Samenvatting FSW
Inhoudsopgave
1. Wat is Forensisch Sociaal Werk.................................................................................6
Over welke domein spreken we dan?.........................................................................6
Verder ontwikkeld concept.........................................................................................6
Botsende doelen.........................................................................................................8
Doelstelling Justitie..................................................................................................8
Doelstellingen sociaal werk.....................................................................................8
Spanningsveld Strafrecht – Sociaal werk....................................................................8
FSW is niet neutraal & in ontwikkeling.......................................................................9
2. Geschiedenis van het strafrecht................................................................................9
Geschiedenis FSW: De Straf.......................................................................................9
Strafrecht in Middeleeuwen en vroegmoderne tijd....................................................9
Strafrecht na het Ancien Regime: Klassiek strafrecht................................................9
Klassiek Strafrecht.................................................................................................10
Klassiek strafrecht: invloed vandaag.....................................................................10
Sociaal verweer........................................................................................................11
Drie scholen die andere factoren voor gedetermineerd gedrag tonen.................11
Italiaanse Antropologische school......................................................................11
Franse Milieuschool............................................................................................11
Bio-sociale school...............................................................................................11
3. Slingerbeweging in het strafrecht............................................................................11
Positivisten................................................................................................................12
Sociaal verweer........................................................................................................12
Sociaal verweer Adolphe Prins..............................................................................13
Nieuw sociaal verweer na WOII.............................................................................14
Jaren 70 en 80: einde sociaal verweer?.................................................................15
Nieuw realisme & Abolitionisme...............................................................................15
En Nu ??? Culture of control.....................................................................................15
Kenmerken van Culture of Control........................................................................15
Implicaties van Culture of Control voor samenleving............................................16
Nut van Culture of Control.....................................................................................16
Klassiek strafrecht en sociaal verweer terug samen.............................................16
4. Geschiedenis en ontwikkeling FSW.........................................................................16
Ontwikkeling FSW in schaduw van justitie...............................................................16
Beschermingscomités............................................................................................17
Dienst voor sociale re-integratie...........................................................................18
Werken der wederaanpassing...............................................................................18
1
,Samenvatting FSW
Samengevat:.........................................................................................................18
Ontwikkeling FSW vanaf 1970..................................................................................18
Ontwikkeling FSW staatshervorming 1980: Breuklijn Vlaanderen – Federaal..........18
Ontwikkeling FSW na staatshervorming 1980:.........................................................20
2 praktijkvernieuwingen........................................................................................20
Beleidswijzigingen.................................................................................................20
Krachtlijnen vooropgesteld vanuit gemeenschapsbeleid......................................20
SW treedt uit schaduw van justitie: naar een autonoom FSW..................................20
Huidige beleidsdomeinen met grootste link naar FSW.............................................21
Vlaamse gemeenschap.........................................................................................21
Federale overheid..................................................................................................21
5. Detentie in Vlaanderen, Brussel en België..............................................................21
Vormen van detentie................................................................................................21
Strafrechtelijke detentie........................................................................................21
Administratieve detentie.......................................................................................21
Internering.............................................................................................................21
Collocatie...............................................................................................................22
Profiel van de gedetineerde......................................................................................22
Geslacht.................................................................................................................22
Leeftijd...................................................................................................................22
Scholing.................................................................................................................22
Nationaliteit...........................................................................................................22
Statuut...................................................................................................................23
Strafduur................................................................................................................23
Soorten gevangenissen............................................................................................23
Klassieke gevangenissen.......................................................................................23
Gesloten gevangenissen....................................................................................24
Open gevangenissen..........................................................................................25
Gevangenisdorp.................................................................................................25
Kleinschalige detentie (opstartfase)......................................................................25
Detentiehuis.......................................................................................................25
Transitiehuis.......................................................................................................25
FPC.........................................................................................................................25
Overbevolking 2026..................................................................................................26
Schending van mensenrechten in Belgische gevangenis.....................................26
Samenvatting gevangenispopulatie 2023.............................................................26
6. Recente beleidsontwikkelingen: terug naar de schaduw?.......................................26
2
,Samenvatting FSW
Structuur en beleid autonoom FSW; 1991 inventaris Hulp en
dienstverleningsaanbod gedetineerden...................................................................26
Diverse Beleidsteksten H&D doorheen de jaren.......................................................26
Strategisch plan (STRAP) H&D aan gedetineerden en directe sociale omgeving. 28
H&D op verschillende domeinen:.......................................................................28
5 strategische doelstellingen uit jaren 2000:.....................................................28
Beschreven functies sinds 2008.........................................................................28
Evaluatie STRAP 2008 van KUL..........................................................................28
STRAP Decreet betreffende organisatie H&D aan gedetineerden in 2013............29
6 concrete doelstellingen voor uitbouw van H&D aan gedetineerden...............29
Deelopdrachten om doelstellingen te realiseren...............................................29
STRAP Zuhal Demir 2020 – 2025...........................................................................29
5 strategische doelstellingen:............................................................................29
Inhoud van het plan:..........................................................................................29
Basiswet gevangeniswezen en interne rechtspositie van gedetineerden = Wet
Dupont...................................................................................................................30
Hoe verhouden ze zich tav elkaar en wat is de waarde van de tekst?.....................30
Inhoud en evolutie binnen de doelstellingen?..........................................................30
Gelijkenissen over alle teksten..............................................................................30
Evolutie..................................................................................................................31
Besluiten evolutie FSW.............................................................................................31
7. In de praktijk: H&D in Vlaamse en Brusselse gevangenissen..................................32
Diverse Vlaamse beleidsdomeinen...........................................................................32
H&D: werking gevangenissen...................................................................................33
H&D beleid................................................................................................................33
H&D in Vlaamse en Brusselse gevangenissen..........................................................33
Het domein onderwijs binnen H&D...........................................................................34
Wie organiseert – de Onderwijscoördinator...........................................................34
Takenpakket:......................................................................................................34
Wie zijn onderwijsverstrekkers..............................................................................34
Hoe wordt onderwijs georganiseerd in detentie?..................................................35
Wat is onderwijs in detentie?................................................................................35
Vlaamse leidraad................................................................................................35
Individueel onderwijsaanbod en hoger onderwijs – sinds 2024 gestopt............35
Waarom onderwijs?...............................................................................................36
Uitdagingen onderwijs...........................................................................................36
Onderwijs groepsaanbod samenvatting................................................................36
Enkele voorbeelden van aanbod in verschillende gevangenissen........................36
3
, Samenvatting FSW
Gevangenis Gent................................................................................................36
Gevangenis Ruislede..........................................................................................37
Gevangenis Ieper...............................................................................................37
Gevangenis Brugge............................................................................................37
8. Belangrijke spelers binnen werkveld FSW...............................................................38
Sociale dienst politie.................................................................................................38
CAW Slachtofferhulp.................................................................................................38
Justitiehuizen – slachtofferonthaal............................................................................38
Historiek................................................................................................................38
Organisatie justitiehuizen......................................................................................39
Justitie(huis)/ assistent: opdrachten en taken.......................................................39
Rol justitie assistent..............................................................................................40
4 Grote kerntaken binnen het mandaat.............................................................40
Burgerrechtelijke opdrachten........................................................40
Tijdelijk huisverbod (THV)..............................................................40
Slachtofferonthaal.........................................................................41
Daderbegeleiding..........................................................................41
Veilige huizen – gastcollege......................................................................................41
Inleiding: situering binnen agentschap justitie en handhaving en algemene
definitie IFG...........................................................................................................41
Waarom veilig huis................................................................................................43
Wie, wat, waar, hoe?.............................................................................................43
Wat is een veilig huis?........................................................................................43
9 Kernpartners...................................................................................................43
Wettelijke basis.....................................................................................................44
458ter en protocol beroepsgeheim....................................................................44
Decreet veilige huizen........................................................................................44
Wat is een casusoverleg?...................................................................................44
Aanbod veilig huis.................................................................................................44
4 sporenbeleid....................................................................................................44
Algemene aanmeldingsvoorwaarden.................................................................45
In de praktijk..........................................................................................................45
PSD – binnen de gevangenissen...............................................................................45
Historiek................................................................................................................45
4 Taken en opdrachten..........................................................................................46
Psychosociaal onthaal........................................................................................46
Adviesverlening..................................................................................................46
4
Inhoudsopgave
1. Wat is Forensisch Sociaal Werk.................................................................................6
Over welke domein spreken we dan?.........................................................................6
Verder ontwikkeld concept.........................................................................................6
Botsende doelen.........................................................................................................8
Doelstelling Justitie..................................................................................................8
Doelstellingen sociaal werk.....................................................................................8
Spanningsveld Strafrecht – Sociaal werk....................................................................8
FSW is niet neutraal & in ontwikkeling.......................................................................9
2. Geschiedenis van het strafrecht................................................................................9
Geschiedenis FSW: De Straf.......................................................................................9
Strafrecht in Middeleeuwen en vroegmoderne tijd....................................................9
Strafrecht na het Ancien Regime: Klassiek strafrecht................................................9
Klassiek Strafrecht.................................................................................................10
Klassiek strafrecht: invloed vandaag.....................................................................10
Sociaal verweer........................................................................................................11
Drie scholen die andere factoren voor gedetermineerd gedrag tonen.................11
Italiaanse Antropologische school......................................................................11
Franse Milieuschool............................................................................................11
Bio-sociale school...............................................................................................11
3. Slingerbeweging in het strafrecht............................................................................11
Positivisten................................................................................................................12
Sociaal verweer........................................................................................................12
Sociaal verweer Adolphe Prins..............................................................................13
Nieuw sociaal verweer na WOII.............................................................................14
Jaren 70 en 80: einde sociaal verweer?.................................................................15
Nieuw realisme & Abolitionisme...............................................................................15
En Nu ??? Culture of control.....................................................................................15
Kenmerken van Culture of Control........................................................................15
Implicaties van Culture of Control voor samenleving............................................16
Nut van Culture of Control.....................................................................................16
Klassiek strafrecht en sociaal verweer terug samen.............................................16
4. Geschiedenis en ontwikkeling FSW.........................................................................16
Ontwikkeling FSW in schaduw van justitie...............................................................16
Beschermingscomités............................................................................................17
Dienst voor sociale re-integratie...........................................................................18
Werken der wederaanpassing...............................................................................18
1
,Samenvatting FSW
Samengevat:.........................................................................................................18
Ontwikkeling FSW vanaf 1970..................................................................................18
Ontwikkeling FSW staatshervorming 1980: Breuklijn Vlaanderen – Federaal..........18
Ontwikkeling FSW na staatshervorming 1980:.........................................................20
2 praktijkvernieuwingen........................................................................................20
Beleidswijzigingen.................................................................................................20
Krachtlijnen vooropgesteld vanuit gemeenschapsbeleid......................................20
SW treedt uit schaduw van justitie: naar een autonoom FSW..................................20
Huidige beleidsdomeinen met grootste link naar FSW.............................................21
Vlaamse gemeenschap.........................................................................................21
Federale overheid..................................................................................................21
5. Detentie in Vlaanderen, Brussel en België..............................................................21
Vormen van detentie................................................................................................21
Strafrechtelijke detentie........................................................................................21
Administratieve detentie.......................................................................................21
Internering.............................................................................................................21
Collocatie...............................................................................................................22
Profiel van de gedetineerde......................................................................................22
Geslacht.................................................................................................................22
Leeftijd...................................................................................................................22
Scholing.................................................................................................................22
Nationaliteit...........................................................................................................22
Statuut...................................................................................................................23
Strafduur................................................................................................................23
Soorten gevangenissen............................................................................................23
Klassieke gevangenissen.......................................................................................23
Gesloten gevangenissen....................................................................................24
Open gevangenissen..........................................................................................25
Gevangenisdorp.................................................................................................25
Kleinschalige detentie (opstartfase)......................................................................25
Detentiehuis.......................................................................................................25
Transitiehuis.......................................................................................................25
FPC.........................................................................................................................25
Overbevolking 2026..................................................................................................26
Schending van mensenrechten in Belgische gevangenis.....................................26
Samenvatting gevangenispopulatie 2023.............................................................26
6. Recente beleidsontwikkelingen: terug naar de schaduw?.......................................26
2
,Samenvatting FSW
Structuur en beleid autonoom FSW; 1991 inventaris Hulp en
dienstverleningsaanbod gedetineerden...................................................................26
Diverse Beleidsteksten H&D doorheen de jaren.......................................................26
Strategisch plan (STRAP) H&D aan gedetineerden en directe sociale omgeving. 28
H&D op verschillende domeinen:.......................................................................28
5 strategische doelstellingen uit jaren 2000:.....................................................28
Beschreven functies sinds 2008.........................................................................28
Evaluatie STRAP 2008 van KUL..........................................................................28
STRAP Decreet betreffende organisatie H&D aan gedetineerden in 2013............29
6 concrete doelstellingen voor uitbouw van H&D aan gedetineerden...............29
Deelopdrachten om doelstellingen te realiseren...............................................29
STRAP Zuhal Demir 2020 – 2025...........................................................................29
5 strategische doelstellingen:............................................................................29
Inhoud van het plan:..........................................................................................29
Basiswet gevangeniswezen en interne rechtspositie van gedetineerden = Wet
Dupont...................................................................................................................30
Hoe verhouden ze zich tav elkaar en wat is de waarde van de tekst?.....................30
Inhoud en evolutie binnen de doelstellingen?..........................................................30
Gelijkenissen over alle teksten..............................................................................30
Evolutie..................................................................................................................31
Besluiten evolutie FSW.............................................................................................31
7. In de praktijk: H&D in Vlaamse en Brusselse gevangenissen..................................32
Diverse Vlaamse beleidsdomeinen...........................................................................32
H&D: werking gevangenissen...................................................................................33
H&D beleid................................................................................................................33
H&D in Vlaamse en Brusselse gevangenissen..........................................................33
Het domein onderwijs binnen H&D...........................................................................34
Wie organiseert – de Onderwijscoördinator...........................................................34
Takenpakket:......................................................................................................34
Wie zijn onderwijsverstrekkers..............................................................................34
Hoe wordt onderwijs georganiseerd in detentie?..................................................35
Wat is onderwijs in detentie?................................................................................35
Vlaamse leidraad................................................................................................35
Individueel onderwijsaanbod en hoger onderwijs – sinds 2024 gestopt............35
Waarom onderwijs?...............................................................................................36
Uitdagingen onderwijs...........................................................................................36
Onderwijs groepsaanbod samenvatting................................................................36
Enkele voorbeelden van aanbod in verschillende gevangenissen........................36
3
, Samenvatting FSW
Gevangenis Gent................................................................................................36
Gevangenis Ruislede..........................................................................................37
Gevangenis Ieper...............................................................................................37
Gevangenis Brugge............................................................................................37
8. Belangrijke spelers binnen werkveld FSW...............................................................38
Sociale dienst politie.................................................................................................38
CAW Slachtofferhulp.................................................................................................38
Justitiehuizen – slachtofferonthaal............................................................................38
Historiek................................................................................................................38
Organisatie justitiehuizen......................................................................................39
Justitie(huis)/ assistent: opdrachten en taken.......................................................39
Rol justitie assistent..............................................................................................40
4 Grote kerntaken binnen het mandaat.............................................................40
Burgerrechtelijke opdrachten........................................................40
Tijdelijk huisverbod (THV)..............................................................40
Slachtofferonthaal.........................................................................41
Daderbegeleiding..........................................................................41
Veilige huizen – gastcollege......................................................................................41
Inleiding: situering binnen agentschap justitie en handhaving en algemene
definitie IFG...........................................................................................................41
Waarom veilig huis................................................................................................43
Wie, wat, waar, hoe?.............................................................................................43
Wat is een veilig huis?........................................................................................43
9 Kernpartners...................................................................................................43
Wettelijke basis.....................................................................................................44
458ter en protocol beroepsgeheim....................................................................44
Decreet veilige huizen........................................................................................44
Wat is een casusoverleg?...................................................................................44
Aanbod veilig huis.................................................................................................44
4 sporenbeleid....................................................................................................44
Algemene aanmeldingsvoorwaarden.................................................................45
In de praktijk..........................................................................................................45
PSD – binnen de gevangenissen...............................................................................45
Historiek................................................................................................................45
4 Taken en opdrachten..........................................................................................46
Psychosociaal onthaal........................................................................................46
Adviesverlening..................................................................................................46
4
