TITEL I. AFSTAMMING
HOOFDSTUK 1: ALGEMEEN ........................................................................................................... 7
Afdeling 1. Begrip en grondslagen .............................................................................................. 7
Afdeling 2. Openbareordekarakter van het afstammingsrecht ..................................................... 8
Afdeling 3. Soorten verwantschap .............................................................................................. 8
§1. Verwantschap .........................................................................................................................8
§2. Aanverwantschap ....................................................................................................................9
Afdeling 4. Ouderschap en kinderen ..........................................................................................10
Afdeling 5. Belgisch afstammings- en erfrecht in het licht van het EVRM .....................................10
§1. Belgisch recht beoordeeld door de Straatsburgse instanties .................................................... 10
§2. Het Hof van Cassatie en de artikelen 8 en 14 EVRM .................................................................. 11
Afdeling 6. Belgisch afstammings- en erfrecht in het licht van de grondrechten ..........................11
§1. Vastgestelde discriminaties als motor voor wetgevend optreden .............................................. 11
§2. Beperkte doorwerking van het oude erfrecht bij wijze van overgangsmaatregel .......................... 11
HOOFDSTUK 2: VASTSTELLING VAN DE AFSTAMMING ...................................................................13
Afdeling 1. Vaststelling van moederschap .................................................................................13
Inleiding: drie vaststellingswijzen ................................................................................................. 13
§1. Vermelding van de naam van de moeder in de geboorteakte..................................................... 13
§2. Erkenning door een vrouw ...................................................................................................... 14
§3. Gerechtelijke vaststelling van het moederschap ...................................................................... 14
Afdeling 2. Vaststelling van vaderschap ....................................................................................15
Inleiding: drie vaststellingswijzen ................................................................................................. 15
§1. Afstamming van vaderszijde binnen het huwelijk ..................................................................... 15
A. De vaderschapsregel .................................................................................................... 15
B. Twee vermoedens in verband met de verwekking (art. 326 oud BW).................................. 16
1. Vermoeden omtrent de verwekkingsperiode ............................................................... 16
2. Meest gunstig tijdstip ................................................................................................ 16
C. Uitzonderingen op de toepasselijkheid van de vaderschapsregel ..................................... 16
D. Vaderschapsconflicten ................................................................................................. 17
§2. Afstamming van vaderszijde buiten het huwelijk ...................................................................... 17
A. Vaderlijke erkenning ...................................................................................................... 17
1. Grondvoorwaarden ................................................................................................... 17
2. Vormvereisten .......................................................................................................... 20
3. Modaliteiten ............................................................................................................. 21
4. Declaratief karakter .................................................................................................. 22
1
, 5. Publiciteit ................................................................................................................. 22
B. Gerechtelijke vaststelling van vaderschap ...................................................................... 23
1. Grondvoorwaarden (art. 322 oud BW) ........................................................................ 23
2. Bewijs van vaderschap (art. 324 oud BW) ........................................................................... 24
3. Procedureregels ....................................................................................................... 26
4. Uitwerking van het vonnis .......................................................................................... 27
5. Publiciteitsregeling ................................................................................................... 27
Afdeling 3. Vaststelling van meemoederschap ..........................................................................28
Inleiding: drie vaststellingswijzen ................................................................................................. 28
§1. Afstamming van meemoederszijde binnen het huwelijk ........................................................... 28
A. De meemoederschapsregel........................................................................................... 28
B. Uitzonderingen en conflicten ......................................................................................... 29
§2. Afstamming van meemoederszijde buiten het huwelijk ............................................................ 29
A. Meemoederlijke erkenning ............................................................................................ 29
B. Gerechtelijke vaststelling van meemoederschap ............................................................ 29
HOOFDSTUK 3: BETWISTING VAN DE AFSTAMMING ......................................................................30
Afdeling 1. Betwisting van moederschap ...................................................................................30
§1. Betwisting van het moederschap dat blijkt uit de geboorteakte ................................................. 30
§2. Betwisting van een moederlijke erkenning ............................................................................... 30
A. Ontvankelijkheidsvoorwaarden ...................................................................................... 30
B. Gegrondheid van de vordering ....................................................................................... 31
§3. Betwisting van het gerechtelijk vastgesteld moederschap ........................................................ 31
Afdeling 2. Betwisting van vaderschap ......................................................................................31
§1. Betwisting van het vaderschap van de echtgenoot ................................................................... 31
A. Ontvankelijkheid ........................................................................................................... 32
1. Afwezigheid van bezit van staat ten aanzien van de echtgenoot ................................... 32
2. Een levensvatbaar geboren kind ................................................................................ 33
3. Geen toestemming van de echtgenoot tot kunstmatige inseminatie of tot een andere
daad die de voortplanting tot doel had................................................................................... 33
4. Titularissen en termijnen ........................................................................................... 33
5. Partijen in het geding ................................................................................................. 35
B. Gegrondheid ................................................................................................................. 36
1. Bewijs van niet-vaderschap door alle wettelijke middelen ........................................... 36
2. Gevallen waarin het vaderschap zonder verdere bewijsvoering kan worden betwist ...... 36
C. Mogelijke gevolgen van een succesvolle betwistingsvordering ......................................... 36
§2. Betwisting van een vaderlijke erkenning .................................................................................. 37
A. Gemeenrechtelijke betwisting van een vaderlijke erkenning............................................. 37
2
, 1. Algemene ontvankelijkheidsvoorwaarden .................................................................. 37
2. Bijzondere ontvankelijkheidsvoorwaarde voor de vordering van degenen die tot erkenning
hebben toegestemd of de erkenner zelf: een wilsgebrek ......................................................... 37
3. Gegrondheid van de vordering ................................................................................... 38
4. Procedureregels ....................................................................................................... 38
B. Nietigverklaring van een zonder toestemmingen gedane erkenning .................................. 39
C. Vernietiging van een incestueuze erkenning .................................................................... 39
D. Vernietiging van een frauduleuze erkenning .................................................................... 39
§3. Betwisting van gerechtelijk vastgesteld vaderschap ................................................................. 40
Afdeling 3. Betwisting van meemoederschap.............................................................................40
§1. Betwisting van het meemoederschap van de echtgenote ......................................................... 40
§2. Betwisting van een meemoederlijke erkenning ........................................................................ 41
§3. Betwisting van gerechtelijk vastgesteld meemoederschap ....................................................... 41
HOOFDSTUK 4: GEVOLGEN VAN DE AFSTAMMING ........................................................................42
Afdeling 1. Algemeen ................................................................................................................42
§1. Regel .................................................................................................................................... 42
§2. Uitzonderingen met betrekking tot de overspelige afstamming ten nadele van overspelige ouders
.................................................................................................................................................. 42
A. Verlies van huwelijksvoordelen en schenkingen .............................................................. 42
B. Uitsluiting van erfrecht .................................................................................................. 43
Afdeling 2. Belgische nationaliteit na vernietiging van een afstammingsband .............................44
Afdeling 3. Naam ......................................................................................................................45
§1. Historiek – wetgevend kader ................................................................................................... 45
§2. Verkrijging van de familienaam als gevolg van oorspronkelijke afstamming ............................... 46
A. Enkel het moederschap staat vast ................................................................................. 46
B. Enkel het vaderschap staat vast ..................................................................................... 46
C. Moederschap en vaderschap staan tegelijk vast ............................................................. 47
1. Keuzerecht ............................................................................................................... 47
2. Eenheidsregeling voor gemeenschappelijke kinderen ................................................. 48
D. Vaderschap komt na moederschap vast te staan of vice versa ......................................... 48
1. Tweede afstammingsband via erkenning .................................................................... 48
2. Tweede afstammingsband via onderzoek naar ouderschap ......................................... 48
E. Vervanging van vaderschap of moederschap .................................................................. 49
F. Weerslag van de naamsverandering van een ouder voor diens kinderen ........................... 49
G. Meemoederschap staat vast .......................................................................................... 50
§3. Naam van de vondeling .......................................................................................................... 50
§4. Naamsverandering en voornaamsverandering op basis van een administratieve procedure ....... 51
3
, A. Familienaamsverandering na een procedure bij de FOD Justitie ....................................... 52
1. Voorwaarden ............................................................................................................ 52
2. Procedure ................................................................................................................ 53
3. Gevolgen .................................................................................................................. 53
4. Mogelijkheid tot intrekking of vernietiging van de verleende vergunning ........................ 53
5. Verhaal na weigering ................................................................................................. 53
B. Eenmalige familienaamsverandering op verklaring bij de ambtenaar van de burgerlijke stand
54
1. Titularissen van het keuzerecht.................................................................................. 54
2. Beperkte naamskeuze – mogelijke familienamen ........................................................ 54
3. Procedure ................................................................................................................ 55
4. Gevolgen van de naamsverandering ........................................................................... 56
5. Verhaal tegen de weigering door de ambtenaar van de burgerlijke stand ...................... 56
C. Voornaamsverandering bij de ambtenaar van de burgerlijke stand ................................... 57
§5. Naamsverbetering ................................................................................................................. 57
A. Vordering tot verbetering van een akte van de burgerlijke stand door de familierechtbank . 57
B. Verbetering van een materiële vergissing door de ambtenaar van de burgerlijke stand ...... 58
§6. Naamsbetwisting................................................................................................................... 58
Afdeling 4. Alimentatie .............................................................................................................59
§1. Gemeenrechtelijke familiale onderhoudsverplichting .............................................................. 59
A. Personeel toepassingsgebied ........................................................................................ 59
B. Voorwerp van de onderhoudsverplichting ....................................................................... 59
C. Grondvoorwaarden voor het recht op levensonderhoud .................................................. 60
D. Juridische kenmerken ................................................................................................... 61
§2. Verplichtingen van ouders om te zorgen voor hun kinderen ...................................................... 62
A. Bijzondere onderhoudsplicht van de ouders met oorspronkelijke of adoptieve
afstammingsband ................................................................................................................... 62
1. Voorwerp van de onderhoudsplicht (obligatio) ............................................................ 62
2. Grondslag en bijzondere kenmerken .......................................................................... 62
3. Voortbestaan van de verplichting na de meerderjarigheid ............................................ 62
4. Artikel 203 oud BW versus artikel 371 oud BW ............................................................ 63
5. Bijdrage van elke ouder (contributio) in verhouding tot zijn respectieve aandeel in de
samengevoegde middelen .................................................................................................... 63
6. Kosten waarin de ouders dienen bij te dragen ............................................................. 64
7. Invordering van de onderhoudsbijdrage ...................................................................... 66
8. Kindrekening ............................................................................................................ 66
9. Indexering van rechtswege ........................................................................................ 67
4
, 10. Mogelijkheid tot automatische verhoging van de toegekende onderhoudsuitkering ....... 67
11. Commissie voor onderhoudsbijdragen en mogelijke berekeningswijze bij KB ............... 67
12. Explicitering en motivering van de rechterlijke beslissing inzake kinderalimentatie ....... 68
13. Rechtvaardiging en verduidelijking van het bedrag van de overeengekomen
kinderalimentatieovereenkomsten ........................................................................................ 68
B. Bijzondere onderhoudsplicht van de stiefouder en de langstlevende wettelijk
samenwonende partner van de ouder ....................................................................................... 69
C. Bijzondere onderhoudsplicht van de vermoedelijke verwekker......................................... 69
1. Inleiding ................................................................................................................... 69
2. Ontvankelijkheidsvereisten ....................................................................................... 69
3. Grondvereisten ......................................................................................................... 70
4. Procedure ................................................................................................................ 70
5. Gevolgen van een geslaagde vordering ....................................................................... 71
§3. Onderhoudsvorderingen ten laste van de nalatenschap ........................................................... 71
Algemeen ............................................................................................................................... 71
A. Gemeenschappelijke kenmerken ................................................................................... 71
B. Onderhoudsvordering van de langstlevende echtgenoot ................................................. 72
C. Onderhoudsvordering van de ascendenten van de kinderloos overleden erflater .............. 72
§4. Pluraliteit van onderhoudsplichtigen en onderhoudsgerechtigden ............................................ 72
A. Pluraliteit van de onderhoudsplichtigen .......................................................................... 72
B. Pluraliteit van de onderhoudsgerechtigden ..................................................................... 73
§5. Verhaal inzake onderhoudsgelden .......................................................................................... 74
§6. Gerechtelijke stappen tegen de in gebreke blijvende onderhoudsplichtige ................................ 75
A. Algemeen: wijzen van uitvoering van de onderhoudsplicht ............................................... 75
B. Bevoegde rechtbank en gedinginleidend stuk ................................................................. 75
C. Vorderen van onderhoudsgeld voor het verleden............................................................. 75
D. Vorderingen tot wijziging van toegekend of overeengekomen onderhoudsgeld .................. 76
E. Methodes van gedwongen tenuitvoerlegging ................................................................... 76
1. Beslag ...................................................................................................................... 76
2. Ontvangstmachtiging ................................................................................................ 77
3. Strafsancties ............................................................................................................ 77
§7. Dienstverlening door de Dienst voor alimentatievorderingen bij de FOD Financiën .................... 79
A. Toepassingsgebied ....................................................................................................... 79
B. Toekenning van voorschotten ........................................................................................ 79
C. Inning, invordering en terugvordering van onderhoudsgelden ........................................... 79
D. Verplichte vermelding van de gegevens en opdracht van de DAVO in vonnissen en
overeenkomsten inzake kinderalimentatie ................................................................................ 80
5
, §8. Algemene voorrechten op roerend goed voor onderhoudsschulden .......................................... 80
A. Ten gunste van de onderhoudsschuldeiser ..................................................................... 80
B. Ten gunste van de DAVO ................................................................................................ 80
§9. Centraal bestand voor vonnissen, arresten en akten houdende toekenning van een
onderhoudsuitkering ................................................................................................................... 80
Afdeling 5. Ouderlijk gezag ........................................................................................................80
6
,HOOFDSTUK 1: ALGEMEEN
AFDELING 1. BEGRIP EN GRONDSLAG EN
Verschillende betekenissen van het begrip afstamming
- Algemene betekenis van het begrip: de relatie tussen de persoon die verwekt en degene die
verwekt wordt
o => bloedverwantschap
- Bijzondere betekenis van het begrip: de directe verwantschapsband tussen ouder en kind
o => ouderschap
- Juridisch is er slechts sprake van afstamming wanneer de band van een ouder tov een kind is
gevestigd overeenkomstig de door de wet bepaalde regels inzake oorspronkelijke en/of
adoptieve afstamming
- Biologische versus juridische afstamming
o Idealiter vallen deze 2 samen, maar dit is niet altijd het geval
o Niet omdat er een juridische afstammingsband is, dat je biologisch de ouder bent
o Voorbeeld: Prins Laurent heeft zoon erkent -> erkenning biologisch vaderschap (geen
juridische gevolgen vandaag de dag)
▪ Eventueel examenvraag over wat er juridisch gaat gebeuren; kan evt. overgaan
tot erkenning van vaderschap (want partijen komen overeen)
o Soms niet mogelijk dat biologisch ouderschap juridisch komt vast te staan
▪ Bv. verbod op incestueuze erkenning
o Soms kan juridische ouderschap geen biologische grondslag hebben
▪ Bv. je gedraagt u als ouder van uw kinderen, sociale gedrag als vader zal
wettelijk verhinderen dat afstammingsband betwist wordt
Verschillende grondslagen voor juridische afstamming
➔ 3 grondslagen:
- De bloedband tussen ouder en kind: genetische verwantschap (biologische realiteit)
- Sociaal gedrag als ouder: bezit van staat (socioaffectieve realiteit)
o Kan bewijsmiddel vormen voor bewijs van afstamming
o Kan belemmering vormen voor betwisting van vaderschap
- Wil of intentie om ouder te worden (volitieve realiteit), een uiting van autonomie
o De wil om ouder te worden is de grondslag voor het meemoederschap -> gezamenlijke
ouderschapsintentie
➔ Belang van het kind: geen 4de grondslag
- Wordt gebruikt door GwH, als er conflict is tss de grondslagen voor juridische afstamming wordt
er gekeken naar het belang v/h kind
➔ Elke wetgevende hervorming biedt een nieuw evenwicht
- Er moet evenwicht zijn tss sociaal en biologisch afstammingsrecht -> zeer moeilijk
7
,Afstamming versus adoptie
- Afstamming:
o Declaratief: het verklaart/bevestigt iets wat altijd heeft bestaan, deze persoon is altijd de
ouder geweest
▪ werkt retroactief terug in de tijd tot verwekking van het kind
o Biologisch
▪ Relatief: moet zich natuurlijk ook sociaal als ouder gedragen
- Adoptie:
o Constitutief: iets vestigen, iets nieuws wat voordien niet bestond
▪ Beperkte retroactieve kracht: ouderschap begint bij de start van de
adoptieprocedure
o Socio-affectief concept: adoptant wilt zorgen dragen voor kind, maar is er biologisch niet
mee verwant
▪ Adoptie van eigen kind gaat niet
AFDELING 2. OPENBAREORDEKARAKTER VAN HET AFSTAMMINGSRECHT
➔ Afstammingsrecht raakt integraal de openbare orde
- betreft de staat v/d persoon in de familie
- regels zijn van fundamenteel belang voor de ordening van de maatschappij
- men kan er niet van afwijken bij overeenkomst
- bv. draagmoederschapscontract in strijd met de inhoud v/d artikelen 312-333 oud BW = nietig
AFDELING 3. SOORTEN VERWANTSCHAP
§1. VERWANTSCHAP
Begrippen en organisatie
- Juridische verwantschap kan bestaan zonder bloedband
- Verwantschap verbindt de persoon op grond van afstamming
o Verwantschap = de band die bestaat tussen personen die van elkaar afstammen of
een gemeenschappelijke stamouder hebben
- 2 soorten (art. 4.11 BW):
o verwanten in rechte lijn: stammen van elkaar af
▪ bv. uw vader, grootvader, overgrootvader…
o verwanten in de zijlijn: hebben een gemeenschappelijke stamouder
▪ bv. uw broer of zus, oom, tante, neef of nicht
▪ Stammen niet van elkaar af, maar hebben wel gemeenschappelijke stamouders
8
, Gevolgen van een juridisch vastgestelde afstammingsband
- Voorbeeld Laurent: geen juridische afstamming, enkel biologisch erkend momenteel
- Algemeen
o Familienaam
o Erfrecht
o Alimentatie
o Ouderlijk gezag
- Rechten van (donor)kinderen gebaseerd op bloedverwantschap
o inconsistente wettelijke regeling van het recht op afstammingsinformatie:
▪ MBV-wet1 (2007)
• Geen enkele vordering kan tegen de donoren worden ingesteld
• Principe van identiteit: fertiliteitscentra mogen gegevens van donoren
niet bekendmaken
o Gecontesteerd door kinderen die zich afvragen wie hun donor is
▪ art. 368-6 oud BW (2005): laat toe dat je vanaf 12j schriftelijk kan aanvragen om
identiteit van vader en moeder te kennen
▪ Vlaams Afstammingscentrum voor iedereen met afstammingsvragen (2020):
houdt DNA-databank bij en helpt bij donorkinderen die met vragen zitten en hun
afstamming wensen te achterhalen
o naar een afzwakking v/d absolute anonimiteit van gametendonatie (GwH 26 september
2024, 102/2024)
▪ Principe van absolute anonimiteit van donoren is in strijd bevonden met het
recht op privéléven van donorkinderen door GwH (arrest 26/09/2024)
▪ Er moet nieuwe wetgeving komen hierover tegen 30/07/2027
o recht op zekerheid omtrent het biologische vaderschap via vergelijkend DNA-onderzoek
o recht op niet-identificeerbare gegevens v/d donor
§2. AANVERWANTSCHAP
Begrippen en organisatie
- gebaseerd op huwelijk (niet obv wettelijk of feitelijk samenwonen)
- verwanten v/d echtgenoot
o bv. uw schoonbroer, schoonmoeder, stiefzoon,…
- echtgenoten v/d verwanten
o bv. uw schoonzoon, schoonbroer, stiefmoeder,…
Gevolgen
- inzake adoptie, onderhoudsverplichtingen, huwelijksbeletsels, voogdij, ontvoogding,
bescherming van meerderjarigen via bewind, …
o adoptie: na 1 dag huwelijk, kan je meteen samen een kind adopteren
o geen gevolgen voor erfrecht en ouderlijk gezag
- Als er echtscheiding komt:
o na ontbinding v/h huwelijk: aanverwantschap verdwijnt niet (volledig)
o nietigverklaring van het huwelijk: aanverwantschap verdwijnt wel
1
MBV-wet: Wet op de Medisch Begeleide Voortplanting
9
HOOFDSTUK 1: ALGEMEEN ........................................................................................................... 7
Afdeling 1. Begrip en grondslagen .............................................................................................. 7
Afdeling 2. Openbareordekarakter van het afstammingsrecht ..................................................... 8
Afdeling 3. Soorten verwantschap .............................................................................................. 8
§1. Verwantschap .........................................................................................................................8
§2. Aanverwantschap ....................................................................................................................9
Afdeling 4. Ouderschap en kinderen ..........................................................................................10
Afdeling 5. Belgisch afstammings- en erfrecht in het licht van het EVRM .....................................10
§1. Belgisch recht beoordeeld door de Straatsburgse instanties .................................................... 10
§2. Het Hof van Cassatie en de artikelen 8 en 14 EVRM .................................................................. 11
Afdeling 6. Belgisch afstammings- en erfrecht in het licht van de grondrechten ..........................11
§1. Vastgestelde discriminaties als motor voor wetgevend optreden .............................................. 11
§2. Beperkte doorwerking van het oude erfrecht bij wijze van overgangsmaatregel .......................... 11
HOOFDSTUK 2: VASTSTELLING VAN DE AFSTAMMING ...................................................................13
Afdeling 1. Vaststelling van moederschap .................................................................................13
Inleiding: drie vaststellingswijzen ................................................................................................. 13
§1. Vermelding van de naam van de moeder in de geboorteakte..................................................... 13
§2. Erkenning door een vrouw ...................................................................................................... 14
§3. Gerechtelijke vaststelling van het moederschap ...................................................................... 14
Afdeling 2. Vaststelling van vaderschap ....................................................................................15
Inleiding: drie vaststellingswijzen ................................................................................................. 15
§1. Afstamming van vaderszijde binnen het huwelijk ..................................................................... 15
A. De vaderschapsregel .................................................................................................... 15
B. Twee vermoedens in verband met de verwekking (art. 326 oud BW).................................. 16
1. Vermoeden omtrent de verwekkingsperiode ............................................................... 16
2. Meest gunstig tijdstip ................................................................................................ 16
C. Uitzonderingen op de toepasselijkheid van de vaderschapsregel ..................................... 16
D. Vaderschapsconflicten ................................................................................................. 17
§2. Afstamming van vaderszijde buiten het huwelijk ...................................................................... 17
A. Vaderlijke erkenning ...................................................................................................... 17
1. Grondvoorwaarden ................................................................................................... 17
2. Vormvereisten .......................................................................................................... 20
3. Modaliteiten ............................................................................................................. 21
4. Declaratief karakter .................................................................................................. 22
1
, 5. Publiciteit ................................................................................................................. 22
B. Gerechtelijke vaststelling van vaderschap ...................................................................... 23
1. Grondvoorwaarden (art. 322 oud BW) ........................................................................ 23
2. Bewijs van vaderschap (art. 324 oud BW) ........................................................................... 24
3. Procedureregels ....................................................................................................... 26
4. Uitwerking van het vonnis .......................................................................................... 27
5. Publiciteitsregeling ................................................................................................... 27
Afdeling 3. Vaststelling van meemoederschap ..........................................................................28
Inleiding: drie vaststellingswijzen ................................................................................................. 28
§1. Afstamming van meemoederszijde binnen het huwelijk ........................................................... 28
A. De meemoederschapsregel........................................................................................... 28
B. Uitzonderingen en conflicten ......................................................................................... 29
§2. Afstamming van meemoederszijde buiten het huwelijk ............................................................ 29
A. Meemoederlijke erkenning ............................................................................................ 29
B. Gerechtelijke vaststelling van meemoederschap ............................................................ 29
HOOFDSTUK 3: BETWISTING VAN DE AFSTAMMING ......................................................................30
Afdeling 1. Betwisting van moederschap ...................................................................................30
§1. Betwisting van het moederschap dat blijkt uit de geboorteakte ................................................. 30
§2. Betwisting van een moederlijke erkenning ............................................................................... 30
A. Ontvankelijkheidsvoorwaarden ...................................................................................... 30
B. Gegrondheid van de vordering ....................................................................................... 31
§3. Betwisting van het gerechtelijk vastgesteld moederschap ........................................................ 31
Afdeling 2. Betwisting van vaderschap ......................................................................................31
§1. Betwisting van het vaderschap van de echtgenoot ................................................................... 31
A. Ontvankelijkheid ........................................................................................................... 32
1. Afwezigheid van bezit van staat ten aanzien van de echtgenoot ................................... 32
2. Een levensvatbaar geboren kind ................................................................................ 33
3. Geen toestemming van de echtgenoot tot kunstmatige inseminatie of tot een andere
daad die de voortplanting tot doel had................................................................................... 33
4. Titularissen en termijnen ........................................................................................... 33
5. Partijen in het geding ................................................................................................. 35
B. Gegrondheid ................................................................................................................. 36
1. Bewijs van niet-vaderschap door alle wettelijke middelen ........................................... 36
2. Gevallen waarin het vaderschap zonder verdere bewijsvoering kan worden betwist ...... 36
C. Mogelijke gevolgen van een succesvolle betwistingsvordering ......................................... 36
§2. Betwisting van een vaderlijke erkenning .................................................................................. 37
A. Gemeenrechtelijke betwisting van een vaderlijke erkenning............................................. 37
2
, 1. Algemene ontvankelijkheidsvoorwaarden .................................................................. 37
2. Bijzondere ontvankelijkheidsvoorwaarde voor de vordering van degenen die tot erkenning
hebben toegestemd of de erkenner zelf: een wilsgebrek ......................................................... 37
3. Gegrondheid van de vordering ................................................................................... 38
4. Procedureregels ....................................................................................................... 38
B. Nietigverklaring van een zonder toestemmingen gedane erkenning .................................. 39
C. Vernietiging van een incestueuze erkenning .................................................................... 39
D. Vernietiging van een frauduleuze erkenning .................................................................... 39
§3. Betwisting van gerechtelijk vastgesteld vaderschap ................................................................. 40
Afdeling 3. Betwisting van meemoederschap.............................................................................40
§1. Betwisting van het meemoederschap van de echtgenote ......................................................... 40
§2. Betwisting van een meemoederlijke erkenning ........................................................................ 41
§3. Betwisting van gerechtelijk vastgesteld meemoederschap ....................................................... 41
HOOFDSTUK 4: GEVOLGEN VAN DE AFSTAMMING ........................................................................42
Afdeling 1. Algemeen ................................................................................................................42
§1. Regel .................................................................................................................................... 42
§2. Uitzonderingen met betrekking tot de overspelige afstamming ten nadele van overspelige ouders
.................................................................................................................................................. 42
A. Verlies van huwelijksvoordelen en schenkingen .............................................................. 42
B. Uitsluiting van erfrecht .................................................................................................. 43
Afdeling 2. Belgische nationaliteit na vernietiging van een afstammingsband .............................44
Afdeling 3. Naam ......................................................................................................................45
§1. Historiek – wetgevend kader ................................................................................................... 45
§2. Verkrijging van de familienaam als gevolg van oorspronkelijke afstamming ............................... 46
A. Enkel het moederschap staat vast ................................................................................. 46
B. Enkel het vaderschap staat vast ..................................................................................... 46
C. Moederschap en vaderschap staan tegelijk vast ............................................................. 47
1. Keuzerecht ............................................................................................................... 47
2. Eenheidsregeling voor gemeenschappelijke kinderen ................................................. 48
D. Vaderschap komt na moederschap vast te staan of vice versa ......................................... 48
1. Tweede afstammingsband via erkenning .................................................................... 48
2. Tweede afstammingsband via onderzoek naar ouderschap ......................................... 48
E. Vervanging van vaderschap of moederschap .................................................................. 49
F. Weerslag van de naamsverandering van een ouder voor diens kinderen ........................... 49
G. Meemoederschap staat vast .......................................................................................... 50
§3. Naam van de vondeling .......................................................................................................... 50
§4. Naamsverandering en voornaamsverandering op basis van een administratieve procedure ....... 51
3
, A. Familienaamsverandering na een procedure bij de FOD Justitie ....................................... 52
1. Voorwaarden ............................................................................................................ 52
2. Procedure ................................................................................................................ 53
3. Gevolgen .................................................................................................................. 53
4. Mogelijkheid tot intrekking of vernietiging van de verleende vergunning ........................ 53
5. Verhaal na weigering ................................................................................................. 53
B. Eenmalige familienaamsverandering op verklaring bij de ambtenaar van de burgerlijke stand
54
1. Titularissen van het keuzerecht.................................................................................. 54
2. Beperkte naamskeuze – mogelijke familienamen ........................................................ 54
3. Procedure ................................................................................................................ 55
4. Gevolgen van de naamsverandering ........................................................................... 56
5. Verhaal tegen de weigering door de ambtenaar van de burgerlijke stand ...................... 56
C. Voornaamsverandering bij de ambtenaar van de burgerlijke stand ................................... 57
§5. Naamsverbetering ................................................................................................................. 57
A. Vordering tot verbetering van een akte van de burgerlijke stand door de familierechtbank . 57
B. Verbetering van een materiële vergissing door de ambtenaar van de burgerlijke stand ...... 58
§6. Naamsbetwisting................................................................................................................... 58
Afdeling 4. Alimentatie .............................................................................................................59
§1. Gemeenrechtelijke familiale onderhoudsverplichting .............................................................. 59
A. Personeel toepassingsgebied ........................................................................................ 59
B. Voorwerp van de onderhoudsverplichting ....................................................................... 59
C. Grondvoorwaarden voor het recht op levensonderhoud .................................................. 60
D. Juridische kenmerken ................................................................................................... 61
§2. Verplichtingen van ouders om te zorgen voor hun kinderen ...................................................... 62
A. Bijzondere onderhoudsplicht van de ouders met oorspronkelijke of adoptieve
afstammingsband ................................................................................................................... 62
1. Voorwerp van de onderhoudsplicht (obligatio) ............................................................ 62
2. Grondslag en bijzondere kenmerken .......................................................................... 62
3. Voortbestaan van de verplichting na de meerderjarigheid ............................................ 62
4. Artikel 203 oud BW versus artikel 371 oud BW ............................................................ 63
5. Bijdrage van elke ouder (contributio) in verhouding tot zijn respectieve aandeel in de
samengevoegde middelen .................................................................................................... 63
6. Kosten waarin de ouders dienen bij te dragen ............................................................. 64
7. Invordering van de onderhoudsbijdrage ...................................................................... 66
8. Kindrekening ............................................................................................................ 66
9. Indexering van rechtswege ........................................................................................ 67
4
, 10. Mogelijkheid tot automatische verhoging van de toegekende onderhoudsuitkering ....... 67
11. Commissie voor onderhoudsbijdragen en mogelijke berekeningswijze bij KB ............... 67
12. Explicitering en motivering van de rechterlijke beslissing inzake kinderalimentatie ....... 68
13. Rechtvaardiging en verduidelijking van het bedrag van de overeengekomen
kinderalimentatieovereenkomsten ........................................................................................ 68
B. Bijzondere onderhoudsplicht van de stiefouder en de langstlevende wettelijk
samenwonende partner van de ouder ....................................................................................... 69
C. Bijzondere onderhoudsplicht van de vermoedelijke verwekker......................................... 69
1. Inleiding ................................................................................................................... 69
2. Ontvankelijkheidsvereisten ....................................................................................... 69
3. Grondvereisten ......................................................................................................... 70
4. Procedure ................................................................................................................ 70
5. Gevolgen van een geslaagde vordering ....................................................................... 71
§3. Onderhoudsvorderingen ten laste van de nalatenschap ........................................................... 71
Algemeen ............................................................................................................................... 71
A. Gemeenschappelijke kenmerken ................................................................................... 71
B. Onderhoudsvordering van de langstlevende echtgenoot ................................................. 72
C. Onderhoudsvordering van de ascendenten van de kinderloos overleden erflater .............. 72
§4. Pluraliteit van onderhoudsplichtigen en onderhoudsgerechtigden ............................................ 72
A. Pluraliteit van de onderhoudsplichtigen .......................................................................... 72
B. Pluraliteit van de onderhoudsgerechtigden ..................................................................... 73
§5. Verhaal inzake onderhoudsgelden .......................................................................................... 74
§6. Gerechtelijke stappen tegen de in gebreke blijvende onderhoudsplichtige ................................ 75
A. Algemeen: wijzen van uitvoering van de onderhoudsplicht ............................................... 75
B. Bevoegde rechtbank en gedinginleidend stuk ................................................................. 75
C. Vorderen van onderhoudsgeld voor het verleden............................................................. 75
D. Vorderingen tot wijziging van toegekend of overeengekomen onderhoudsgeld .................. 76
E. Methodes van gedwongen tenuitvoerlegging ................................................................... 76
1. Beslag ...................................................................................................................... 76
2. Ontvangstmachtiging ................................................................................................ 77
3. Strafsancties ............................................................................................................ 77
§7. Dienstverlening door de Dienst voor alimentatievorderingen bij de FOD Financiën .................... 79
A. Toepassingsgebied ....................................................................................................... 79
B. Toekenning van voorschotten ........................................................................................ 79
C. Inning, invordering en terugvordering van onderhoudsgelden ........................................... 79
D. Verplichte vermelding van de gegevens en opdracht van de DAVO in vonnissen en
overeenkomsten inzake kinderalimentatie ................................................................................ 80
5
, §8. Algemene voorrechten op roerend goed voor onderhoudsschulden .......................................... 80
A. Ten gunste van de onderhoudsschuldeiser ..................................................................... 80
B. Ten gunste van de DAVO ................................................................................................ 80
§9. Centraal bestand voor vonnissen, arresten en akten houdende toekenning van een
onderhoudsuitkering ................................................................................................................... 80
Afdeling 5. Ouderlijk gezag ........................................................................................................80
6
,HOOFDSTUK 1: ALGEMEEN
AFDELING 1. BEGRIP EN GRONDSLAG EN
Verschillende betekenissen van het begrip afstamming
- Algemene betekenis van het begrip: de relatie tussen de persoon die verwekt en degene die
verwekt wordt
o => bloedverwantschap
- Bijzondere betekenis van het begrip: de directe verwantschapsband tussen ouder en kind
o => ouderschap
- Juridisch is er slechts sprake van afstamming wanneer de band van een ouder tov een kind is
gevestigd overeenkomstig de door de wet bepaalde regels inzake oorspronkelijke en/of
adoptieve afstamming
- Biologische versus juridische afstamming
o Idealiter vallen deze 2 samen, maar dit is niet altijd het geval
o Niet omdat er een juridische afstammingsband is, dat je biologisch de ouder bent
o Voorbeeld: Prins Laurent heeft zoon erkent -> erkenning biologisch vaderschap (geen
juridische gevolgen vandaag de dag)
▪ Eventueel examenvraag over wat er juridisch gaat gebeuren; kan evt. overgaan
tot erkenning van vaderschap (want partijen komen overeen)
o Soms niet mogelijk dat biologisch ouderschap juridisch komt vast te staan
▪ Bv. verbod op incestueuze erkenning
o Soms kan juridische ouderschap geen biologische grondslag hebben
▪ Bv. je gedraagt u als ouder van uw kinderen, sociale gedrag als vader zal
wettelijk verhinderen dat afstammingsband betwist wordt
Verschillende grondslagen voor juridische afstamming
➔ 3 grondslagen:
- De bloedband tussen ouder en kind: genetische verwantschap (biologische realiteit)
- Sociaal gedrag als ouder: bezit van staat (socioaffectieve realiteit)
o Kan bewijsmiddel vormen voor bewijs van afstamming
o Kan belemmering vormen voor betwisting van vaderschap
- Wil of intentie om ouder te worden (volitieve realiteit), een uiting van autonomie
o De wil om ouder te worden is de grondslag voor het meemoederschap -> gezamenlijke
ouderschapsintentie
➔ Belang van het kind: geen 4de grondslag
- Wordt gebruikt door GwH, als er conflict is tss de grondslagen voor juridische afstamming wordt
er gekeken naar het belang v/h kind
➔ Elke wetgevende hervorming biedt een nieuw evenwicht
- Er moet evenwicht zijn tss sociaal en biologisch afstammingsrecht -> zeer moeilijk
7
,Afstamming versus adoptie
- Afstamming:
o Declaratief: het verklaart/bevestigt iets wat altijd heeft bestaan, deze persoon is altijd de
ouder geweest
▪ werkt retroactief terug in de tijd tot verwekking van het kind
o Biologisch
▪ Relatief: moet zich natuurlijk ook sociaal als ouder gedragen
- Adoptie:
o Constitutief: iets vestigen, iets nieuws wat voordien niet bestond
▪ Beperkte retroactieve kracht: ouderschap begint bij de start van de
adoptieprocedure
o Socio-affectief concept: adoptant wilt zorgen dragen voor kind, maar is er biologisch niet
mee verwant
▪ Adoptie van eigen kind gaat niet
AFDELING 2. OPENBAREORDEKARAKTER VAN HET AFSTAMMINGSRECHT
➔ Afstammingsrecht raakt integraal de openbare orde
- betreft de staat v/d persoon in de familie
- regels zijn van fundamenteel belang voor de ordening van de maatschappij
- men kan er niet van afwijken bij overeenkomst
- bv. draagmoederschapscontract in strijd met de inhoud v/d artikelen 312-333 oud BW = nietig
AFDELING 3. SOORTEN VERWANTSCHAP
§1. VERWANTSCHAP
Begrippen en organisatie
- Juridische verwantschap kan bestaan zonder bloedband
- Verwantschap verbindt de persoon op grond van afstamming
o Verwantschap = de band die bestaat tussen personen die van elkaar afstammen of
een gemeenschappelijke stamouder hebben
- 2 soorten (art. 4.11 BW):
o verwanten in rechte lijn: stammen van elkaar af
▪ bv. uw vader, grootvader, overgrootvader…
o verwanten in de zijlijn: hebben een gemeenschappelijke stamouder
▪ bv. uw broer of zus, oom, tante, neef of nicht
▪ Stammen niet van elkaar af, maar hebben wel gemeenschappelijke stamouders
8
, Gevolgen van een juridisch vastgestelde afstammingsband
- Voorbeeld Laurent: geen juridische afstamming, enkel biologisch erkend momenteel
- Algemeen
o Familienaam
o Erfrecht
o Alimentatie
o Ouderlijk gezag
- Rechten van (donor)kinderen gebaseerd op bloedverwantschap
o inconsistente wettelijke regeling van het recht op afstammingsinformatie:
▪ MBV-wet1 (2007)
• Geen enkele vordering kan tegen de donoren worden ingesteld
• Principe van identiteit: fertiliteitscentra mogen gegevens van donoren
niet bekendmaken
o Gecontesteerd door kinderen die zich afvragen wie hun donor is
▪ art. 368-6 oud BW (2005): laat toe dat je vanaf 12j schriftelijk kan aanvragen om
identiteit van vader en moeder te kennen
▪ Vlaams Afstammingscentrum voor iedereen met afstammingsvragen (2020):
houdt DNA-databank bij en helpt bij donorkinderen die met vragen zitten en hun
afstamming wensen te achterhalen
o naar een afzwakking v/d absolute anonimiteit van gametendonatie (GwH 26 september
2024, 102/2024)
▪ Principe van absolute anonimiteit van donoren is in strijd bevonden met het
recht op privéléven van donorkinderen door GwH (arrest 26/09/2024)
▪ Er moet nieuwe wetgeving komen hierover tegen 30/07/2027
o recht op zekerheid omtrent het biologische vaderschap via vergelijkend DNA-onderzoek
o recht op niet-identificeerbare gegevens v/d donor
§2. AANVERWANTSCHAP
Begrippen en organisatie
- gebaseerd op huwelijk (niet obv wettelijk of feitelijk samenwonen)
- verwanten v/d echtgenoot
o bv. uw schoonbroer, schoonmoeder, stiefzoon,…
- echtgenoten v/d verwanten
o bv. uw schoonzoon, schoonbroer, stiefmoeder,…
Gevolgen
- inzake adoptie, onderhoudsverplichtingen, huwelijksbeletsels, voogdij, ontvoogding,
bescherming van meerderjarigen via bewind, …
o adoptie: na 1 dag huwelijk, kan je meteen samen een kind adopteren
o geen gevolgen voor erfrecht en ouderlijk gezag
- Als er echtscheiding komt:
o na ontbinding v/h huwelijk: aanverwantschap verdwijnt niet (volledig)
o nietigverklaring van het huwelijk: aanverwantschap verdwijnt wel
1
MBV-wet: Wet op de Medisch Begeleide Voortplanting
9
