SCHADEVERGOEDINGSRECHT
INLEIDING
Historisch uitgangspunt: “The loss lies where it falls.”
ó Verwachtingen van een moderne verzorgingsstaat
Doelstelling
of en onder welke voorwaarden kan een benadeelde die schade lijdt ten gevolge van activiteiten van andere
personen aanspraak maken op herstel van de geleden schade?
Voorbeeld: Shell-zaak
Als iemand schade lijdt, proberen de schade zo veel als mogelijk te vergoeden
- In modern verzorgingsstaat verschillende manieren om schadevergoeding te krijgen
- Onder welke voorwaarden een benadeelde aanspraak kan maken op herstel van schade
Speelzand
- In Nederland stalen gevonden van speelzand met asbest
o België: oproep naar bevolking om niet langer dat speelzand te gebruiken
- Vragen van schadevergoedingsrecht
o Productaansprakelijkheid: het zou kunnen dat de producent, degene die het op de markt
heeft gebracht aansprakelijk is
o Er gaan verschillende producenten zijn die speelzand verkopen: welke producent heeft aan
mij verkocht? Wie ga ik moeten dagvaarden?
o Probleem: asbest is stof die bestaat uit vezels die in de vorige eeuw heel gunstig werden
gezien in de bouwsector (vezels zorgen voor goede isolatie), dus men heeft daar heel veel
beroep op gedaan
- Als asbest vastzit, is er geen probleem, maar als je bv vloer gaat uitbreken waaronder asbest zit, en je
ademt die vezels in, dan kan je binnen 30-40 jaar kanker ontwikkelen
o Ziektes die gelinkt zijn aan asbest: je kan ook longkanker krijgen en dan kan veroorzaakt
worden door asbest en dan is er wel oorzakelijk verband
o Schade: blootgesteld aan asbest, maar pas binnen 30-40 jaar ziek worden = probleem à je
moet schade lijden voordat je aansprakelijkheidsvordering kan instellen
o Angstschade kan oplossing zijn
Softenon
- Medicijn tegen zwangerschap
- Drie producenten van medicament aan zwangere vrouwen waardoor kinderen verminkt: welke
producent is aansprakelijk?
1
,Brand in skioord: club waar bij oudjaar hele groep jongeren samen waren en waar brand is uitgebroken in de
kelder (heel veel slachtoffers)
- Veel slachtoffers die hun schade vergoed gaan willen zien: sowieso strafrechtelijke aansprakelijkheid,
maar ook burgerlijke aansprakelijkheid
- Potentiële grondslagen
o Controle van de infrastructuur: plafond bestond uit heel brandbare isomo
o Er was maar één route naar buiten: was dat wel veilig genoeg?
o Conceptiefout verwijten aan de bouwheer
- Regelgeving in België: als je publieke ruimte uitbaat, ben je verplicht om je te verzekeren tegen brand
en ontploffing en je bent dan ook objectief aansprakelijk (foutloos, dus zonder dat er fout wordt
aangetoond), maar ook gedekt door de verzekering
Men begint ook meer en meer banken aan te spreken: Shell-zaak
- Gas en olie: procedure lopende in Nederland omdat men aan bedrijf verwijt dat ze te weinig gedaan
hebben, zelf verantwoordelijk voor zoveel procent van de CO2 uitstoot en daar zelf te weinig aan
gedaan om het te verminderen
- Nu hangende bij de Hoge Raad in Nederland
PLAN
- Overzicht van de vergoedingsregelingen
- Functies
- Bronnen
- Didactisch team
- Inhoud en kalender
- Hoorcolleges
- Studiemateriaal
- Examen
OVERZICHT VAN DE VERGOEDINGSREGELS
Aansprakelijkheid en aansprakelijkheidsverzekering
Gemeen buitencontractueel aansprakelijkheidsrecht (Art. 1382-1386bis oud BW / Boek 6)
- BW 1804: enige uitzondering op uitgangspunt
- Strenge voorwaarden: fout – schade – oorzakelijk verband
- Integrale schadevergoeding
- Toepassingsgebied: algemeen
Voorbeeld
- Stel prof heeft ICT-ondersteuning nodig die middenpad neemt in aula en struikelt over rugzak van
student à aantal weken arbeidsongeschikt
- Bij zijn opname in het ziekenhuis wordt hij besmet met ziekenhuisbacterie waardoor hij nog aantal
weken extra niet kan werken
2
, - Hoe gaat hij zijn schade vergoed krijgen? Fout begaan en schade moet vergoed worden
o Beroepen op art. 1382 oud BW (art. 6.5 BW) = eerste reflex: maar niet meer enige manier om
schade vergoed te krijgen
o Boek 6: welke mogelijkheden biedt boek 6?
§ Student aanspreken: persoonlijke aansprakelijkheid voor eigen fout of daad
(onzorgvuldigheid om rugzak te laten rondslingeren)
§ Kwalitatieve aansprakelijkheid (hoedanigheid) = aansprakelijkheid die je kan
oproepen omwille van de hoedanigheid:
• KU Leuven kan die oproepen als aansteller van de prof, maar op voorwaarde
dat de prof een fout heeft begaan bv persoonlijke fout, zorgen voor goede
organisatie in de aula, maar niet gemakkelijk om aan te tonen
• In oude BW kon onderwijzer kwalitatief aansprakelijk zijn voor zijn
leerling (niet enkel tav van minderjarige leerlingen, maar ook tav
meerderjarige)
• Nieuw: aansprakelijkheid rust niet meer op onderwijzer-
persoonlijke persoon, maar op de onderwijsinstelling, dus de KU
Leuven à er is een toezichtsverplichting: hoe jonger de kinderen,
hoe groter de verplichting en omgekeerd
• De ouders: enkel tav minderjarige kinderen, dus komen niet in het vizier hier
aangezien in de aula nu geen minderjarige kinderen meer
• Vroeger art. 1384: niet enkel aansprakelijk voor jezelf, maar ook voor de
personen waarvoor je instaat en voor zaken
• De personen waren limitatief: het kon niet worden uitgebruik naar
de grootouders of de onthaalmoeder
• Zaken: … 1385 voor dieren en 1386 voor gebouwen (geschrapt nu,
nu onder gebrekkige zaak) als exemplatieve voorbeelden
• Nu: bewaarder kan aansprakelijk zijn voor een gebrekkige zaak.
• Aansprakelijkheid voor gebrekkige zaken
• Er is niets mis met de rugzak, dus de rugzak op zich is geen
gebrekkige zaak
• Wat ontbreekt er in de aula? Aula kan as such als gebrekkige zaak
gezien worden omdat die niet veilig genoeg is, dat dat de reden is dat
de ICT’er gevallen is
- Stel de ICT’er slaagt erin om de student aansprakelijk te stellen: student zal het niet kunnen betalen =
probleem: aansprakelijke personen zijn vaak insolvabel
Gemeen buitencontractueel aansprakelijkheidsrecht
- BW 1804: lang enige uitzondering geweest op het uitgangspunt: betekent dat iedereen die wilde
verhinderen dat de schade bij hem bleef liggen, dat die voor strenge voorwaarden stond, want fout,
schade en oorzakelijk verband bewijzen
- Volgens dit schadevergoedingssysteem krijg je integrale schadevergoeding obv boek 6 als alle
voorwaarden vervuld zijn
- Toepassingsgebied is algemeen, dus voor elke type schadegeval kan je beroep doen op het gemeen
buitencontractueel aansprakelijkheidsrecht
3
, - Bv klimaatzaken steunen op het gemeen buitencontractueel aansprakelijkheidsrecht,
persoonlijkheidsrechten (recht op privacy kende ze nog niet in 1804)
Objectieve of foutloze aansprakelijkheid
- Eind 19de eeuw: industrialisering en opkomst moderne technologie
o Auto’s, informatie en communicatietechnologie…
o Zorgde voor veel meer schadegevallen en veel meer schadegevallen waar benadeelde er niet
in slaagde om fout te bewijzen
- Aansprakelijkheid zonder bewijs van fout
o dus daarom aantal gevallen van objectieve aansprakelijkheid: aansprakelijkheid waarbij geen
fout bewezen moet worden
- Toepassingsgebied: fragmentarisch, verschillend voor elk regime
o toepassingsgebied is heel fragmentarisch: elke vorm heeft heel beperkt toepassingsgebied
o voorwaarden zijn verschillend voor elk regime: sommige zijn gecreërd door de wet, anderen
door de rechtspraak
- Voorbeeld van wettelijke oorsprong: productenaansprakelijkheid
o product is onveilig, er wordt schade opgelopen door de onveiligheid: je kan naar producent
stappen zonder bewijs dat producent fout heeft begaan in het kader van productieproces
o regelgeving geÏntegreerd in boek 6: hoofdstuk met bijzondere aansprakelijkheidsregimes,
momenteel enkel nog productaansprakelijkheid
§ potentiële nieuwe regelingen in de toekomst: ecologische schade = schade
veroorzaak aan het milieu (niet-toegeëigende milieubestanddelen)
- Voorbeeld van jurisprudentiële oorsprong (verankerd in art. 3.101 BW): bovenmatige burenhinder
o door de rechtspraak gecreërd aanvankelijk, want intussen verankerd in boek 3: twee buren
die beide eigenaar zijn of huurder van een perceel die zich gaan gedragen op manier die niet
per se foutief is (geen fout bewijzen), maar zodanig gedragen dat het evenwicht dat tussen de
twee rechten bestaat, verstoord wordt waardoor bovenmatige hinder ontstaat
§ Vorm van foutloze objectieve aansprakelijkheid: steunt niet op een fout, maar steunt
op het evenwicht dat ontstaat tussen rechten (van eigenaars bijvoorbeeld) en dat
veroorzaak bovenmatige hinder à evenwicht moet worden hersteld = compensatie
o Toepassing: 3M = chemisch bedrijf dat heeft gezorgd voor PFAS-vervuiling en gezin heeft
precedentzaak gebracht voor de rechter: gezin kocht huis in de buurt en angst voor
gezondheid van de kinderen, konden geen eieren meer eten …à bovenmatige burenhinder
bezorgd door het bedrijf (precedent gecreëerd, veel mensen die in aanmerking komen als
buren en zich hierop kunnen beroepen)
o Toepassing: passief roken voorkomen door passende maatregelen te nemen
- Bijzondere vorm: risico-aansprakelijkheid
o niet enkel fout bewijzen, maar ook oorzakelijk verband niet bewijzen: enige wat je moet
bewijzen is een band tussen de scahde en uw activiteit bewijzen
o toepassing: iemand die gevaarlijke activiteit wil uitvoeren bv kerncentrale uitbaten à men
maakt driehoek
§ Uitbater mag het doen, maar gaat risicoaansprakelijkheid dragen, dus als
kerncentralegeval zich voordoet, dan is uitbater aansprakelijk
§ vaak gecombineerd met plafonering van aansprakelijkheid: tot plafond
aansprakelijk, niet daarboven + Verplichte verzekering
4
INLEIDING
Historisch uitgangspunt: “The loss lies where it falls.”
ó Verwachtingen van een moderne verzorgingsstaat
Doelstelling
of en onder welke voorwaarden kan een benadeelde die schade lijdt ten gevolge van activiteiten van andere
personen aanspraak maken op herstel van de geleden schade?
Voorbeeld: Shell-zaak
Als iemand schade lijdt, proberen de schade zo veel als mogelijk te vergoeden
- In modern verzorgingsstaat verschillende manieren om schadevergoeding te krijgen
- Onder welke voorwaarden een benadeelde aanspraak kan maken op herstel van schade
Speelzand
- In Nederland stalen gevonden van speelzand met asbest
o België: oproep naar bevolking om niet langer dat speelzand te gebruiken
- Vragen van schadevergoedingsrecht
o Productaansprakelijkheid: het zou kunnen dat de producent, degene die het op de markt
heeft gebracht aansprakelijk is
o Er gaan verschillende producenten zijn die speelzand verkopen: welke producent heeft aan
mij verkocht? Wie ga ik moeten dagvaarden?
o Probleem: asbest is stof die bestaat uit vezels die in de vorige eeuw heel gunstig werden
gezien in de bouwsector (vezels zorgen voor goede isolatie), dus men heeft daar heel veel
beroep op gedaan
- Als asbest vastzit, is er geen probleem, maar als je bv vloer gaat uitbreken waaronder asbest zit, en je
ademt die vezels in, dan kan je binnen 30-40 jaar kanker ontwikkelen
o Ziektes die gelinkt zijn aan asbest: je kan ook longkanker krijgen en dan kan veroorzaakt
worden door asbest en dan is er wel oorzakelijk verband
o Schade: blootgesteld aan asbest, maar pas binnen 30-40 jaar ziek worden = probleem à je
moet schade lijden voordat je aansprakelijkheidsvordering kan instellen
o Angstschade kan oplossing zijn
Softenon
- Medicijn tegen zwangerschap
- Drie producenten van medicament aan zwangere vrouwen waardoor kinderen verminkt: welke
producent is aansprakelijk?
1
,Brand in skioord: club waar bij oudjaar hele groep jongeren samen waren en waar brand is uitgebroken in de
kelder (heel veel slachtoffers)
- Veel slachtoffers die hun schade vergoed gaan willen zien: sowieso strafrechtelijke aansprakelijkheid,
maar ook burgerlijke aansprakelijkheid
- Potentiële grondslagen
o Controle van de infrastructuur: plafond bestond uit heel brandbare isomo
o Er was maar één route naar buiten: was dat wel veilig genoeg?
o Conceptiefout verwijten aan de bouwheer
- Regelgeving in België: als je publieke ruimte uitbaat, ben je verplicht om je te verzekeren tegen brand
en ontploffing en je bent dan ook objectief aansprakelijk (foutloos, dus zonder dat er fout wordt
aangetoond), maar ook gedekt door de verzekering
Men begint ook meer en meer banken aan te spreken: Shell-zaak
- Gas en olie: procedure lopende in Nederland omdat men aan bedrijf verwijt dat ze te weinig gedaan
hebben, zelf verantwoordelijk voor zoveel procent van de CO2 uitstoot en daar zelf te weinig aan
gedaan om het te verminderen
- Nu hangende bij de Hoge Raad in Nederland
PLAN
- Overzicht van de vergoedingsregelingen
- Functies
- Bronnen
- Didactisch team
- Inhoud en kalender
- Hoorcolleges
- Studiemateriaal
- Examen
OVERZICHT VAN DE VERGOEDINGSREGELS
Aansprakelijkheid en aansprakelijkheidsverzekering
Gemeen buitencontractueel aansprakelijkheidsrecht (Art. 1382-1386bis oud BW / Boek 6)
- BW 1804: enige uitzondering op uitgangspunt
- Strenge voorwaarden: fout – schade – oorzakelijk verband
- Integrale schadevergoeding
- Toepassingsgebied: algemeen
Voorbeeld
- Stel prof heeft ICT-ondersteuning nodig die middenpad neemt in aula en struikelt over rugzak van
student à aantal weken arbeidsongeschikt
- Bij zijn opname in het ziekenhuis wordt hij besmet met ziekenhuisbacterie waardoor hij nog aantal
weken extra niet kan werken
2
, - Hoe gaat hij zijn schade vergoed krijgen? Fout begaan en schade moet vergoed worden
o Beroepen op art. 1382 oud BW (art. 6.5 BW) = eerste reflex: maar niet meer enige manier om
schade vergoed te krijgen
o Boek 6: welke mogelijkheden biedt boek 6?
§ Student aanspreken: persoonlijke aansprakelijkheid voor eigen fout of daad
(onzorgvuldigheid om rugzak te laten rondslingeren)
§ Kwalitatieve aansprakelijkheid (hoedanigheid) = aansprakelijkheid die je kan
oproepen omwille van de hoedanigheid:
• KU Leuven kan die oproepen als aansteller van de prof, maar op voorwaarde
dat de prof een fout heeft begaan bv persoonlijke fout, zorgen voor goede
organisatie in de aula, maar niet gemakkelijk om aan te tonen
• In oude BW kon onderwijzer kwalitatief aansprakelijk zijn voor zijn
leerling (niet enkel tav van minderjarige leerlingen, maar ook tav
meerderjarige)
• Nieuw: aansprakelijkheid rust niet meer op onderwijzer-
persoonlijke persoon, maar op de onderwijsinstelling, dus de KU
Leuven à er is een toezichtsverplichting: hoe jonger de kinderen,
hoe groter de verplichting en omgekeerd
• De ouders: enkel tav minderjarige kinderen, dus komen niet in het vizier hier
aangezien in de aula nu geen minderjarige kinderen meer
• Vroeger art. 1384: niet enkel aansprakelijk voor jezelf, maar ook voor de
personen waarvoor je instaat en voor zaken
• De personen waren limitatief: het kon niet worden uitgebruik naar
de grootouders of de onthaalmoeder
• Zaken: … 1385 voor dieren en 1386 voor gebouwen (geschrapt nu,
nu onder gebrekkige zaak) als exemplatieve voorbeelden
• Nu: bewaarder kan aansprakelijk zijn voor een gebrekkige zaak.
• Aansprakelijkheid voor gebrekkige zaken
• Er is niets mis met de rugzak, dus de rugzak op zich is geen
gebrekkige zaak
• Wat ontbreekt er in de aula? Aula kan as such als gebrekkige zaak
gezien worden omdat die niet veilig genoeg is, dat dat de reden is dat
de ICT’er gevallen is
- Stel de ICT’er slaagt erin om de student aansprakelijk te stellen: student zal het niet kunnen betalen =
probleem: aansprakelijke personen zijn vaak insolvabel
Gemeen buitencontractueel aansprakelijkheidsrecht
- BW 1804: lang enige uitzondering geweest op het uitgangspunt: betekent dat iedereen die wilde
verhinderen dat de schade bij hem bleef liggen, dat die voor strenge voorwaarden stond, want fout,
schade en oorzakelijk verband bewijzen
- Volgens dit schadevergoedingssysteem krijg je integrale schadevergoeding obv boek 6 als alle
voorwaarden vervuld zijn
- Toepassingsgebied is algemeen, dus voor elke type schadegeval kan je beroep doen op het gemeen
buitencontractueel aansprakelijkheidsrecht
3
, - Bv klimaatzaken steunen op het gemeen buitencontractueel aansprakelijkheidsrecht,
persoonlijkheidsrechten (recht op privacy kende ze nog niet in 1804)
Objectieve of foutloze aansprakelijkheid
- Eind 19de eeuw: industrialisering en opkomst moderne technologie
o Auto’s, informatie en communicatietechnologie…
o Zorgde voor veel meer schadegevallen en veel meer schadegevallen waar benadeelde er niet
in slaagde om fout te bewijzen
- Aansprakelijkheid zonder bewijs van fout
o dus daarom aantal gevallen van objectieve aansprakelijkheid: aansprakelijkheid waarbij geen
fout bewezen moet worden
- Toepassingsgebied: fragmentarisch, verschillend voor elk regime
o toepassingsgebied is heel fragmentarisch: elke vorm heeft heel beperkt toepassingsgebied
o voorwaarden zijn verschillend voor elk regime: sommige zijn gecreërd door de wet, anderen
door de rechtspraak
- Voorbeeld van wettelijke oorsprong: productenaansprakelijkheid
o product is onveilig, er wordt schade opgelopen door de onveiligheid: je kan naar producent
stappen zonder bewijs dat producent fout heeft begaan in het kader van productieproces
o regelgeving geÏntegreerd in boek 6: hoofdstuk met bijzondere aansprakelijkheidsregimes,
momenteel enkel nog productaansprakelijkheid
§ potentiële nieuwe regelingen in de toekomst: ecologische schade = schade
veroorzaak aan het milieu (niet-toegeëigende milieubestanddelen)
- Voorbeeld van jurisprudentiële oorsprong (verankerd in art. 3.101 BW): bovenmatige burenhinder
o door de rechtspraak gecreërd aanvankelijk, want intussen verankerd in boek 3: twee buren
die beide eigenaar zijn of huurder van een perceel die zich gaan gedragen op manier die niet
per se foutief is (geen fout bewijzen), maar zodanig gedragen dat het evenwicht dat tussen de
twee rechten bestaat, verstoord wordt waardoor bovenmatige hinder ontstaat
§ Vorm van foutloze objectieve aansprakelijkheid: steunt niet op een fout, maar steunt
op het evenwicht dat ontstaat tussen rechten (van eigenaars bijvoorbeeld) en dat
veroorzaak bovenmatige hinder à evenwicht moet worden hersteld = compensatie
o Toepassing: 3M = chemisch bedrijf dat heeft gezorgd voor PFAS-vervuiling en gezin heeft
precedentzaak gebracht voor de rechter: gezin kocht huis in de buurt en angst voor
gezondheid van de kinderen, konden geen eieren meer eten …à bovenmatige burenhinder
bezorgd door het bedrijf (precedent gecreëerd, veel mensen die in aanmerking komen als
buren en zich hierop kunnen beroepen)
o Toepassing: passief roken voorkomen door passende maatregelen te nemen
- Bijzondere vorm: risico-aansprakelijkheid
o niet enkel fout bewijzen, maar ook oorzakelijk verband niet bewijzen: enige wat je moet
bewijzen is een band tussen de scahde en uw activiteit bewijzen
o toepassing: iemand die gevaarlijke activiteit wil uitvoeren bv kerncentrale uitbaten à men
maakt driehoek
§ Uitbater mag het doen, maar gaat risicoaansprakelijkheid dragen, dus als
kerncentralegeval zich voordoet, dan is uitbater aansprakelijk
§ vaak gecombineerd met plafonering van aansprakelijkheid: tot plafond
aansprakelijk, niet daarboven + Verplichte verzekering
4
