Buitenlandse rechtsstelsels en terminologie
Inleiding
Waarom vak ‘buitenlandse rechtsstelsels’
Invloed buitenlands recht op Belgisch recht
Context internationalisering en toenemende mobiliteit
Belang van Europees recht. Wisselwerking tussen nationaal en
supranationaal recht
Eenmaking en harmonisatie (dwingend of als model)
Toepassing buitenlands recht (bv. IPR: internationaal
privaatrecht = rechtsstak die bepaald welk recht er van
toepassing is)
Jurist zijn = kritisch het recht in vraag durven stellen
Creatieve oplossingen en inspiratie zoeken
Bewust zijn van de relativiteit van het recht (wanneer politieke
context verandert kan het recht ook veranderen)
Buitenlands recht kan richting aangeven voor België
Rechtsvergelijkend onderzoek
Inzicht in de wereld en de actualiteit
Focus op 3 rechtsstelsels
- Frans recht
- Duits recht
- Anglo-Amerikaans recht (VK, VS)
Waarom focussen we op deze rechtsstelsels?
1. Vergelijkbaarheid met Belgische recht
Hoezo is het vergelijkbaar met Belgisch recht
Klassieke indeling in rechtsfamilies:
• Europees-continentale rechtsstelsels of de civil
law-groep
• Romaanse rechtsstelsels (Frans recht)
• Germaanse rechtsstelsels (Duits recht)
• (Noordse of Scandinavische rechtsstelsels)
• (Slavische rechtsstelsels)
• Anglo-Amerikaanse rechtsstelsels of de common
law-groep
• Religieuze rechtsstelsels
• Oosterse rechtsstelsels
• Chtonische rechtsstelsels
• (Socialistische rechtsstelsels -> weggevallen na sovjet unie)
Relatief (!), onderhevig aan evolutie en meerlagig
Bv: Nederland is van Frans recht naar Duits recht gegaan
Bv: sommige landen combineren verschillende invloeden
2. Rechtsstelsels hebben veel invloed gehad
Invloed frans recht:
Europa: o.a. België, Luxemburg, Nederland, Italië, Spanje,
Portugal, Polen, Roemenië, …
1
, Latijns-Amerika
Afrika
Midden-Oosten
Noord-Amerika: Louisiana (V.S.), Quebec (Canada)
Invloed Duits recht:
Minder invloed dan Frans recht gehad, maar recenter op vlak van
grondwettelijk recht
= land dat uit dictatuur is gekomen en Grondwet heeft opgesteld vanuit
idee nooit meer naar een dictatuur, daardoor is Grondwet zeer
invloedrijk geweest voor andere landen die ook een geschiedenis van
dictatuur kenden
Europa: Centraal-Europa (na val communisme), Zwitserland,
Griekenland, Portugal,
Spanje
Japan, China
Brazilië
Invloed Anglo-Amerikaans recht:
Engeland:
• Britse ‘Commonwealth’: V.S., Canada, Australië, Nieuw-
Zeeland, Pakistan, Kenia,
Zuid-Afrika, India, …
• Andere landen: Ierland, Israël, …
V.S. → eigen rechtsontwikkeling:
• Grondwet: i.h.b. Latijns-Amerika, maar ook elders
• Economisch recht: wereldwijd (bv. competition law,
bankruptcy law)
Overzicht en selectie buitenlandse rechtsstelsels
Komt ongeveer overeen met traditionele indeling in rechtsfamilies
2
,Deel 1: Frans recht
1.1 historische context
Onderdeel van het (West-)Romeinse rijk
- Initieel gebruiken en gewoonten van de verschillende Keltische
volksstammen
- Nadien quasi-universele toepassing van het Romeinse recht
o 212 n.c.: Constitutio Antoniniana geeft Romeinse
burgerrechten aan alle vrije inwoners van het Romeinse rijk ->
Rechten en vrijheden worden verleend aan alle inwoners van
het Romeinse rijk, hadden allemaal dezelfde rechten
o Beperkt voor vrouwen en gelden enkel voor VRIJE inwoners
476: val van het West-Romeinse rijk
Verbrokkeling van het grondgebied en van het recht
Romeins rijk valt uit elkaar in twee delen
- Noorden: Romeins recht wordt grotendeels verdrongen door het
Bourgondische,
Frankische en Normandische gewoonterecht
= pays de droit coutumier
o Personele toepassing van het recht (= recht dat op
jouw van toepassing is, is afhankelijk van de
volksstam waaronder je viel) = sterke versnippering,
geen eenvormig recht
o Vnl. mondelinge overlevering, soms opgetekend in
teksten
- Zuiden: traditie van het Romeins recht blijft grotendeels bewaard
= pays de droit écrit
o Lokale koningen verzamelen de geldende Romeinse regels en
geven deze opnieuw uit in wetboeken
o Migratie en gemengde huwelijken bemoeilijken de personele
toepassing van het recht (grote diversiteit en migratie tussen
verschillende volksstammen bemoeilijkt de personele
toepassing van het recht)
8e-18e eeuw: tijdperk van de Franse Koningen
8e-9e eeuw:
- Karel de Grote is erin geslaagd om het Romeins reik te verenigen (=
Frankische rijk) -> ging goed zolang Karel de Grote zelf aan de
macht is, na zijn door moet rijk verdeeld worden onder zijn drie
zonen -> versnippering -> burgeroorlog
- Burgeroorlog wordt beëindigd door Verdrag van Verdun
- 843: Verdrag van Verdun
o Verdeling van het Frankische rijk onder de
drie zonen van Lodewijk I, de zoon van
Karel De Grote (rijk wordt verdeeld in drie
stukken)
3
, o Creatie van het West-Frankische rijk, de voorloper van Frankrijk
o Verdrag legt omlijningen die vandaag de dag nog steeds
gelden
9e-16e eeuw
Feodaliteit, met geleidelijke centralisatie (‘ancien régime’)
- Feodaliteit: leenman krijgt beheer (incl. rechtspraak) over gebieden,
in ruil voor loyaliteit en militaire steun aan leenheer
Feodaliteit = er is wel een centrale vorst, maar kleine
vorstendommen ontstonden (centrale vorst was zwakke vorst, echte
machthebbers waren leenheren)
Steeds grotere centralisatie van macht naar vorst doorheen de jaren
- Recht blijft lang zeer verbrokkeld (pays de droit coutumier vs. pays
de droit
écrit)
o Koning had lange tijd zwakke positie, met weinig legislatieve
bevoegdheden, wat verbrokkeling versterkte
o Ondersteuning gewoonterecht door Franse Koningen. Bewuste
strategie om afstand te nemen van de Duitse keizers, die
steunden op het Romeinse recht
Spanningen tussen Duitsland en Frankrijk zien we ook in
het recht (recht wordt ingezet als onderscheidend
criteria: Frankrijk kiest voor gewoonterecht <->Duitsland
kiest voor Romeins recht)
- Beperkte eenmaking van rechtspraak door koninklijke rechtbanken
(vanaf 13e eeuw)
Rechtbanken spelen belangrijke rol bij centralisatie van de macht
o Parement = Franse koninklijke rechtbanken (=spreken recht op
basis van aanwezige regels)
o Parlement de Paris = grootste Franse koninklijke rechtbank,
gevestigd in Parijs
Grote invloed van het Parlement de Paris: belangrijkste Franse
rechtbank
o Bevoegd voor grote delen van het grondgebied
o Bij geschillen werd er niet gekeken naar het recht van
bepaalde gebieden, maar werd gewoon het recht vanuit Parijs
gebruikt -> zorgt voor eerste eenmaking
o Rechters gerekruteerd uit advocaten (rechters maken recht)
→ Pragmatische ontwikkeling van het Franse recht
(i.t.t. Duits recht is ontwikkeld door professoren aan
universiteiten)
17e-18e eeuw
Feodaliteit, maar sterkere centralisatie (‘ancien régime’)
Grotere koninklijke macht -> wetgevende bevoegdheid over het hele
land d.m.v. ordonnance
4
Inleiding
Waarom vak ‘buitenlandse rechtsstelsels’
Invloed buitenlands recht op Belgisch recht
Context internationalisering en toenemende mobiliteit
Belang van Europees recht. Wisselwerking tussen nationaal en
supranationaal recht
Eenmaking en harmonisatie (dwingend of als model)
Toepassing buitenlands recht (bv. IPR: internationaal
privaatrecht = rechtsstak die bepaald welk recht er van
toepassing is)
Jurist zijn = kritisch het recht in vraag durven stellen
Creatieve oplossingen en inspiratie zoeken
Bewust zijn van de relativiteit van het recht (wanneer politieke
context verandert kan het recht ook veranderen)
Buitenlands recht kan richting aangeven voor België
Rechtsvergelijkend onderzoek
Inzicht in de wereld en de actualiteit
Focus op 3 rechtsstelsels
- Frans recht
- Duits recht
- Anglo-Amerikaans recht (VK, VS)
Waarom focussen we op deze rechtsstelsels?
1. Vergelijkbaarheid met Belgische recht
Hoezo is het vergelijkbaar met Belgisch recht
Klassieke indeling in rechtsfamilies:
• Europees-continentale rechtsstelsels of de civil
law-groep
• Romaanse rechtsstelsels (Frans recht)
• Germaanse rechtsstelsels (Duits recht)
• (Noordse of Scandinavische rechtsstelsels)
• (Slavische rechtsstelsels)
• Anglo-Amerikaanse rechtsstelsels of de common
law-groep
• Religieuze rechtsstelsels
• Oosterse rechtsstelsels
• Chtonische rechtsstelsels
• (Socialistische rechtsstelsels -> weggevallen na sovjet unie)
Relatief (!), onderhevig aan evolutie en meerlagig
Bv: Nederland is van Frans recht naar Duits recht gegaan
Bv: sommige landen combineren verschillende invloeden
2. Rechtsstelsels hebben veel invloed gehad
Invloed frans recht:
Europa: o.a. België, Luxemburg, Nederland, Italië, Spanje,
Portugal, Polen, Roemenië, …
1
, Latijns-Amerika
Afrika
Midden-Oosten
Noord-Amerika: Louisiana (V.S.), Quebec (Canada)
Invloed Duits recht:
Minder invloed dan Frans recht gehad, maar recenter op vlak van
grondwettelijk recht
= land dat uit dictatuur is gekomen en Grondwet heeft opgesteld vanuit
idee nooit meer naar een dictatuur, daardoor is Grondwet zeer
invloedrijk geweest voor andere landen die ook een geschiedenis van
dictatuur kenden
Europa: Centraal-Europa (na val communisme), Zwitserland,
Griekenland, Portugal,
Spanje
Japan, China
Brazilië
Invloed Anglo-Amerikaans recht:
Engeland:
• Britse ‘Commonwealth’: V.S., Canada, Australië, Nieuw-
Zeeland, Pakistan, Kenia,
Zuid-Afrika, India, …
• Andere landen: Ierland, Israël, …
V.S. → eigen rechtsontwikkeling:
• Grondwet: i.h.b. Latijns-Amerika, maar ook elders
• Economisch recht: wereldwijd (bv. competition law,
bankruptcy law)
Overzicht en selectie buitenlandse rechtsstelsels
Komt ongeveer overeen met traditionele indeling in rechtsfamilies
2
,Deel 1: Frans recht
1.1 historische context
Onderdeel van het (West-)Romeinse rijk
- Initieel gebruiken en gewoonten van de verschillende Keltische
volksstammen
- Nadien quasi-universele toepassing van het Romeinse recht
o 212 n.c.: Constitutio Antoniniana geeft Romeinse
burgerrechten aan alle vrije inwoners van het Romeinse rijk ->
Rechten en vrijheden worden verleend aan alle inwoners van
het Romeinse rijk, hadden allemaal dezelfde rechten
o Beperkt voor vrouwen en gelden enkel voor VRIJE inwoners
476: val van het West-Romeinse rijk
Verbrokkeling van het grondgebied en van het recht
Romeins rijk valt uit elkaar in twee delen
- Noorden: Romeins recht wordt grotendeels verdrongen door het
Bourgondische,
Frankische en Normandische gewoonterecht
= pays de droit coutumier
o Personele toepassing van het recht (= recht dat op
jouw van toepassing is, is afhankelijk van de
volksstam waaronder je viel) = sterke versnippering,
geen eenvormig recht
o Vnl. mondelinge overlevering, soms opgetekend in
teksten
- Zuiden: traditie van het Romeins recht blijft grotendeels bewaard
= pays de droit écrit
o Lokale koningen verzamelen de geldende Romeinse regels en
geven deze opnieuw uit in wetboeken
o Migratie en gemengde huwelijken bemoeilijken de personele
toepassing van het recht (grote diversiteit en migratie tussen
verschillende volksstammen bemoeilijkt de personele
toepassing van het recht)
8e-18e eeuw: tijdperk van de Franse Koningen
8e-9e eeuw:
- Karel de Grote is erin geslaagd om het Romeins reik te verenigen (=
Frankische rijk) -> ging goed zolang Karel de Grote zelf aan de
macht is, na zijn door moet rijk verdeeld worden onder zijn drie
zonen -> versnippering -> burgeroorlog
- Burgeroorlog wordt beëindigd door Verdrag van Verdun
- 843: Verdrag van Verdun
o Verdeling van het Frankische rijk onder de
drie zonen van Lodewijk I, de zoon van
Karel De Grote (rijk wordt verdeeld in drie
stukken)
3
, o Creatie van het West-Frankische rijk, de voorloper van Frankrijk
o Verdrag legt omlijningen die vandaag de dag nog steeds
gelden
9e-16e eeuw
Feodaliteit, met geleidelijke centralisatie (‘ancien régime’)
- Feodaliteit: leenman krijgt beheer (incl. rechtspraak) over gebieden,
in ruil voor loyaliteit en militaire steun aan leenheer
Feodaliteit = er is wel een centrale vorst, maar kleine
vorstendommen ontstonden (centrale vorst was zwakke vorst, echte
machthebbers waren leenheren)
Steeds grotere centralisatie van macht naar vorst doorheen de jaren
- Recht blijft lang zeer verbrokkeld (pays de droit coutumier vs. pays
de droit
écrit)
o Koning had lange tijd zwakke positie, met weinig legislatieve
bevoegdheden, wat verbrokkeling versterkte
o Ondersteuning gewoonterecht door Franse Koningen. Bewuste
strategie om afstand te nemen van de Duitse keizers, die
steunden op het Romeinse recht
Spanningen tussen Duitsland en Frankrijk zien we ook in
het recht (recht wordt ingezet als onderscheidend
criteria: Frankrijk kiest voor gewoonterecht <->Duitsland
kiest voor Romeins recht)
- Beperkte eenmaking van rechtspraak door koninklijke rechtbanken
(vanaf 13e eeuw)
Rechtbanken spelen belangrijke rol bij centralisatie van de macht
o Parement = Franse koninklijke rechtbanken (=spreken recht op
basis van aanwezige regels)
o Parlement de Paris = grootste Franse koninklijke rechtbank,
gevestigd in Parijs
Grote invloed van het Parlement de Paris: belangrijkste Franse
rechtbank
o Bevoegd voor grote delen van het grondgebied
o Bij geschillen werd er niet gekeken naar het recht van
bepaalde gebieden, maar werd gewoon het recht vanuit Parijs
gebruikt -> zorgt voor eerste eenmaking
o Rechters gerekruteerd uit advocaten (rechters maken recht)
→ Pragmatische ontwikkeling van het Franse recht
(i.t.t. Duits recht is ontwikkeld door professoren aan
universiteiten)
17e-18e eeuw
Feodaliteit, maar sterkere centralisatie (‘ancien régime’)
Grotere koninklijke macht -> wetgevende bevoegdheid over het hele
land d.m.v. ordonnance
4
