mediarecht
Mediarecht, vrijheid van meningsuiting en mediavrijheid
wat is mediarecht
= het geheel van regels en beginselen die van toepassing zijn op het fenomeen ‘media’ in
de ruimste zin van het woord
- zowel oude als nieuwe media
- zowel verspreiders als makers van boodschappen
(media in technische zin en ‘content providers’)
-> kunnen samenvallen = convergentie
vb. convergentie = de vijver media hebben woestijnvis, telenet is aandeelhouder van de
vijver media
vb. opera (de stomme van portici): rellen veroorzaakt -> onafhankelijkheid België
via sociale media boodschappen verspreiden (kan ook misbruik maken van massamedia)
service providers: boodschappen & content bij het publiek brengen
(technische kanalen bezitten)
content providers: journalisten, productiehuizen
mediarecht is complex
drie redenen:
1. continu nieuwe uitdagingen en ontwikkelingen (in evolutie)
- liberalisering van de markt
-> meer spelers, meer concurrentie, meer conflicten
- technologische ontwikkelingen
-> reclame doorspoelen, gegevens verzamelen
=> recht moet op evoluties inspelen
2. conflicterende belangen
principe = vrijheid van meningsuiting
VS
andere grondrechten: privacy, gelijkheid, kinderrechten, eerlijk proces…
vb. politici met buitenechtelijke relatie en/of kind mag dit gepubliceerd worden?
ME 2 vlammend opiniestuk ‘vrouwen moeten hun plaats kennen’ (wil geen haatspraak of
seksisme): gelijkheid tussen geslachten
kinder beschermen tegen bepaalde beelden (reclames: wat hierin mag voorkomen)
geloofsuitspraken (charlie hebdo)
conner rousseau: racistische uitspraken naar de rechter gestapt (vtm wou dit publiceren)
hij beroept op zijn privacy en recht op eerlijk proces -> rechter geeft gelijk
-> vtm item niet mogen uitzenden
-> later geen inbreuk op privacy (publiek persoon), wel eerlijk proces
=> minnelijke schikking (er komt geen proces) -> recht op eerlijk proces dat er niet komt
-> hebben toch gepubliceerd
,3. regels van verschillende overheden
- Vlaanderen: mediadecreet
- België: bescherming persoonsgegevens, auteursrechten,...
- EU: vrije concurrentie, vrijheid van verkeer, bescherming persoonsgegevens,...
- WHO: auteursrechten
(belangrijk dat geen monopolie / duopolie ontstaat: private omroepen niet te groot worden)
vrijheid van meningsuiting
principe = totale vrijheid om te zeggen, schrijven, publiceren, … wat je wil
tenzij uitdrukkelijk verboden
VS
dictatuur: verboden, tenzij expliciet toegelaten
waarom mediarecht?
omdat vrijheid van meningsuiting grenzen heeft
- vrijheid van anderen (privacy, gelijkheid, …)
-> wetgeving inzake laster en eerroof, ‘hate speech’, …
- algemeen belang (mediapluralisme, eerlijke concurrentie, …)
-> o.a. Mediadecreet
vb. vroeger veel mensen VRT te links: hun taak is alle meningen aan bod te laten komen
bronnen
- 1791 – ‘First Amendment’ US Constitution
“Congress shall make no law (…) abridging the freedom of speech, or of the press”
heel veel belang aan vrijheid van meningsuiting (uit een andere tijd)
- 1831 – Belgische Grondwet
art. 19: vrijheid van meningsuiting
art. 25: persvrijheid (geen censuur + 'cascade aansprakelijkheid')
art. 150: jury (Hof van Assisen)
censuur = preventief uitzending verbod
nog steeds heel veel belang aan vrijheid van meningsuiting
- 1950 – art. 10 EVRM (Raad van Europa)
1. Een ieder heeft recht op vrijheid van meningsuiting. Dit recht omvat de vrijheid een
mening te koesteren en de vrijheid om inlichtingen of denkbeelden te ontvangen of te
verstrekken, zonder inmenging van enig openbaar gezag en ongeacht grenzen. Dit artikel
belet Staten niet radio- omroep-, bioscoop- of televisie ondernemingen te onderwerpen aan
een systeem van vergunningen.
,2. Daar de uitoefening van deze vrijheden plichten en verantwoordelijkheden met zich
brengt, kan zij worden onderworpen aan bepaalde formaliteiten, voorwaarden,
beperkingen of sancties, die bij de wet zijn voorzien en die in een democratische
samenleving noodzakelijk zijn in het belang van de nationale veiligheid, territoriale
integriteit of openbare veiligheid, het voorkomen van wanordelijkheden en strafbare feiten,
de bescherming van de gezondheid of de goede zeden, de bescherming van de goede
naam of de rechten van anderen, om de verspreiding van vertrouwelijke mededelingen te
voorkomen of om het gezag en de onpartijdigheid van de rechterlijke macht te waarborgen.
-> grenzen aan vrijheid van meningsuiting, deze switch door WOII (veel minder optimistisch)
groot verschil in denken USA & Raad van Europa
usa: in jaren 70 betogingen: neonazis trokkken met parade door buurt waar holocaust
overlevers woonde = ‘vrijheid van meningsuiting’
- 1966 – art. 19 BUPO (VN)
1. Een ieder heeft het recht zonder inmenging een mening te koesteren.
2. Een ieder heeft het recht op vrijheid van meningsuiting; dit recht omvat mede de
vrijheid inlichtingen en denkbeelden van welke aard ook op te sporen, te ontvangen en door
te geven, ongeacht grenzen, hetzij mondeling, hetzij in geschreven of gedrukte vorm, in de
vorm van kunst, of met behulp van andere media naar zijn keuze.
3. Aan de uitoefening van de in het tweede lid van dit artikel bedoelde rechten zijn
bijzondere plichten en verantwoordelijkheden verbonden. Deze kan derhalve aan
bepaalde beperkingen worden gebonden, doch alleen beperkingen die bij de wet worden
voorzien en nodig zijn :
a) in het belang van de rechten of de goede naam van anderen;
b) in het belang van de nationale veiligheid of ter bescherming van de openbare orde, de
volksgezondheid of de goede zeden.
- 2009 – EU-Handvest (Europese Unie)
Art. 10 - De vrijheid van gedachte, geweten en godsdienst
Art. 11 - De vrijheid van meningsuiting en van informatie
Art. 52 - Reikwijdte en uitlegging van de gewaarborgde rechten en beginselen
1. Beperkingen op de uitoefening van de in dit Handvest erkende rechten en vrijheden
moeten bij wet worden gesteld en de wezenlijke inhoud van die rechten en vrijheden
eerbiedigen. Met inachtneming van het evenredigheidsbeginsel kunnen slechts
beperkingen worden gesteld, indien zij noodzakelijk zijn en daadwerkelijk beantwoorden aan
door de Unie erkende doelstellingen van algemeen belang of aan de eisen van de
bescherming van de rechten en vrijheden van anderen.
grondslagen
1. Instrumentele grondslagen (focus op gunstige gevolgen VMU)
2. Deontologische grondslagen (waardevol op zichzelf)
, instrumentele grondslagen
- individuele zelfontplooiing (vrijheid van meningsuiting)
- (deliberatieve) democratie -> persvrijheid!
vb.moeten geïnformeerd worden over meningen en denken van politici
- waarheid (J.S. Mill) -> ‘free marketplace of ideas’
-> ‘fake news’?
T. Garton Ash: ‘the good sword of truth will only be kept sharp if it is constantly tried against
the axes and bludgeons of falsehood’
-> waarheid blijven uitdagen (wordt sterker als moeten verweren tegen onware ideeën)
ook onware ideeën moeten voorkomen in het debat
tussenkomen?: moeilijk voor de overheid op te bepalen wat (on)waar in
deontologische grondslagen (waardevol op zichzelf)
EHRM Handyside (1976)
§ 49: “vrijheid van meningsuiting vormt één van de essentiële fundamenten van een
democratische samenleving, één van de basisvoorwaarden voor haar vooruitgang en voor
de ontplooiing van elk individu” (de relevante passage)
-> uitgave van dit boek is verboden in de VK en andere EU landen (door Europees hof)
EHRM Fatullayev t. Azerbeidzjan
“87. Moreover, the Court notes that it is an integral part of freedom of expression to seek
historical truth.”
kritisch artikel over leger azerbeidzjan
In België geen wet die onware informatie of desinformatie verbiedt in het algemeen
-> federaal regeerakkoord 2020: “De regering versterkt de maatregelen ter bestrijding van
desinformatie en van de verspreiding van fake news, die een echte bedreiging vormen voor
de democratie.”
-> Komt er een wettelijk verbod op ‘fake news’? (nu nog geen algemeen verbod)
Wel al specifieke wetten:
- Negationismewet (ontkenning Holocaust)
- Laster en eerroof (art. 443 Sw.)
- Valsheid in geschriften
- Valse getuigenis of meineed
Vrijheid van meningsuiting is waardevol op zichzelf (ongeacht de gevolgen ervan)
= geen middel, maar doel op zich
= essentieel onderdeel rechtvaardige samenleving
= overheid moet burgers behandelen als autonome en rationele wezens, met respect voor
hun menselijke waardigheid
toepassingsgebied (heel ruim)
EHRM Handyside § 49
“geldt niet alleen voor informatie en ideeën die gunstig worden onthaald of die als
onschuldig en onverschillig worden beschouwd, maar ook voor die welke de Staat of een of
andere groep van de bevolking schokken, verontrusten of kwetsen. Zo willen het het
Mediarecht, vrijheid van meningsuiting en mediavrijheid
wat is mediarecht
= het geheel van regels en beginselen die van toepassing zijn op het fenomeen ‘media’ in
de ruimste zin van het woord
- zowel oude als nieuwe media
- zowel verspreiders als makers van boodschappen
(media in technische zin en ‘content providers’)
-> kunnen samenvallen = convergentie
vb. convergentie = de vijver media hebben woestijnvis, telenet is aandeelhouder van de
vijver media
vb. opera (de stomme van portici): rellen veroorzaakt -> onafhankelijkheid België
via sociale media boodschappen verspreiden (kan ook misbruik maken van massamedia)
service providers: boodschappen & content bij het publiek brengen
(technische kanalen bezitten)
content providers: journalisten, productiehuizen
mediarecht is complex
drie redenen:
1. continu nieuwe uitdagingen en ontwikkelingen (in evolutie)
- liberalisering van de markt
-> meer spelers, meer concurrentie, meer conflicten
- technologische ontwikkelingen
-> reclame doorspoelen, gegevens verzamelen
=> recht moet op evoluties inspelen
2. conflicterende belangen
principe = vrijheid van meningsuiting
VS
andere grondrechten: privacy, gelijkheid, kinderrechten, eerlijk proces…
vb. politici met buitenechtelijke relatie en/of kind mag dit gepubliceerd worden?
ME 2 vlammend opiniestuk ‘vrouwen moeten hun plaats kennen’ (wil geen haatspraak of
seksisme): gelijkheid tussen geslachten
kinder beschermen tegen bepaalde beelden (reclames: wat hierin mag voorkomen)
geloofsuitspraken (charlie hebdo)
conner rousseau: racistische uitspraken naar de rechter gestapt (vtm wou dit publiceren)
hij beroept op zijn privacy en recht op eerlijk proces -> rechter geeft gelijk
-> vtm item niet mogen uitzenden
-> later geen inbreuk op privacy (publiek persoon), wel eerlijk proces
=> minnelijke schikking (er komt geen proces) -> recht op eerlijk proces dat er niet komt
-> hebben toch gepubliceerd
,3. regels van verschillende overheden
- Vlaanderen: mediadecreet
- België: bescherming persoonsgegevens, auteursrechten,...
- EU: vrije concurrentie, vrijheid van verkeer, bescherming persoonsgegevens,...
- WHO: auteursrechten
(belangrijk dat geen monopolie / duopolie ontstaat: private omroepen niet te groot worden)
vrijheid van meningsuiting
principe = totale vrijheid om te zeggen, schrijven, publiceren, … wat je wil
tenzij uitdrukkelijk verboden
VS
dictatuur: verboden, tenzij expliciet toegelaten
waarom mediarecht?
omdat vrijheid van meningsuiting grenzen heeft
- vrijheid van anderen (privacy, gelijkheid, …)
-> wetgeving inzake laster en eerroof, ‘hate speech’, …
- algemeen belang (mediapluralisme, eerlijke concurrentie, …)
-> o.a. Mediadecreet
vb. vroeger veel mensen VRT te links: hun taak is alle meningen aan bod te laten komen
bronnen
- 1791 – ‘First Amendment’ US Constitution
“Congress shall make no law (…) abridging the freedom of speech, or of the press”
heel veel belang aan vrijheid van meningsuiting (uit een andere tijd)
- 1831 – Belgische Grondwet
art. 19: vrijheid van meningsuiting
art. 25: persvrijheid (geen censuur + 'cascade aansprakelijkheid')
art. 150: jury (Hof van Assisen)
censuur = preventief uitzending verbod
nog steeds heel veel belang aan vrijheid van meningsuiting
- 1950 – art. 10 EVRM (Raad van Europa)
1. Een ieder heeft recht op vrijheid van meningsuiting. Dit recht omvat de vrijheid een
mening te koesteren en de vrijheid om inlichtingen of denkbeelden te ontvangen of te
verstrekken, zonder inmenging van enig openbaar gezag en ongeacht grenzen. Dit artikel
belet Staten niet radio- omroep-, bioscoop- of televisie ondernemingen te onderwerpen aan
een systeem van vergunningen.
,2. Daar de uitoefening van deze vrijheden plichten en verantwoordelijkheden met zich
brengt, kan zij worden onderworpen aan bepaalde formaliteiten, voorwaarden,
beperkingen of sancties, die bij de wet zijn voorzien en die in een democratische
samenleving noodzakelijk zijn in het belang van de nationale veiligheid, territoriale
integriteit of openbare veiligheid, het voorkomen van wanordelijkheden en strafbare feiten,
de bescherming van de gezondheid of de goede zeden, de bescherming van de goede
naam of de rechten van anderen, om de verspreiding van vertrouwelijke mededelingen te
voorkomen of om het gezag en de onpartijdigheid van de rechterlijke macht te waarborgen.
-> grenzen aan vrijheid van meningsuiting, deze switch door WOII (veel minder optimistisch)
groot verschil in denken USA & Raad van Europa
usa: in jaren 70 betogingen: neonazis trokkken met parade door buurt waar holocaust
overlevers woonde = ‘vrijheid van meningsuiting’
- 1966 – art. 19 BUPO (VN)
1. Een ieder heeft het recht zonder inmenging een mening te koesteren.
2. Een ieder heeft het recht op vrijheid van meningsuiting; dit recht omvat mede de
vrijheid inlichtingen en denkbeelden van welke aard ook op te sporen, te ontvangen en door
te geven, ongeacht grenzen, hetzij mondeling, hetzij in geschreven of gedrukte vorm, in de
vorm van kunst, of met behulp van andere media naar zijn keuze.
3. Aan de uitoefening van de in het tweede lid van dit artikel bedoelde rechten zijn
bijzondere plichten en verantwoordelijkheden verbonden. Deze kan derhalve aan
bepaalde beperkingen worden gebonden, doch alleen beperkingen die bij de wet worden
voorzien en nodig zijn :
a) in het belang van de rechten of de goede naam van anderen;
b) in het belang van de nationale veiligheid of ter bescherming van de openbare orde, de
volksgezondheid of de goede zeden.
- 2009 – EU-Handvest (Europese Unie)
Art. 10 - De vrijheid van gedachte, geweten en godsdienst
Art. 11 - De vrijheid van meningsuiting en van informatie
Art. 52 - Reikwijdte en uitlegging van de gewaarborgde rechten en beginselen
1. Beperkingen op de uitoefening van de in dit Handvest erkende rechten en vrijheden
moeten bij wet worden gesteld en de wezenlijke inhoud van die rechten en vrijheden
eerbiedigen. Met inachtneming van het evenredigheidsbeginsel kunnen slechts
beperkingen worden gesteld, indien zij noodzakelijk zijn en daadwerkelijk beantwoorden aan
door de Unie erkende doelstellingen van algemeen belang of aan de eisen van de
bescherming van de rechten en vrijheden van anderen.
grondslagen
1. Instrumentele grondslagen (focus op gunstige gevolgen VMU)
2. Deontologische grondslagen (waardevol op zichzelf)
, instrumentele grondslagen
- individuele zelfontplooiing (vrijheid van meningsuiting)
- (deliberatieve) democratie -> persvrijheid!
vb.moeten geïnformeerd worden over meningen en denken van politici
- waarheid (J.S. Mill) -> ‘free marketplace of ideas’
-> ‘fake news’?
T. Garton Ash: ‘the good sword of truth will only be kept sharp if it is constantly tried against
the axes and bludgeons of falsehood’
-> waarheid blijven uitdagen (wordt sterker als moeten verweren tegen onware ideeën)
ook onware ideeën moeten voorkomen in het debat
tussenkomen?: moeilijk voor de overheid op te bepalen wat (on)waar in
deontologische grondslagen (waardevol op zichzelf)
EHRM Handyside (1976)
§ 49: “vrijheid van meningsuiting vormt één van de essentiële fundamenten van een
democratische samenleving, één van de basisvoorwaarden voor haar vooruitgang en voor
de ontplooiing van elk individu” (de relevante passage)
-> uitgave van dit boek is verboden in de VK en andere EU landen (door Europees hof)
EHRM Fatullayev t. Azerbeidzjan
“87. Moreover, the Court notes that it is an integral part of freedom of expression to seek
historical truth.”
kritisch artikel over leger azerbeidzjan
In België geen wet die onware informatie of desinformatie verbiedt in het algemeen
-> federaal regeerakkoord 2020: “De regering versterkt de maatregelen ter bestrijding van
desinformatie en van de verspreiding van fake news, die een echte bedreiging vormen voor
de democratie.”
-> Komt er een wettelijk verbod op ‘fake news’? (nu nog geen algemeen verbod)
Wel al specifieke wetten:
- Negationismewet (ontkenning Holocaust)
- Laster en eerroof (art. 443 Sw.)
- Valsheid in geschriften
- Valse getuigenis of meineed
Vrijheid van meningsuiting is waardevol op zichzelf (ongeacht de gevolgen ervan)
= geen middel, maar doel op zich
= essentieel onderdeel rechtvaardige samenleving
= overheid moet burgers behandelen als autonome en rationele wezens, met respect voor
hun menselijke waardigheid
toepassingsgebied (heel ruim)
EHRM Handyside § 49
“geldt niet alleen voor informatie en ideeën die gunstig worden onthaald of die als
onschuldig en onverschillig worden beschouwd, maar ook voor die welke de Staat of een of
andere groep van de bevolking schokken, verontrusten of kwetsen. Zo willen het het
