Vrije Universiteit Brussel
Management accounting: samenvatting
Deel 1: basic concepts
1 Wat is managerial accounting?
1.1 Management accounting vs. financial accounting
Management accounting = kostprijsboekhouden, analytisch boekhouden, cost accounting,
kostprijscalculatie
Financial accounting (algemeen/financieel boekhouden) = identificatie, registratie &
samenvatting van financiële informatie en rapportering, naar externe belanghebbenden in de vorm
van de jaarrekening
• Externe belanghebbenden: investeerders (bv. banken) leveranciers, overheid (bv. fiscus),
klanten, …
• Jaarrekening: bestaande uit (i) de balans, (ii) de resultatenrekening & (iii) de toelichting
→ informatie tussen onderneming A & B moet vergelijkbaar zijn → veel regels
1.1.1 Herhaling algemeen boekhouden
1. BALANS: waar staat de onderneming op een bepaalde dag?
Activa Balans 13/02/2024 Passiva
• Bezittingen (bv. meubels, voorraad, geld, • Eigen vermogen (= inbreng + winsten)
gebouwen, …) • Vreemd vermogen (= alle leningen op KT & LT)
Totale activa = Totale passiva
→ Activa = passiva: de boekhoudkundige gelijkheid
2. RESULTATENREKENING: hoe deed de onderneming het over een bepaalde periode?
Algemeen: opbrengsten − kosten = winst/verlies
Rekening houden met de toerekeningsaanpak:
• Realisatieprincipe: opbrengsten pas boeken als ze gerealiseerd zijn
o Gerealiseerd = verdiend (product/dienst is geleverd) en geconcretiseerd (je
hebt (belofte tot) geld)
• Matching (overeenstemming): kosten boeken als je de overeenkomstige
opbrengst boekt
3. ENKELE BEGRIPPEN
• Kapitaalinbreng (-verhoging): investeerder brengt geld in → geen opbrengst/kost
• Lening: geen opbrengst/kost
• Afbetaling lening: geen opbrengst/kost (VV↓, geld (A)↑)
• Interest op lening: een kost
• Investering: initieel geen kost, maar de afschrijving ervan wel
Academiejaar 2025-2026 1
,Vrije Universiteit Brussel
1.1.2 Management accounting
Management accounting = identificatie en registratie van financiële informatie die (interne)
managers gebruiken om beslissingen te nemen, om op die manier de ondernemingsdoelstellingen
te bereiken
→ de informatie moet toch geproduceerd worden voor de jaarrekening, dus kan je hem maar
beter gebruiken voor interne doelen
Ontstaan: MAC is veel recenter dan AB, want er was nog geen nood aan MAC (veel eenmanszaken,
lokale productie, …). Enkele redenen:
• Groei van ondernemingen (multinationals) → nood aan info
• Meer concurrentie: minder makkelijk winst → O&K in de gaten houden
o → volledige, objectieve & transparante info voor bestuur van bedrijf
o Kostenbeheer
o Verantwoording (organogrammen)
Vooral sinds de industriële revolutie begon men met MAC
→ kapitaal verzamelen, groeien, meer managers, …
1.1.3 Grootste verschillen tussen MAC & AB
Algemeen boekhouden Managemerial accounting
Gebruikers Externen (aandeelhouders, Intern (managers, werknemers)
crediteuren, klanten, overheid, …)
Beperkingen Gereguleerd & streng Geen regels (bepaald door
management, zelf te kiezen. Er
gelden vooral ‘best practices’)
Doel Verslaggeving aan externen Informatie voor interne besluiten
Tijdigheid Vertraagd Actueel, toekomstgericht
Omvang Samenvattend → verslag van hele Gedetailleerd (bv. omzet per
organisatie productcategorie)
Aard van informatie Objectief, controleerbaar Subjectiever, relevant
1.2 Roles of accounting information
Hoofddoel: betere beslissingen maken
Moeten we assortiment uitbreiden? Is verkoopsprijs niet te laag? Outsourcen of zelf doen?
Subdoelen: planning & control
1.2.1 Planning
Planning = beslissen wat we willen bereiken, en hoe we dat gaan doen
• Strategische (LT) planning: waarom & waarheen? Richting geven, waar wil je naartoe?
o Financiële info helpt bij het kiezen tussen verschillende strategische opties
Vb: marktaandeel vergroten door p↓, premium positie behouden, nieuwe markten, … →
accountinginfo helpt om de omzet, kosten, … te vergelijken in verschillende scenario’s
• Operationele (KT) planning: hoe gaan we dit bereiken, vandaag en morgen?
o Budgetten (gebaseerd op verkoopprognoses & productieplanning) als instrument
Vb: hoeveel betalen we voor inputs? Welke prijs hebben we? Welk marketingbudget
is nodig? → accountinginfo helpt bij opstellen budgetten, kostprijzen, verkoopsdoel
Academiejaar 2025-2026 2
,Vrije Universiteit Brussel
1.2.2 Control
Control = opvolgen van uitvoering van plannen, en gebruiken van feedback om doelen te evalueren
Komen de resultaten overeen met de geplande resultaten? Correcties nodig?
→ Tijdig bijsturen wanneer uitvoering afwijkt van het plan
Performance report = gedetailleerde (interne) resultatenrekening
Geeft weer wat er gepland was, wat de werkelijkheid is, en wat de variantie hiertussen is
Voorbeeld hierboven: TOI valt lager uit dan gepland → management accountant moet dit uitzoeken
en verantwoorden. De sales liepen goed, maar probleem zit vooral bij de ingrediënten.
1.2.3 Management by exception
Er wordt een planning opgesteld a.d.h.v. budgetten
Budget = een in geld uitgedrukt plan
Er wordt gecontroleerd a.d.h.v. performance reports
Performance report = feedback door het vergelijken van geplande en gerealiseerde
resultaten, en door varianties te highlighten
Variantie = afwijking van het plan
Management by exception = focussen op de significante verschillen → vooral de grote varianties
aanpakken
1.3 Accounting’s position
Vier taken van management accounters (of ‘controllers’)
1. Verzamelen en samenvoegen van informatie
a. Vandaag veel minder: automatisatie door ICT
2. Opstellen van periodieke rapportages en jaarcijfers (bv. jaarrekening)
a. Volgens de precieze regels!
b. Meer algemeen boekhouden
3. Interpreteren en analyseren van informatie
4. Aanspreekpunt en adviseur voor het management
Financial accountants doen taak 2, business accountants taken 3 & 4
Academiejaar 2025-2026 3
, Vrije Universiteit Brussel
1.3.1 Line & staff authority
President (CEO): ultieme beslissingsbevoegdheid
Financial Vice President (CFO)
• Treasurer: cash flow-beheerder, financiële relaties met buitenwereld (cf.
bedrijfsfinanciering)
• Controller: management accountant: planning en controle, intern rapporteren en
budgetbeheer (levert informatie, maakt geen beslissingen!)
Twee ‘soorten’ managers:
• Staff-function = adviesrol: geeft input om beslissingen te nemen
• Line function = betrokken bij ondernemingsdoelen, verantwoordelijk voor een directe
afdeling
Hoe meer naar boven, hoe meer LT-beslissingen (dus: breder & strategischer), willen vooral
geconsolideerde informatie
Hoe meer naar onder, hoe meer KT-beslissingen (dus: specifiek & doelgericht), willen
gedetailleerdere informatie
Academiejaar 2025-2026 4
Management accounting: samenvatting
Deel 1: basic concepts
1 Wat is managerial accounting?
1.1 Management accounting vs. financial accounting
Management accounting = kostprijsboekhouden, analytisch boekhouden, cost accounting,
kostprijscalculatie
Financial accounting (algemeen/financieel boekhouden) = identificatie, registratie &
samenvatting van financiële informatie en rapportering, naar externe belanghebbenden in de vorm
van de jaarrekening
• Externe belanghebbenden: investeerders (bv. banken) leveranciers, overheid (bv. fiscus),
klanten, …
• Jaarrekening: bestaande uit (i) de balans, (ii) de resultatenrekening & (iii) de toelichting
→ informatie tussen onderneming A & B moet vergelijkbaar zijn → veel regels
1.1.1 Herhaling algemeen boekhouden
1. BALANS: waar staat de onderneming op een bepaalde dag?
Activa Balans 13/02/2024 Passiva
• Bezittingen (bv. meubels, voorraad, geld, • Eigen vermogen (= inbreng + winsten)
gebouwen, …) • Vreemd vermogen (= alle leningen op KT & LT)
Totale activa = Totale passiva
→ Activa = passiva: de boekhoudkundige gelijkheid
2. RESULTATENREKENING: hoe deed de onderneming het over een bepaalde periode?
Algemeen: opbrengsten − kosten = winst/verlies
Rekening houden met de toerekeningsaanpak:
• Realisatieprincipe: opbrengsten pas boeken als ze gerealiseerd zijn
o Gerealiseerd = verdiend (product/dienst is geleverd) en geconcretiseerd (je
hebt (belofte tot) geld)
• Matching (overeenstemming): kosten boeken als je de overeenkomstige
opbrengst boekt
3. ENKELE BEGRIPPEN
• Kapitaalinbreng (-verhoging): investeerder brengt geld in → geen opbrengst/kost
• Lening: geen opbrengst/kost
• Afbetaling lening: geen opbrengst/kost (VV↓, geld (A)↑)
• Interest op lening: een kost
• Investering: initieel geen kost, maar de afschrijving ervan wel
Academiejaar 2025-2026 1
,Vrije Universiteit Brussel
1.1.2 Management accounting
Management accounting = identificatie en registratie van financiële informatie die (interne)
managers gebruiken om beslissingen te nemen, om op die manier de ondernemingsdoelstellingen
te bereiken
→ de informatie moet toch geproduceerd worden voor de jaarrekening, dus kan je hem maar
beter gebruiken voor interne doelen
Ontstaan: MAC is veel recenter dan AB, want er was nog geen nood aan MAC (veel eenmanszaken,
lokale productie, …). Enkele redenen:
• Groei van ondernemingen (multinationals) → nood aan info
• Meer concurrentie: minder makkelijk winst → O&K in de gaten houden
o → volledige, objectieve & transparante info voor bestuur van bedrijf
o Kostenbeheer
o Verantwoording (organogrammen)
Vooral sinds de industriële revolutie begon men met MAC
→ kapitaal verzamelen, groeien, meer managers, …
1.1.3 Grootste verschillen tussen MAC & AB
Algemeen boekhouden Managemerial accounting
Gebruikers Externen (aandeelhouders, Intern (managers, werknemers)
crediteuren, klanten, overheid, …)
Beperkingen Gereguleerd & streng Geen regels (bepaald door
management, zelf te kiezen. Er
gelden vooral ‘best practices’)
Doel Verslaggeving aan externen Informatie voor interne besluiten
Tijdigheid Vertraagd Actueel, toekomstgericht
Omvang Samenvattend → verslag van hele Gedetailleerd (bv. omzet per
organisatie productcategorie)
Aard van informatie Objectief, controleerbaar Subjectiever, relevant
1.2 Roles of accounting information
Hoofddoel: betere beslissingen maken
Moeten we assortiment uitbreiden? Is verkoopsprijs niet te laag? Outsourcen of zelf doen?
Subdoelen: planning & control
1.2.1 Planning
Planning = beslissen wat we willen bereiken, en hoe we dat gaan doen
• Strategische (LT) planning: waarom & waarheen? Richting geven, waar wil je naartoe?
o Financiële info helpt bij het kiezen tussen verschillende strategische opties
Vb: marktaandeel vergroten door p↓, premium positie behouden, nieuwe markten, … →
accountinginfo helpt om de omzet, kosten, … te vergelijken in verschillende scenario’s
• Operationele (KT) planning: hoe gaan we dit bereiken, vandaag en morgen?
o Budgetten (gebaseerd op verkoopprognoses & productieplanning) als instrument
Vb: hoeveel betalen we voor inputs? Welke prijs hebben we? Welk marketingbudget
is nodig? → accountinginfo helpt bij opstellen budgetten, kostprijzen, verkoopsdoel
Academiejaar 2025-2026 2
,Vrije Universiteit Brussel
1.2.2 Control
Control = opvolgen van uitvoering van plannen, en gebruiken van feedback om doelen te evalueren
Komen de resultaten overeen met de geplande resultaten? Correcties nodig?
→ Tijdig bijsturen wanneer uitvoering afwijkt van het plan
Performance report = gedetailleerde (interne) resultatenrekening
Geeft weer wat er gepland was, wat de werkelijkheid is, en wat de variantie hiertussen is
Voorbeeld hierboven: TOI valt lager uit dan gepland → management accountant moet dit uitzoeken
en verantwoorden. De sales liepen goed, maar probleem zit vooral bij de ingrediënten.
1.2.3 Management by exception
Er wordt een planning opgesteld a.d.h.v. budgetten
Budget = een in geld uitgedrukt plan
Er wordt gecontroleerd a.d.h.v. performance reports
Performance report = feedback door het vergelijken van geplande en gerealiseerde
resultaten, en door varianties te highlighten
Variantie = afwijking van het plan
Management by exception = focussen op de significante verschillen → vooral de grote varianties
aanpakken
1.3 Accounting’s position
Vier taken van management accounters (of ‘controllers’)
1. Verzamelen en samenvoegen van informatie
a. Vandaag veel minder: automatisatie door ICT
2. Opstellen van periodieke rapportages en jaarcijfers (bv. jaarrekening)
a. Volgens de precieze regels!
b. Meer algemeen boekhouden
3. Interpreteren en analyseren van informatie
4. Aanspreekpunt en adviseur voor het management
Financial accountants doen taak 2, business accountants taken 3 & 4
Academiejaar 2025-2026 3
, Vrije Universiteit Brussel
1.3.1 Line & staff authority
President (CEO): ultieme beslissingsbevoegdheid
Financial Vice President (CFO)
• Treasurer: cash flow-beheerder, financiële relaties met buitenwereld (cf.
bedrijfsfinanciering)
• Controller: management accountant: planning en controle, intern rapporteren en
budgetbeheer (levert informatie, maakt geen beslissingen!)
Twee ‘soorten’ managers:
• Staff-function = adviesrol: geeft input om beslissingen te nemen
• Line function = betrokken bij ondernemingsdoelen, verantwoordelijk voor een directe
afdeling
Hoe meer naar boven, hoe meer LT-beslissingen (dus: breder & strategischer), willen vooral
geconsolideerde informatie
Hoe meer naar onder, hoe meer KT-beslissingen (dus: specifiek & doelgericht), willen
gedetailleerdere informatie
Academiejaar 2025-2026 4
