ETIOLOGISCHE CRIMINOLOGIE SAMENVATTING
INHOUD
Hoofdstuk 1: inleidende bedenkingen over criminologie en etiologie .......................................................7
Waar houdt de etiologische criminologie zich mee bezig? ...................................................................7
Criminaliteit als bewegend doelwit? ..................................................................................................7
Enkele grote vraagstukken in de criminologie .....................................................................................9
Hoofdstuk 2: de vroege etiologische benaderingen in een notendop .......................................................9
Inleiding ...........................................................................................................................................9
Het classicisme in de criminologie ....................................................................................................9
Empirisme als voorloper van de vroege etiologische benaderingen .................................................... 10
Kritiek op het empirisme ................................................................................................................. 10
Kenmerken van de vroege positivistische etiologie ........................................................................... 10
Diversificatie in het vroege positivisme ............................................................................................ 10
Het vroege biologische positivisme ................................................................................................. 10
Het vroege psychologische positivisme ........................................................................................... 11
Het vroege sociologische positivisme .............................................................................................. 11
Is het onderscheid tussen vroeg positivisme en classicisme artificieel? ............................................. 12
Globale kritieken op de positivistische benadering ........................................................................... 12
Samenvattend overzicht van (conflicterende) paradigma’s ............................................................... 12
Etiologisch onderzoek doorheen de tijd ........................................................................................... 12
Slotbeschouwingen ........................................................................................................................ 13
Hoofdstuk 3: over de zin van het zoeken naar oorzaken ........................................................................ 13
Inleiding ......................................................................................................................................... 13
Voorspellen is niet hetzelfde als een oorzaak aanwijzen ................................................................... 13
Over noodzakelijke, voldoende en contributieve oorzaken ................................................................ 13
Geen oorzaken zonder mechanismen .............................................................................................. 14
Causale keten-denken, wisselwerkingen en tegenfeitelijk denken ..................................................... 15
Gelaagde causaliteit als basis voor een interdisciplinaire etiologische criminologie ........................... 15
Soorten mechanismen ................................................................................................................... 15
Een samenvattend overzicht van het etiologische jargon .................................................................. 16
Hoofdstuk 4: van risicofactoren naar geïntegreerde theorieën? ............................................................ 16
Inleiding ......................................................................................................................................... 16
Niet alle risicofactoren en beschermingsfactoren zijn oorzaken ........................................................ 16
Wat is een etiologische theorie? ...................................................................................................... 17
Gescheiden theoretische ontwikkeling in de etiologie ....................................................................... 19
Theorieën van middellange reikwijdte versus algemene theorieën ..................................................... 19
, Microtheorieën, macrotheorieën of macro-microtheorieën ............................................................... 19
Oorzaken van de theoretische fragmentatie van de etiologische criminologie .................................... 20
Denken over theoretische integratie ................................................................................................ 20
Types van theoretische integratie .................................................................................................... 21
Strategieën en theoretische vereisten voor theoretische integratie .................................................... 22
Naar een verenigde etiologie? ......................................................................................................... 22
De logische plaats van disciplines in cross-level geïntegreerde theorieën .......................................... 22
Slotbeschouwingen ........................................................................................................................ 23
Hoofdstuk 5: in de ban van de buurt? Sociaalecologische theorieën voor criminaliteit ........................... 23
Inleiding ......................................................................................................................................... 23
De 19e- eeuwse studies................................................................................................................... 23
De vroege denkers van de chicago school en de zonale theorie ......................................................... 23
Frederic thrasher over jeugdbendes in gedesorganiseerde buurten ................................................... 24
Het sociale desorganisatiemodel van shaw en mckay ...................................................................... 24
Sociale desorganisatie als overkoepelend mechanisme ................................................................... 24
Kritieken op de klassieke sociaalecologische benadering ................................................................. 25
De context van heropleving van de sociale desorganisatietheorie ...................................................... 25
Omgaan met de ecologische fout en bias in officiële statistieken ...................................................... 25
De theoretische herinterpretatie van Ruth R. Kornhauser .................................................................. 25
Koerswijziging in de sociaalecologische theorie ............................................................................... 26
Van desorganisatie naar sociale cohesie (1990-2000)....................................................................... 26
Naar een theorie over de collectieve weerbaarheid van buurten ........................................................ 26
Het failliet van de klassieke ‘community criminology’? ..................................................................... 27
Gen-cultuur co-evolutionaire evaluatie van de sociale ecologie ........................................................ 27
Slotbedenkingen ............................................................................................................................ 27
Hoofdstuk 6: gelegenheidsbenaderingen. omgevingscriminologie, dagelijkse routines en
criminaliteitspatronen. ....................................................................................................................... 27
Inleiding ......................................................................................................................................... 27
Wat verklaart de omgevingscriminologie? ........................................................................................ 28
The “routine activities theory” van marcus felson ............................................................................. 28
Kritieken op de theorie van de routineactiviteiten ............................................................................. 29
De algemene routine-activiteitentheorie van criminaliteit en slachtofferschap .................................. 29
De patroontheorie van paul en patricia brantingham ........................................................................ 30
Broken windows theory ................................................................................................................... 31
Kritieken op bwt ............................................................................................................................. 31
The law of crime concentration van david weisburd .......................................................................... 31
Bedenkingen bij de opportuniteitstheorieën ..................................................................................... 32
,Hoofdstuk 7: spanningsbenaderingen en regelovertredend gedrag ....................................................... 32
Inleiding ......................................................................................................................................... 32
De klassieke anomietheorieën ........................................................................................................ 32
De klassieke anomietheorieën: kritieken .......................................................................................... 34
Van absolute naar relatieve deprivatie ............................................................................................. 34
De subcultuurtheorie van albert cohen ............................................................................................ 34
De differentiele opportuniteitstheorie van cloward en ohlin .............................................................. 35
De institutionele anomietheorie van messner en rosenfeld ............................................................... 35
De algemene spanningstheorie van Robert agnew ............................................................................ 36
Gen-cultuur co-evolutionaire evaluatie van strainperspectief ........................................................... 37
Slotbedenkingen ............................................................................................................................ 37
Hoofdstuk 8: criminaliteit als (sociaal) leerproces ............................................................................... 37
Inleiding ......................................................................................................................................... 37
De cultuurconflicttheorie als voedingsbodem voor leertheorieën ...................................................... 38
De voedingsbodem voor de differentiële associatietheorie ............................................................... 38
Hoe de differentiële associatietheorie vorm kreeg ............................................................................ 39
De differentiële associatietheorie (1939-1947) ................................................................................. 39
Fundamentele kritiek op de theorie van sutherland .......................................................................... 40
Neutralisatietechnieken als aanvulling op sutherlands model ........................................................... 40
De sociale leertheorie van ronald akers ........................................................................................... 41
Social structure and social learning: de geïntegreerde theorie van akers ............................................ 42
Empirische status en kritieken op de sociale leertheorie van akers .................................................... 42
Bandura’s sociaal cognitieve leertheorie ......................................................................................... 43
Algemene agressietheorie van anderson en bushman ...................................................................... 43
Slotbedenkingen ............................................................................................................................ 44
Hoofdstuk 9: van signalen tot tribale dynamieken. subculturele benaderingen. ..................................... 45
Inleiding ......................................................................................................................................... 45
Modern gang onderzoek: op zoek naar een geschikte definitie voor een subcultureel fenomeen.......... 45
De groepsprocessen theorie van warr .............................................................................................. 46
Over het verband tussen betrokkenheid bij een problematische jeugdgroep en regelovertredend gedrag
..................................................................................................................................................... 46
De straatcode-theorie van elijah anderson ....................................................................................... 47
Toetreding en groepsverlaten in empirisch onderzoek ...................................................................... 48
Sociaalpsychologische en evolutionaire benaderingen ..................................................................... 48
Slotbedenkingen ............................................................................................................................ 48
Hoofdstuk 10: criminaliteit als stigma ................................................................................................. 49
Inleiding ......................................................................................................................................... 49
, De chicago school als inspiratie voor de etiketteerbenadering .......................................................... 49
Edwin lemert en de evolutie van primaire naar secundaire deviantie .................................................. 50
Howard becker, outsiders en de labelingbenadering ........................................................................ 50
Kritieken op de klassieke etiketteerbenadering ................................................................................. 51
Hedendaagse etiologisch relevante ontwikkelingen.......................................................................... 51
Slotbedenkingen ............................................................................................................................ 51
Hoofdstuk 11: het belang van bindingen en gehoorzaamheid aan de wet ............................................... 51
Inleiding ......................................................................................................................................... 51
De maatschappelijke context van sociale controletheorieën............................................................. 52
Durkheim en de chicagoschool als inspiratiebron voor controletheorieën ......................................... 52
Vroege controletheorieën ............................................................................................................... 53
De sociale bindingstheorie van hirschi ............................................................................................. 53
Empirische status .......................................................................................................................... 54
Kritieken op de sociale bindingstheorie van hirschi ........................................................................... 55
Evaluatie van de bindingstheorie vanuit biosociaal en evolutief perspectief ....................................... 55
Procedurele rechtvaardigheidstheorie ............................................................................................. 55
Hoofdstuk 12: van zelfcontroletheorie naar “modern control theory” en verder ..................................... 56
Inleiding ......................................................................................................................................... 56
Vier stabiele bevindingen over regelovertredend gedrag .................................................................... 56
De kern van de zelfcontroletheorie .................................................................................................. 57
Kritieken op de originele versie van de zelfcontroletheorie ................................................................ 58
Theoretische herziening .................................................................................................................. 58
Zelfcontrole als morele manager ..................................................................................................... 59
Zelfcontrole, zelfregulering of normen. Complexere visies op zelfcontrole ......................................... 59
Een evaluatie van de zelfcontroletheorie vanuit biosociaal en evolutief perspectief ............................ 60
Besluit ........................................................................................................................................... 60
Hoofdstuk 13: criminal decision-making. Rationele en irrationele beslissingsprocessen ........................ 60
Inleiding ......................................................................................................................................... 60
De rationele keuzebenadering van cornish en clarke ........................................................................ 60
Deterrence theory .......................................................................................................................... 62
De theorie van gepercipieerde afscrikking en diens empirische status ............................................... 63
Problemen bij het mensbeeld van de enge versie van de rct .............................................................. 63
De brede versie van de rationele keuzetheorie van karl-dieter opp ..................................................... 63
Hoe keuzes gemaakt worden. de rol van de gedragseconomie .......................................................... 64
Het hot-cool keuzeproces en traits versus states ............................................................................. 65
Een evaluatie van criminal decision-making vanuit biosociaal en evolutief perspectief ....................... 65
Slotbedenkingen ............................................................................................................................ 65
INHOUD
Hoofdstuk 1: inleidende bedenkingen over criminologie en etiologie .......................................................7
Waar houdt de etiologische criminologie zich mee bezig? ...................................................................7
Criminaliteit als bewegend doelwit? ..................................................................................................7
Enkele grote vraagstukken in de criminologie .....................................................................................9
Hoofdstuk 2: de vroege etiologische benaderingen in een notendop .......................................................9
Inleiding ...........................................................................................................................................9
Het classicisme in de criminologie ....................................................................................................9
Empirisme als voorloper van de vroege etiologische benaderingen .................................................... 10
Kritiek op het empirisme ................................................................................................................. 10
Kenmerken van de vroege positivistische etiologie ........................................................................... 10
Diversificatie in het vroege positivisme ............................................................................................ 10
Het vroege biologische positivisme ................................................................................................. 10
Het vroege psychologische positivisme ........................................................................................... 11
Het vroege sociologische positivisme .............................................................................................. 11
Is het onderscheid tussen vroeg positivisme en classicisme artificieel? ............................................. 12
Globale kritieken op de positivistische benadering ........................................................................... 12
Samenvattend overzicht van (conflicterende) paradigma’s ............................................................... 12
Etiologisch onderzoek doorheen de tijd ........................................................................................... 12
Slotbeschouwingen ........................................................................................................................ 13
Hoofdstuk 3: over de zin van het zoeken naar oorzaken ........................................................................ 13
Inleiding ......................................................................................................................................... 13
Voorspellen is niet hetzelfde als een oorzaak aanwijzen ................................................................... 13
Over noodzakelijke, voldoende en contributieve oorzaken ................................................................ 13
Geen oorzaken zonder mechanismen .............................................................................................. 14
Causale keten-denken, wisselwerkingen en tegenfeitelijk denken ..................................................... 15
Gelaagde causaliteit als basis voor een interdisciplinaire etiologische criminologie ........................... 15
Soorten mechanismen ................................................................................................................... 15
Een samenvattend overzicht van het etiologische jargon .................................................................. 16
Hoofdstuk 4: van risicofactoren naar geïntegreerde theorieën? ............................................................ 16
Inleiding ......................................................................................................................................... 16
Niet alle risicofactoren en beschermingsfactoren zijn oorzaken ........................................................ 16
Wat is een etiologische theorie? ...................................................................................................... 17
Gescheiden theoretische ontwikkeling in de etiologie ....................................................................... 19
Theorieën van middellange reikwijdte versus algemene theorieën ..................................................... 19
, Microtheorieën, macrotheorieën of macro-microtheorieën ............................................................... 19
Oorzaken van de theoretische fragmentatie van de etiologische criminologie .................................... 20
Denken over theoretische integratie ................................................................................................ 20
Types van theoretische integratie .................................................................................................... 21
Strategieën en theoretische vereisten voor theoretische integratie .................................................... 22
Naar een verenigde etiologie? ......................................................................................................... 22
De logische plaats van disciplines in cross-level geïntegreerde theorieën .......................................... 22
Slotbeschouwingen ........................................................................................................................ 23
Hoofdstuk 5: in de ban van de buurt? Sociaalecologische theorieën voor criminaliteit ........................... 23
Inleiding ......................................................................................................................................... 23
De 19e- eeuwse studies................................................................................................................... 23
De vroege denkers van de chicago school en de zonale theorie ......................................................... 23
Frederic thrasher over jeugdbendes in gedesorganiseerde buurten ................................................... 24
Het sociale desorganisatiemodel van shaw en mckay ...................................................................... 24
Sociale desorganisatie als overkoepelend mechanisme ................................................................... 24
Kritieken op de klassieke sociaalecologische benadering ................................................................. 25
De context van heropleving van de sociale desorganisatietheorie ...................................................... 25
Omgaan met de ecologische fout en bias in officiële statistieken ...................................................... 25
De theoretische herinterpretatie van Ruth R. Kornhauser .................................................................. 25
Koerswijziging in de sociaalecologische theorie ............................................................................... 26
Van desorganisatie naar sociale cohesie (1990-2000)....................................................................... 26
Naar een theorie over de collectieve weerbaarheid van buurten ........................................................ 26
Het failliet van de klassieke ‘community criminology’? ..................................................................... 27
Gen-cultuur co-evolutionaire evaluatie van de sociale ecologie ........................................................ 27
Slotbedenkingen ............................................................................................................................ 27
Hoofdstuk 6: gelegenheidsbenaderingen. omgevingscriminologie, dagelijkse routines en
criminaliteitspatronen. ....................................................................................................................... 27
Inleiding ......................................................................................................................................... 27
Wat verklaart de omgevingscriminologie? ........................................................................................ 28
The “routine activities theory” van marcus felson ............................................................................. 28
Kritieken op de theorie van de routineactiviteiten ............................................................................. 29
De algemene routine-activiteitentheorie van criminaliteit en slachtofferschap .................................. 29
De patroontheorie van paul en patricia brantingham ........................................................................ 30
Broken windows theory ................................................................................................................... 31
Kritieken op bwt ............................................................................................................................. 31
The law of crime concentration van david weisburd .......................................................................... 31
Bedenkingen bij de opportuniteitstheorieën ..................................................................................... 32
,Hoofdstuk 7: spanningsbenaderingen en regelovertredend gedrag ....................................................... 32
Inleiding ......................................................................................................................................... 32
De klassieke anomietheorieën ........................................................................................................ 32
De klassieke anomietheorieën: kritieken .......................................................................................... 34
Van absolute naar relatieve deprivatie ............................................................................................. 34
De subcultuurtheorie van albert cohen ............................................................................................ 34
De differentiele opportuniteitstheorie van cloward en ohlin .............................................................. 35
De institutionele anomietheorie van messner en rosenfeld ............................................................... 35
De algemene spanningstheorie van Robert agnew ............................................................................ 36
Gen-cultuur co-evolutionaire evaluatie van strainperspectief ........................................................... 37
Slotbedenkingen ............................................................................................................................ 37
Hoofdstuk 8: criminaliteit als (sociaal) leerproces ............................................................................... 37
Inleiding ......................................................................................................................................... 37
De cultuurconflicttheorie als voedingsbodem voor leertheorieën ...................................................... 38
De voedingsbodem voor de differentiële associatietheorie ............................................................... 38
Hoe de differentiële associatietheorie vorm kreeg ............................................................................ 39
De differentiële associatietheorie (1939-1947) ................................................................................. 39
Fundamentele kritiek op de theorie van sutherland .......................................................................... 40
Neutralisatietechnieken als aanvulling op sutherlands model ........................................................... 40
De sociale leertheorie van ronald akers ........................................................................................... 41
Social structure and social learning: de geïntegreerde theorie van akers ............................................ 42
Empirische status en kritieken op de sociale leertheorie van akers .................................................... 42
Bandura’s sociaal cognitieve leertheorie ......................................................................................... 43
Algemene agressietheorie van anderson en bushman ...................................................................... 43
Slotbedenkingen ............................................................................................................................ 44
Hoofdstuk 9: van signalen tot tribale dynamieken. subculturele benaderingen. ..................................... 45
Inleiding ......................................................................................................................................... 45
Modern gang onderzoek: op zoek naar een geschikte definitie voor een subcultureel fenomeen.......... 45
De groepsprocessen theorie van warr .............................................................................................. 46
Over het verband tussen betrokkenheid bij een problematische jeugdgroep en regelovertredend gedrag
..................................................................................................................................................... 46
De straatcode-theorie van elijah anderson ....................................................................................... 47
Toetreding en groepsverlaten in empirisch onderzoek ...................................................................... 48
Sociaalpsychologische en evolutionaire benaderingen ..................................................................... 48
Slotbedenkingen ............................................................................................................................ 48
Hoofdstuk 10: criminaliteit als stigma ................................................................................................. 49
Inleiding ......................................................................................................................................... 49
, De chicago school als inspiratie voor de etiketteerbenadering .......................................................... 49
Edwin lemert en de evolutie van primaire naar secundaire deviantie .................................................. 50
Howard becker, outsiders en de labelingbenadering ........................................................................ 50
Kritieken op de klassieke etiketteerbenadering ................................................................................. 51
Hedendaagse etiologisch relevante ontwikkelingen.......................................................................... 51
Slotbedenkingen ............................................................................................................................ 51
Hoofdstuk 11: het belang van bindingen en gehoorzaamheid aan de wet ............................................... 51
Inleiding ......................................................................................................................................... 51
De maatschappelijke context van sociale controletheorieën............................................................. 52
Durkheim en de chicagoschool als inspiratiebron voor controletheorieën ......................................... 52
Vroege controletheorieën ............................................................................................................... 53
De sociale bindingstheorie van hirschi ............................................................................................. 53
Empirische status .......................................................................................................................... 54
Kritieken op de sociale bindingstheorie van hirschi ........................................................................... 55
Evaluatie van de bindingstheorie vanuit biosociaal en evolutief perspectief ....................................... 55
Procedurele rechtvaardigheidstheorie ............................................................................................. 55
Hoofdstuk 12: van zelfcontroletheorie naar “modern control theory” en verder ..................................... 56
Inleiding ......................................................................................................................................... 56
Vier stabiele bevindingen over regelovertredend gedrag .................................................................... 56
De kern van de zelfcontroletheorie .................................................................................................. 57
Kritieken op de originele versie van de zelfcontroletheorie ................................................................ 58
Theoretische herziening .................................................................................................................. 58
Zelfcontrole als morele manager ..................................................................................................... 59
Zelfcontrole, zelfregulering of normen. Complexere visies op zelfcontrole ......................................... 59
Een evaluatie van de zelfcontroletheorie vanuit biosociaal en evolutief perspectief ............................ 60
Besluit ........................................................................................................................................... 60
Hoofdstuk 13: criminal decision-making. Rationele en irrationele beslissingsprocessen ........................ 60
Inleiding ......................................................................................................................................... 60
De rationele keuzebenadering van cornish en clarke ........................................................................ 60
Deterrence theory .......................................................................................................................... 62
De theorie van gepercipieerde afscrikking en diens empirische status ............................................... 63
Problemen bij het mensbeeld van de enge versie van de rct .............................................................. 63
De brede versie van de rationele keuzetheorie van karl-dieter opp ..................................................... 63
Hoe keuzes gemaakt worden. de rol van de gedragseconomie .......................................................... 64
Het hot-cool keuzeproces en traits versus states ............................................................................. 65
Een evaluatie van criminal decision-making vanuit biosociaal en evolutief perspectief ....................... 65
Slotbedenkingen ............................................................................................................................ 65
