GASTRO: fysiologie (Devisscher)
H1: ALGEMENE CONCEPTEN
A: STRUCTUUR GIT
GIT = lange buis van mond → anus, met als func?es: voedsel opnemen, verteren, nutriënten
absorberen, afval uitscheiden
→ totale lengte in vivo: 450cm ( tot ~600 cm zijn)
- bovenste deel: mond + oesophagus + maag (65cm) → mechanische en chemische
vertering
- dunne darm: duodenum (25cm), jejenum + ileum (250cm) → belangrijkste plaats van
absorp?e
- dikke darm: colon + rectum (110-150cm) → waterresorp?e + opslag van feces
→ sfincters (= plaats waar spierlaag extra ontwikkeld is → regelen doorgang van voedsel)
- bovenste oesofageale sfincter (UES)
- onderste oesofageale sfincter (LES)
- pylorische sfincter (maag → duodenum)
- ileocecale sfincter (dunne darm → dikke darm)
- interne + externe anale sfincter
=> belangrijk: meeste sfincters zijn gladde spieren (autonoom), UES + externe anale sfincter
zijn dwarsgestreepte spieren (willekeurig)
→ darmwand bevat spierlagen die zorgen voor: peristal?ek + segmenta?e (voorkomt reflux)
→ hulporganen:
- lever maakt gal & wordt opgeslagen in galblaas ⇒ belangrijk voor vetvertering
- Pancreas: produceert verteringsenzymen (essen?eel voor a[raak: eiwi\en, ve\en &
koolhydraten)
Wand van het GIT:
1. Mucosa
- Epitheel (direct contact met lumen, func?e: absorp?e
(dunne darm), secre?e (maag) & bescherming
(oesophagus))
- Lamina propria (los bindweefsel, bevat: BV &
immuuncellen)
- Muscularis mucosae (dunne spierlaag: helpt voor lokale
beweging van mucosa)
2. Submucosa
- Stevig bindweefsel, bevat: grotere BV, klieren en
zenuwen (plexus van Meissner)
- Plexus van meissner: regelt secre?e, bloedflow & lokale
func?e mucosa
1
, 3. Muscularis propria
- Bestaat uit 2 spierlagen: circulaire (binnen) en longitudinale (buiten) → peristal?ek
- Tussen 2 spierlagen: myenterische plexus = Auerbach → regelt mo?liteit
4. Serosa/adven??a
- Serosa = visceraal peritoneum, glad opp (zorgt voor minder wrijving)
- Adven??a = bij retroperitoneale structuren (fixeert orgaan)
Enterisch zenuwstelsel:
→ bestaat uit: Meissner (submucosa) + Auerbach (tss spierlagen)
→ werken autonoom
→ = ‘second brain’ want bevat > 500 miljoen neuronen, is autonoom, communiceert met andere
organen (gut-brain axis, gut-liver axis) ⇒ verstoringen geassocieerd met neurodegenera?eve ziekten
(bv. Parkinson, Alzheimer)
B: FUNCTIES GIT
1. Secre?es
2. Vertering
3. Absorp?e
4. Mo?liteit
5. Excre(e
6. Immuniteitsbarrière
MoAliteit:
• Peristal?ek = gecoördineerde contrac?e + relaxa?e (wrdr voedsel wordt voortgeduwd)
→ stap voor stap:
§ Distensie (rek): voedelbolus rekt darmwand uit → gedetecteerd door IPANs =
intrinsieke primaire afferente neuronen (in myenterische plexus)
§ Lokale reflex (zonder hersenen!!)
§ 2 rich?ngen signaal:
• Oraal (achter bolus): exciterende neuronen (ACh): contrac?e
circulaire spier
• Anaal (voor bolus): inhiberende neuronen (NO, VIP, ATP): relaxa?e
§ Resultaat: voedsel gaat vooruit (peristal?sche golf) = intramurale reflex
§ Snelheid: 2-25cm/sec (maar: echte transit is trager door regula?e)
§ Bewijs: stukje darm uit lichaam in een petrischaal en voedelbolus erin → dan
zie je dat de bolus voortgestuwd wordt (zonder verbinding met hersenen)
• Basaal elektrisch ritme = elektrische controle ac?viteit
o = ritmische schommelingen in membraanpoten?aal van gladde spiercellen = slow
waves (geen echte AP, veroorzaken niet automa?sch contrac?e)
o Enkel als slow wave de drempel bereikt ontstaan spike poten?als → Ca²⁺ influx →
contrac?e
o Inters??ële cellen van Cajal: maken het ritme (pacemaker vd darm)
2
, o Cellen van Cajal maken slow waves → verspreiden nr gladde spier → depolarisa?e →
opening Ca²⁺ kanalen → contrac?e (ALS drempel bereikt)
o Frequen?e verschilt per regio:
§ Maag → ~4/min
§ Duodenum → ~12/min (snelste ac?viteit)
§ Ileum → ~8/min
§ Colon → trager
o Invloed van neurotransmi\ers:
§ ACh: verhoogt excita?e → meer spikes → meer contrac?e
§ Sympathicus (bv. adrenaline) → remt → minder spikes → minder mo?liteit
• Migrerend motorisch complex (MMC)
o = cyclische contrac?epatronen ?jdens vasten, “opkuissysteem” van de darm
o Verwijdert resten van voedsel, voert afgeschilferde epitheelcellen af & helpt
bacteriën naar distaal te duwen
o Wanneer? Tijdens vasten (tussen maal?jden), elke 90 minuten ⇒ het stopt vanaf je
eet!
o Fases:
§ Fase I: geen contrac?es = rustase
§ Fase II: irregulaire contrac?es (zwakke ac?viteit)
§ Fase III: sterke, regelma?ge contrac?es = echte golf
o Start meestal in maag of duodenum en gaat helemaal tot distale ileum
o 5cm/min
o Hormonale controle: mo?line → s?muleert MMC (+ neuronaal: ENS ook rol)
o = hongerknorren
C: REGULATIE NEUROHUMORAAL
→ 2 grote systemen:
• Humoraal (via stoffen)
o Endocrien (via bloed)
o Paracrien (lokaal op naburige cellen)
• Neuronaal (via zenuwen)
o Intrinsiek = ENS
o Extrinsiek = autonoom ZS
§ PS: s?muleert GIT
→ contrac?e gladde spieren → ↑ peristal?ek
→ relaxa?e sfincters → voedsel kan door
→ klieren: ↑ secre?e
→ weinig effect op BV
§ OS: remt GIT
→ spieren lichte relaxa?e → ↓ mo?liteit
→ contrac?e sfincters
→ remming klieren
→ BV: vasoconstric?e!!
3
H1: ALGEMENE CONCEPTEN
A: STRUCTUUR GIT
GIT = lange buis van mond → anus, met als func?es: voedsel opnemen, verteren, nutriënten
absorberen, afval uitscheiden
→ totale lengte in vivo: 450cm ( tot ~600 cm zijn)
- bovenste deel: mond + oesophagus + maag (65cm) → mechanische en chemische
vertering
- dunne darm: duodenum (25cm), jejenum + ileum (250cm) → belangrijkste plaats van
absorp?e
- dikke darm: colon + rectum (110-150cm) → waterresorp?e + opslag van feces
→ sfincters (= plaats waar spierlaag extra ontwikkeld is → regelen doorgang van voedsel)
- bovenste oesofageale sfincter (UES)
- onderste oesofageale sfincter (LES)
- pylorische sfincter (maag → duodenum)
- ileocecale sfincter (dunne darm → dikke darm)
- interne + externe anale sfincter
=> belangrijk: meeste sfincters zijn gladde spieren (autonoom), UES + externe anale sfincter
zijn dwarsgestreepte spieren (willekeurig)
→ darmwand bevat spierlagen die zorgen voor: peristal?ek + segmenta?e (voorkomt reflux)
→ hulporganen:
- lever maakt gal & wordt opgeslagen in galblaas ⇒ belangrijk voor vetvertering
- Pancreas: produceert verteringsenzymen (essen?eel voor a[raak: eiwi\en, ve\en &
koolhydraten)
Wand van het GIT:
1. Mucosa
- Epitheel (direct contact met lumen, func?e: absorp?e
(dunne darm), secre?e (maag) & bescherming
(oesophagus))
- Lamina propria (los bindweefsel, bevat: BV &
immuuncellen)
- Muscularis mucosae (dunne spierlaag: helpt voor lokale
beweging van mucosa)
2. Submucosa
- Stevig bindweefsel, bevat: grotere BV, klieren en
zenuwen (plexus van Meissner)
- Plexus van meissner: regelt secre?e, bloedflow & lokale
func?e mucosa
1
, 3. Muscularis propria
- Bestaat uit 2 spierlagen: circulaire (binnen) en longitudinale (buiten) → peristal?ek
- Tussen 2 spierlagen: myenterische plexus = Auerbach → regelt mo?liteit
4. Serosa/adven??a
- Serosa = visceraal peritoneum, glad opp (zorgt voor minder wrijving)
- Adven??a = bij retroperitoneale structuren (fixeert orgaan)
Enterisch zenuwstelsel:
→ bestaat uit: Meissner (submucosa) + Auerbach (tss spierlagen)
→ werken autonoom
→ = ‘second brain’ want bevat > 500 miljoen neuronen, is autonoom, communiceert met andere
organen (gut-brain axis, gut-liver axis) ⇒ verstoringen geassocieerd met neurodegenera?eve ziekten
(bv. Parkinson, Alzheimer)
B: FUNCTIES GIT
1. Secre?es
2. Vertering
3. Absorp?e
4. Mo?liteit
5. Excre(e
6. Immuniteitsbarrière
MoAliteit:
• Peristal?ek = gecoördineerde contrac?e + relaxa?e (wrdr voedsel wordt voortgeduwd)
→ stap voor stap:
§ Distensie (rek): voedelbolus rekt darmwand uit → gedetecteerd door IPANs =
intrinsieke primaire afferente neuronen (in myenterische plexus)
§ Lokale reflex (zonder hersenen!!)
§ 2 rich?ngen signaal:
• Oraal (achter bolus): exciterende neuronen (ACh): contrac?e
circulaire spier
• Anaal (voor bolus): inhiberende neuronen (NO, VIP, ATP): relaxa?e
§ Resultaat: voedsel gaat vooruit (peristal?sche golf) = intramurale reflex
§ Snelheid: 2-25cm/sec (maar: echte transit is trager door regula?e)
§ Bewijs: stukje darm uit lichaam in een petrischaal en voedelbolus erin → dan
zie je dat de bolus voortgestuwd wordt (zonder verbinding met hersenen)
• Basaal elektrisch ritme = elektrische controle ac?viteit
o = ritmische schommelingen in membraanpoten?aal van gladde spiercellen = slow
waves (geen echte AP, veroorzaken niet automa?sch contrac?e)
o Enkel als slow wave de drempel bereikt ontstaan spike poten?als → Ca²⁺ influx →
contrac?e
o Inters??ële cellen van Cajal: maken het ritme (pacemaker vd darm)
2
, o Cellen van Cajal maken slow waves → verspreiden nr gladde spier → depolarisa?e →
opening Ca²⁺ kanalen → contrac?e (ALS drempel bereikt)
o Frequen?e verschilt per regio:
§ Maag → ~4/min
§ Duodenum → ~12/min (snelste ac?viteit)
§ Ileum → ~8/min
§ Colon → trager
o Invloed van neurotransmi\ers:
§ ACh: verhoogt excita?e → meer spikes → meer contrac?e
§ Sympathicus (bv. adrenaline) → remt → minder spikes → minder mo?liteit
• Migrerend motorisch complex (MMC)
o = cyclische contrac?epatronen ?jdens vasten, “opkuissysteem” van de darm
o Verwijdert resten van voedsel, voert afgeschilferde epitheelcellen af & helpt
bacteriën naar distaal te duwen
o Wanneer? Tijdens vasten (tussen maal?jden), elke 90 minuten ⇒ het stopt vanaf je
eet!
o Fases:
§ Fase I: geen contrac?es = rustase
§ Fase II: irregulaire contrac?es (zwakke ac?viteit)
§ Fase III: sterke, regelma?ge contrac?es = echte golf
o Start meestal in maag of duodenum en gaat helemaal tot distale ileum
o 5cm/min
o Hormonale controle: mo?line → s?muleert MMC (+ neuronaal: ENS ook rol)
o = hongerknorren
C: REGULATIE NEUROHUMORAAL
→ 2 grote systemen:
• Humoraal (via stoffen)
o Endocrien (via bloed)
o Paracrien (lokaal op naburige cellen)
• Neuronaal (via zenuwen)
o Intrinsiek = ENS
o Extrinsiek = autonoom ZS
§ PS: s?muleert GIT
→ contrac?e gladde spieren → ↑ peristal?ek
→ relaxa?e sfincters → voedsel kan door
→ klieren: ↑ secre?e
→ weinig effect op BV
§ OS: remt GIT
→ spieren lichte relaxa?e → ↓ mo?liteit
→ contrac?e sfincters
→ remming klieren
→ BV: vasoconstric?e!!
3
