televisiebijdrage
- Meestal over geijkte formules voor shows en programma’s waarvoor betaald wordt
om nationale en culturele aanpassingen te krijgen
- Verwijst meer specifiek naar de interactie tussen inhoud van een programma, de
(audiovisuele) formele, contextuele en productionele kaders waarbinnen deze inhoud
tot stand komt
Genre Verwijst naar bredere generaliserende categorieën
Bijv The Voice, X-factor, Idool:
- Alle drie het genre ‘zangprogramma’
- Toch een duidelijk ander format
Verheyden et al. (2015): let op de manier waarop een journalist aandacht probeert te trekken voor
zijn/haar bijdrage in een zee van gelijkaardig aanbod!
- Dossierkennis + creatieve inzichten om een onderwerp behapbaar te maken
o Louter journalistieke inbreng
o Samenwerken met andere grafische-/beeldcollega’s
- Deel van de aantrekkelijkheid is gebaseerd op een specifieke insteek, de baseline, diegene die
het verhaal vertelt, de personages die ook opgevoerd worden om het verhaal completer te
maken, het respect voor de spanningsboog van het verhaal
1.4.3. Media-economische parameters: commercialisering, convergentie en synergiën
Journalistiek als begrip heeft geen rechtlijnige historische ontwikkeling gekend, maar er is 1 trend die
doorheen de hele ontwikkelingsfase en binnen de meeste geografische contexten als constante aan
te duiden is: de druk tot commercialisering
Market-driven journalism versnelde in 1960s: °grote cross-mediaondernemingen na een periode van
concentratie
- Tweedeling tussen populaire pers en kwaliteitspers steeds duidelijker
,9 JOURNALISTIEKE STORYTELLING 2025 | Camille V.
- Nieuwkomers op de markt (AV-media) zullen ook een aanzienlijke invloed uitoefenen op de
verdere ontwikkeling van de journalistiek en specifieke vormen van storytelling
! Ook de veranderingen aan de receptiezijde (gewijzigde patronen van mediaconsumptie) zijn een
reden om dit market-driven journalism te verklaren
- Publiek raakt steeds meer gesegmenteerd
- Belangrijke drijfveer om journalistieke modellen te ontwikkelen die aanspreken en een
meerwaarde bieden
- ‘Nieuwsconsument ’/‘user’ ipv een collectief, onbekend publiek
Adequaat antwoorde bieden op de noden van de toekomstige generatie met aangepaste formats en
storytelling zal de grootste uitdaging zijn om journalistiek en de mediasector performant te houden
Mediabedrijven EN journalistieke storytelling die verder gaat dan woord en beeld moet gelijke tred
houden met maatschappelijke verschuivingen en verwachtingen bij het publiek
- Businessmodellen onder druk (obv publieksinkomsten én advertentie-inkomsten)
- Ook de “muren” van storytelling tussen verschillende mediasoorten worden kritisch bekeken
en bijgesteld
, 10 JOURNALISTIEKE STORYTELLING 2025 | Camille V.
2. Omgekeerde piramide versus narratieve vertelstructuren
2.1. De omgekeerde piramidestructuur (‘inverted pyramid’)
2.1.1. De 5-W’s van de omgekeerde piramide
Nieuwsverhalen starten met de 5 W’s (wie, wat, waar, wanneer, waarom) en de H (hoe)
- Dominantie van dit model hangt vooral samen met de Amerikaanse traditie van journalistiek
waarin objectiviteit al veel vroeger dan in Europa een centrale rol begon te spelen
- Nieuwsbericht moet voldoen aan een aantal basiscriteria
o Antwoord bieden op 5 W’s
o Evenwicht in keuze van mogelijke bronnen
o Vooral feitelijke juistheid van hoogste belang
Omgekeerde piramidestructuur: meest prominente basisvorm van journalistiek
- Zelden in chronologische volgorde
- Journalist plaats belangrijkste informatie voorop
- 3 belangrijke elementen:
1) Krantenkop: bepaalt wat de kerngebeurtenissen zijn
2) Lead: bepaalt wat de kerngebeurtenissen zijn
▪ Belangrijkste elementen van het artikel: 5W’s & H
▪ Zoveel mogelijk elementen in 1 zin / bepaalde vragen niet beantwoorden
▪ Vooral hoe en waarom ondergeschikt (waarom-gedeelte vaak niet aangehaald)
3) (Brood)tekst/body: verdere gebeurtenissen en uitweidingen
▪ Meer details, oorzaken, gevolgen bespreken, contextualisering en evaluatie van de
gebeurtenissen
- Gestart met samenvatting, en pas daarna volgt het verslag
- Elke paragraaf bevat minder belangrijke informatie
Voordelen OP-structuur Nadelen OP-structuur
- Efficiëntie voor de ontvanger - IP mist narratief en context, het verteld
- Efficiëntie voor de producent niet maar somt op
- Associatie met objectiviteit - Gebrek aan context
- IP is gericht op informatieoverdracht,
maar niet op betekenis
- IP creëert afstand in plaats van
verbinding
2.1.2. Voorbeeld van de omgekeerde piramide structuur
Door beperkte ruimte op de voorpagina: belangrijke info eerst, dan pas details
- Lezer heeft in 1 oogopslag de essentie van dit nieuwsfeit
- Deze manier van werken loopt in grote lijnen gelijk in zowel kwaliteits- als populaire kranten
o ! MAAR de storytelling in beide kranten kan merkelijk verschillen (cf. Propp, H1)
