Samenvatting Welzijn & Justitie
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: De SW’er, werkzaam in forensische context............................................6
Inleiding......................................................................................................................6
Wat is FSW?................................................................................................................6
Werkrelatie, rollen, kerncompetenties en kwaliteitsvol werken als FSW’er...............6
Verschillende rollen van SW’er................................................................................6
ABC model uitleg:.................................................................................................8
Kernvaardigheden van SW’ers................................................................................8
Zeven kerncompetenties uit Nederland geformuleerd...........................................8
Kwaliteitskader Forensische zorg uit Nederland: 5 pijlers.......................................8
Mensenrechten als fundament................................................................................9
Historische situering van FSW....................................................................................9
19e eeuw: Burgerlijke en religieuze initiatieven......................................................9
Begin 20ste eeuw: Professionalisering en overheidsbemoeienis..............................9
Jaren 70 – 80: periode van evolutie en differentiatie..............................................9
1985: Formele erkenning van autonoom forensisch welzijnswerk..........................9
Jaren 1990 en verder: Integratie in het bredere welzijnsbeleid..............................9
Hedendaagse, uitdagende kenmerken..................................................................11
Spanning tussen welzijn en justitie....................................................................11
Brede definitie en maatschappelijke functie gestuurd vanuit
mensenrechtenperspectief.................................................................................11
Internationale evoluties in werkveld van een FSW’er..............................................11
Hoe zit het in andere landen?................................................................................12
Hoofdstuk 2: Slachtofferschap een poging tot definiëring...........................................13
Inleiding....................................................................................................................13
Wat is een slachtoffer? En wat met nabestaanden?.................................................13
Slachtofferdefinitie internationaal bekeken..............................................................14
Victimologie: een klein stukje geschiedenis.............................................................14
Een Europees slachtofferbeleid?...............................................................................15
Rechten van slachtoffers..........................................................................................16
6 fundamentele rechten voor slachtoffers:...........................................................16
3 mogelijkheden om jouw rechten als slachtoffer op te nemen............................16
Moeizaam verloop van slachtofferrechten............................................................16
Gevolgen van slachtofferschap................................................................................16
Slachtofferzorg: praktijken.......................................................................................18
Een groeiende aandacht voor slachtofferschap in onze samenleving..................18
Structurele inbedding van diensten voor slachtofferzorg.....................................18
1
,Samenvatting Welzijn & Justitie
Hoofdstuk 3: Vormen van slachtofferzorg in Vlaanderen............................................19
Slachtofferbejegening bij de politie (DPSB)..............................................................19
Verenigde naties: verklaring over basisrechten van slachtoffers van misdrijven en
machtsmisbruik– 1985..........................................................................................19
Richtlijnen vanuit de Raad van Europa: Inzake de positie van het slachtoffer
binnen het strafrecht en de strafprocedure – 1985...............................................20
Aanbeveling vanuit de Raad van Europa: Inzake de hulpverlening aan slachtoffers
en de preventie van victimisering – 1987.............................................................20
Europese Ministerconferentie over Fysiek en Seksueel geweld tegen vrouwen –
1991: invloeden op politioneel functioneren.........................................................20
1e wettelijke basis art. 46 op het Politie-ambt en OOP15-ter................................21
Wet op Politieambt van 1992.............................................................................21
Wet op organisatie van geïntegreerde politiedienst WGP van 1998..................21
Omzendbrieven om de WGP te concretiseren tot OOP15 ter van 1999.............22
De roep naar community policing binnen een hervormd politie-landschap naast
het geven van politionele basiszorg......................................................................22
De omzendbrief PLP10 van 2001 omtrent het aanbod van gelijkwaardige
dienstverlening aan burgers – art. 5 DPSB............................................................23
De intersectorale samenwerking tussen politie en SW: het sociale in SW en
sociale politie?.......................................................................................................23
En hoe zit het dan Europees op vlak van slachtofferbejegening door politie?......24
En Wat kan België en Vlaanderen nog leren uit de Europese praktijken aan
slachtofferbejegening?..........................................................................................24
Hoe gebeurt de samenwerking tussen politionele slachtofferbejegening en
andere vormen van slachtofferzorg?.....................................................................24
Niveau 1: Politie/ slachtofferbejegening.............................................................24
Niveau 2: CAW/ slachtofferhulp..........................................................................24
Niveau 3: Justitiehuizen/ slachtofferonthaal.......................................................25
Niveau 4: Therapeutische en langdurige nazorg...............................................25
Samenvatting van wettelijke kaders of richtlijnen................................................25
Slachtofferhulp bij het CAW......................................................................................25
Geschiedenis slachtofferhulp................................................................................25
Regelgeving en kernopdracht van een CAW.........................................................26
Slachtoffer van een misdrijf en het belang van begeleiding binnen CAW
Slachtofferhulp......................................................................................................26
Concrete taken en effectief bewezen hulpverlening aan slachtoffers..................26
De samenwerking tussen professionals en vrijwilligers binnen slachtofferhulp
CAW.......................................................................................................................27
De dubbele opdracht als FSW’er binnen slachtofferhulp CAW: een structurele,
netwerkgerichte en maatschappelijk verankerde functie.....................................27
Wat wordt er concreet gedaan met slachtoffers binnen een CAW........................27
2
,Samenvatting Welzijn & Justitie
Veiligheidsplanning............................................................................................27
Stabilisatie bij trauma........................................................................................27
Herstel van regie................................................................................................28
Netwerk in kaart.................................................................................................28
Samenwerking met politie en justitie.................................................................28
Grenzen beroepsgeheim....................................................................................28
Slachtofferonthaal bij het justitiehuis.......................................................................28
Doelstellingen........................................................................................................29
Doelgroep..............................................................................................................29
Taken.....................................................................................................................29
Informatie geven................................................................................................29
Bijstand verlenen................................................................................................29
Doorverwijzing....................................................................................................29
Opmaak slachtofferfiche....................................................................................29
Structurele taken................................................................................................29
Informatie delen....................................................................................................30
Nieuwe uitdagingen bij slachtofferhulp....................................................................30
Actoren en praktijk vandaag:...................................................................................30
Hoofdstuk 4: slachtoffers IFG.......................................................................................31
Wat is IFG..................................................................................................................31
Onderrapportering door:.......................................................................................31
Verschuivingen:.....................................................................................................31
Feiten en cijfers van IFG...........................................................................................31
Nuances:................................................................................................................31
Cijfergegevens.......................................................................................................31
Impact van IFG op slachtoffers.................................................................................32
Psychische impact.................................................................................................32
Fysieke of seksuele letsels....................................................................................32
Bij kinderen............................................................................................................32
Waarom gaat er nu zoveel aandacht naar IFG?.......................................................34
Covid periode maakte geweld zichtbaarder:.........................................................34
Waarom geen terugval in cijfers en meldingen na COVID?...................................34
Waarom nu een media- en beleidsfocus op IFG?.....................................................34
Wat hebben slachtoffers nodig?...............................................................................36
Middelen die we kunnen inzetten in aanpak IFG......................................................36
Veilige huizen........................................................................................................36
Stalkingsalarm.......................................................................................................36
Tijdelijk huis verbod (THV) via justitiehuizen.........................................................36
3
, Samenvatting Welzijn & Justitie
Flowchart van IFG in Gent........................................................................................37
Aantal organisaties:...............................................................................................37
Hoofdstuk 5: Daderschap & daderhulp........................................................................38
Wat is een dader.......................................................................................................38
Niveaus van straffen in België..................................................................................38
Daderschap, framing en SR-beleid...........................................................................38
Daderhulp buiten detentie: onderbouwde praktijken & recente wetenschappelijke
inzichten...................................................................................................................39
Reclassering en communitiy sanctions.................................................................39
Hulpverlening rond de vrijlating: het BRuG-onderzoek.........................................40
Naar effectieve re-integratie: barrières en aanbevelingen...................................40
Vlaams beleidskader: Strategisch plan 2023 -2026, opgevolgd door nieuw
strategisch plan.....................................................................................................40
Brug binnen buiten: vrijwillige begeleiding als schakel.........................................40
Herstelgerichte en community-based praktijken: het CoSA-model.......................40
Reflectie en implicaties voor FSW naar daderhulp buiten de muren....................40
Daderhulp in detentie: van beleid tot praktijk in Vlaanderen...................................41
Theoretische uitgangspunten................................................................................41
Regelgevend kader................................................................................................41
8 strategische doelstellingen Vlaams Niveau justitie en handhaving................42
5 strategische doelstellingen Vlaams niveau justitie en bestuurlijke handhaving
...........................................................................................................................42
Eerste signalen uit beleidsnota Verlinden..........................................................42
Beleidsstructuur en uitvoering in de gevangenis..................................................42
Rollen en actoren..................................................................................................42
Communicatie en bekendmaking..........................................................................43
Uitdagingen/knelpunten........................................................................................43
De rol van JWW in detentie: een belangrijke schakel...............................................43
Wat is het JWW?....................................................................................................43
Hoe bereiken gedetineerden het JWW?.................................................................43
Wat doet het JWW concreet?.................................................................................43
Samenwerking en gegevensdeling........................................................................43
Vrijwilligerswerking en contextbegeleiding...........................................................43
Nazorg en brug naar buiten dankzij JWW..............................................................44
Kinderen en ouders in detentie: rechten, realiteit en herstel...................................44
Belang van contact tussen kind en ouder in detentie...........................................44
Kinderbezoeken in detentie: praktijk in Vlaanderen.............................................44
Internationale aanbevelingen:...........................................................................44
Aandacht voor voorbereiding en begeleiding........................................................45
4
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: De SW’er, werkzaam in forensische context............................................6
Inleiding......................................................................................................................6
Wat is FSW?................................................................................................................6
Werkrelatie, rollen, kerncompetenties en kwaliteitsvol werken als FSW’er...............6
Verschillende rollen van SW’er................................................................................6
ABC model uitleg:.................................................................................................8
Kernvaardigheden van SW’ers................................................................................8
Zeven kerncompetenties uit Nederland geformuleerd...........................................8
Kwaliteitskader Forensische zorg uit Nederland: 5 pijlers.......................................8
Mensenrechten als fundament................................................................................9
Historische situering van FSW....................................................................................9
19e eeuw: Burgerlijke en religieuze initiatieven......................................................9
Begin 20ste eeuw: Professionalisering en overheidsbemoeienis..............................9
Jaren 70 – 80: periode van evolutie en differentiatie..............................................9
1985: Formele erkenning van autonoom forensisch welzijnswerk..........................9
Jaren 1990 en verder: Integratie in het bredere welzijnsbeleid..............................9
Hedendaagse, uitdagende kenmerken..................................................................11
Spanning tussen welzijn en justitie....................................................................11
Brede definitie en maatschappelijke functie gestuurd vanuit
mensenrechtenperspectief.................................................................................11
Internationale evoluties in werkveld van een FSW’er..............................................11
Hoe zit het in andere landen?................................................................................12
Hoofdstuk 2: Slachtofferschap een poging tot definiëring...........................................13
Inleiding....................................................................................................................13
Wat is een slachtoffer? En wat met nabestaanden?.................................................13
Slachtofferdefinitie internationaal bekeken..............................................................14
Victimologie: een klein stukje geschiedenis.............................................................14
Een Europees slachtofferbeleid?...............................................................................15
Rechten van slachtoffers..........................................................................................16
6 fundamentele rechten voor slachtoffers:...........................................................16
3 mogelijkheden om jouw rechten als slachtoffer op te nemen............................16
Moeizaam verloop van slachtofferrechten............................................................16
Gevolgen van slachtofferschap................................................................................16
Slachtofferzorg: praktijken.......................................................................................18
Een groeiende aandacht voor slachtofferschap in onze samenleving..................18
Structurele inbedding van diensten voor slachtofferzorg.....................................18
1
,Samenvatting Welzijn & Justitie
Hoofdstuk 3: Vormen van slachtofferzorg in Vlaanderen............................................19
Slachtofferbejegening bij de politie (DPSB)..............................................................19
Verenigde naties: verklaring over basisrechten van slachtoffers van misdrijven en
machtsmisbruik– 1985..........................................................................................19
Richtlijnen vanuit de Raad van Europa: Inzake de positie van het slachtoffer
binnen het strafrecht en de strafprocedure – 1985...............................................20
Aanbeveling vanuit de Raad van Europa: Inzake de hulpverlening aan slachtoffers
en de preventie van victimisering – 1987.............................................................20
Europese Ministerconferentie over Fysiek en Seksueel geweld tegen vrouwen –
1991: invloeden op politioneel functioneren.........................................................20
1e wettelijke basis art. 46 op het Politie-ambt en OOP15-ter................................21
Wet op Politieambt van 1992.............................................................................21
Wet op organisatie van geïntegreerde politiedienst WGP van 1998..................21
Omzendbrieven om de WGP te concretiseren tot OOP15 ter van 1999.............22
De roep naar community policing binnen een hervormd politie-landschap naast
het geven van politionele basiszorg......................................................................22
De omzendbrief PLP10 van 2001 omtrent het aanbod van gelijkwaardige
dienstverlening aan burgers – art. 5 DPSB............................................................23
De intersectorale samenwerking tussen politie en SW: het sociale in SW en
sociale politie?.......................................................................................................23
En hoe zit het dan Europees op vlak van slachtofferbejegening door politie?......24
En Wat kan België en Vlaanderen nog leren uit de Europese praktijken aan
slachtofferbejegening?..........................................................................................24
Hoe gebeurt de samenwerking tussen politionele slachtofferbejegening en
andere vormen van slachtofferzorg?.....................................................................24
Niveau 1: Politie/ slachtofferbejegening.............................................................24
Niveau 2: CAW/ slachtofferhulp..........................................................................24
Niveau 3: Justitiehuizen/ slachtofferonthaal.......................................................25
Niveau 4: Therapeutische en langdurige nazorg...............................................25
Samenvatting van wettelijke kaders of richtlijnen................................................25
Slachtofferhulp bij het CAW......................................................................................25
Geschiedenis slachtofferhulp................................................................................25
Regelgeving en kernopdracht van een CAW.........................................................26
Slachtoffer van een misdrijf en het belang van begeleiding binnen CAW
Slachtofferhulp......................................................................................................26
Concrete taken en effectief bewezen hulpverlening aan slachtoffers..................26
De samenwerking tussen professionals en vrijwilligers binnen slachtofferhulp
CAW.......................................................................................................................27
De dubbele opdracht als FSW’er binnen slachtofferhulp CAW: een structurele,
netwerkgerichte en maatschappelijk verankerde functie.....................................27
Wat wordt er concreet gedaan met slachtoffers binnen een CAW........................27
2
,Samenvatting Welzijn & Justitie
Veiligheidsplanning............................................................................................27
Stabilisatie bij trauma........................................................................................27
Herstel van regie................................................................................................28
Netwerk in kaart.................................................................................................28
Samenwerking met politie en justitie.................................................................28
Grenzen beroepsgeheim....................................................................................28
Slachtofferonthaal bij het justitiehuis.......................................................................28
Doelstellingen........................................................................................................29
Doelgroep..............................................................................................................29
Taken.....................................................................................................................29
Informatie geven................................................................................................29
Bijstand verlenen................................................................................................29
Doorverwijzing....................................................................................................29
Opmaak slachtofferfiche....................................................................................29
Structurele taken................................................................................................29
Informatie delen....................................................................................................30
Nieuwe uitdagingen bij slachtofferhulp....................................................................30
Actoren en praktijk vandaag:...................................................................................30
Hoofdstuk 4: slachtoffers IFG.......................................................................................31
Wat is IFG..................................................................................................................31
Onderrapportering door:.......................................................................................31
Verschuivingen:.....................................................................................................31
Feiten en cijfers van IFG...........................................................................................31
Nuances:................................................................................................................31
Cijfergegevens.......................................................................................................31
Impact van IFG op slachtoffers.................................................................................32
Psychische impact.................................................................................................32
Fysieke of seksuele letsels....................................................................................32
Bij kinderen............................................................................................................32
Waarom gaat er nu zoveel aandacht naar IFG?.......................................................34
Covid periode maakte geweld zichtbaarder:.........................................................34
Waarom geen terugval in cijfers en meldingen na COVID?...................................34
Waarom nu een media- en beleidsfocus op IFG?.....................................................34
Wat hebben slachtoffers nodig?...............................................................................36
Middelen die we kunnen inzetten in aanpak IFG......................................................36
Veilige huizen........................................................................................................36
Stalkingsalarm.......................................................................................................36
Tijdelijk huis verbod (THV) via justitiehuizen.........................................................36
3
, Samenvatting Welzijn & Justitie
Flowchart van IFG in Gent........................................................................................37
Aantal organisaties:...............................................................................................37
Hoofdstuk 5: Daderschap & daderhulp........................................................................38
Wat is een dader.......................................................................................................38
Niveaus van straffen in België..................................................................................38
Daderschap, framing en SR-beleid...........................................................................38
Daderhulp buiten detentie: onderbouwde praktijken & recente wetenschappelijke
inzichten...................................................................................................................39
Reclassering en communitiy sanctions.................................................................39
Hulpverlening rond de vrijlating: het BRuG-onderzoek.........................................40
Naar effectieve re-integratie: barrières en aanbevelingen...................................40
Vlaams beleidskader: Strategisch plan 2023 -2026, opgevolgd door nieuw
strategisch plan.....................................................................................................40
Brug binnen buiten: vrijwillige begeleiding als schakel.........................................40
Herstelgerichte en community-based praktijken: het CoSA-model.......................40
Reflectie en implicaties voor FSW naar daderhulp buiten de muren....................40
Daderhulp in detentie: van beleid tot praktijk in Vlaanderen...................................41
Theoretische uitgangspunten................................................................................41
Regelgevend kader................................................................................................41
8 strategische doelstellingen Vlaams Niveau justitie en handhaving................42
5 strategische doelstellingen Vlaams niveau justitie en bestuurlijke handhaving
...........................................................................................................................42
Eerste signalen uit beleidsnota Verlinden..........................................................42
Beleidsstructuur en uitvoering in de gevangenis..................................................42
Rollen en actoren..................................................................................................42
Communicatie en bekendmaking..........................................................................43
Uitdagingen/knelpunten........................................................................................43
De rol van JWW in detentie: een belangrijke schakel...............................................43
Wat is het JWW?....................................................................................................43
Hoe bereiken gedetineerden het JWW?.................................................................43
Wat doet het JWW concreet?.................................................................................43
Samenwerking en gegevensdeling........................................................................43
Vrijwilligerswerking en contextbegeleiding...........................................................43
Nazorg en brug naar buiten dankzij JWW..............................................................44
Kinderen en ouders in detentie: rechten, realiteit en herstel...................................44
Belang van contact tussen kind en ouder in detentie...........................................44
Kinderbezoeken in detentie: praktijk in Vlaanderen.............................................44
Internationale aanbevelingen:...........................................................................44
Aandacht voor voorbereiding en begeleiding........................................................45
4
