Samenvatting Leerlabo: Emotionele Ontwikkeling in de verbinding | Hogeschool Gent | 2025/26

LEERLABO
DEEL 1: PROBLEEMGEDRAG EN EMOTIONELE
ONTWIKKELING BIJ PERSONEN MET EEN
(VERSTANDELIJKE) BEPERKING
1 VOOR-ONDERSTELINGEN VANUIT EMOTIONELE ONTWIKKELING
 Gedrag (buitenkant) is niet meer dan façade;
o enkel door betekenisgeving met de binnenkant, kom je bij de emotionele
noden
o Gedrag zegt niks, wat zit er achter het gedrag?
 We moeten meer spreken in termen van binnenkant, noden etc
o Als je de binnenkant nog niet weet, doe een hypothese
o Het is niet omdat je het nog niet weet, dat je niet met hypothesen aan de
slag kunt

“Challenging behaviour is not a problem owned by an individual”

 Het is nooit een probleem van de client
o Het zit in de overvraging, in de historiek,…

“Bij lastig gedrag bij kwetsbare cliënten, zit je er als omgeving en dus als hulpverlener
altijd tussen”

 ‘wij zijn onze context’
 Je zit ertussen, misschien ben je wel de oorzaak OF hou je het probleem in stand
 Mechanisme van overdracht en tegenoverdracht
o Als je je onveilig voelt, draag je dat onbewust over naar de client
o Het is menselijk, maar je hebt meer impact dan je altijd denkt (je zit
ertussen)
 Je moet reflecteren of jouw functioneren & mentaliseren over functioneren van de
ander

“Niets menselijks is ons vreemd, hoe vreemd die mens ook mag lijken” (J. De Groef)

 Vreemd gedrag/ autisme,… is een deel van ons
 Het is een deel van iedereen?

2 DOELGROEP
= mensen met verstandelijke beperking

 Omvangrijk:
o 3 tot 5 x meer dan bij normaal begaafden
o 10 tot 50%
 ½ heeft daarnaast ook gedragsproblemen
o B. Maes (2003): 52,8% van alle V.G. binnen VAPH in Vl.-Brabant)
 Heterogeen
o Je kan weinig protocollen of algemeen geldende zaken toepassen
 Complex: verstandelijke handicap X bijkomende problematiek
o Het is niet verstandelijke beperking + bijkomende problematiek, maar maal

, o De verstandelijke beperking wordt vermenigvuldigt
 Wachtlijst groep

2.1 PERSOONLIJKE VS OMGEVINGSFACTOREN


2.1.1 PERSOONLIJKE FACTOREN
 vermenigvuldiging van kwetsbaarheden
o meestal hebben ze meerdere kwetsbaarheden
o Vaak geboren met bepaalde kwetsbaarheid, daarnaast ook nog
kwetsbaarheden ontwikkelt in de hechting, …
o Alles op een hoop = vermenigvuldiging van kwetsbaarheden
 moeilijke detectie en diagnostiek van psychiatrische stoornissen bij die doelgroep
o DSM5 = waardeloos
 Reden: : Het gedrag van deze doelgroep uit zich atypisch
 Zorgafhankelijkheid
o Creeert pathologie
o Maakt mensen kwetsbaarder
 beperkte coping
o Vallen rapper terug op roepen, tieren, buiten (terwijl wij andere dingen,
doen, bellen naar mama, naar lief gaan,…)
o Het instrumentarium van coping is veel minder dan bij anderen
 ‘foolish action’
o Uithalen van stomiteiten, zo lopen ze tegen de lamp


2.1.2 OMGEVINGSFACTOREN
 vastlopen en handelingsverlegen
 overschatten en overvragen
o Wij die hen vaak overvragen en overschatten, organiseren
gedragsproblemen
o Een client die vaak gedragsproblemen stelt is vaak overstresst
 overdracht-tegenoverdracht
o Normaal dat bepaalde personen gevoelens bij jou leggen en
o Er gaan bepaalde gevoelens van de client onbewust over, maar ook
omgekeerd
 Parallelle processen spelen heel erg
 Client zet gevoelens over op jou, jij op collega’s, collega’s op het
team, het team op coordintator,….
 tussen wal en schip
o Ze zijn nergens thuis, vliegen overal buiten
 “dit is niet voor ons”
o Ze zitten tussen psychiatrie en handicap, tussen jeugdzorg,…
 gevaar voor beheersen, segregeren en institutionaliseren

3 EMOTIONELE ONTWIKKELING IS UNIVERSEEL
Hoe anders zijn zij / wij ?

 Verstand en emoties
o Het is normaal dat wij ook soms volledig ontregelen
o Als de emoties de overhand nemen, ben je niks meer met je verstand

, o Wij kunnen dit ook ervaren, de doelgroep meer en vaker.
 Dingen die we niet goed kunnen/niet graag doen
o normaal dat je hier vanonder wil muizen
o Dit verwachten we wel soms van deze doelgroep (je moet groeien, je moet
ontwikkelen,…)
o Deze doelgroep kan er niet vanonder muizen, zoals wij dat kunnen
 Doen we altijd dingen die we kunnen
o Bv ik kan goed stofzuigen, je gaat dit niet altijd doen
 Het is niet omdat je iets kan, dat je het altijd moet doen
o Hier gaan we wel vaak vanuit bij de doelgroep, we vragen meer van hun
dan van onszelf
 “hij heeft het gisteren gedaan, hij moet het vandaag ook doen”
 Chronisch dingen doen die (te) veel vragen
o Als wij dit moeten doen, worden we ziek, burn-out,…

3.1 IT’S ALL IN THE MIND

 We gaan opzoek naar de emotionele ontwikkeling, om bepaald gedrag te normaliseren
niet pathologiseren
WE MOETEN EEN OMGEVING CREEREN WAARIN JE VOLDOENDE ZICHTBAAR BENT,…

 Gedragsproblemen ?
o Soms is iets rapper een probleem bij bgl x dan bij bgl y
 Moeilijk te begrijpen gedrag ?
 ‘Challenging behaviour’ ?
 Probleemgedrag of gedrag dat normaal is voor bepaalde emotionele
ontwikkeling ?
o Baby
 Je hebt alles gedaan, eten, wassen, in bad en weent toch = normaal
 Je gaat geen diagnose of medicatie geven
 Je weet dat het bij de leeftijd hoort (overprikkeling)
o 1 à 2 j.
 Kind dat je blijft achtervolgen, kan niet zonder jou
 Je gaat geen diagnose of medicatie geven
 Je weet dat het bij de leeftijd hoort
o 3 à 4 j.; puber
o Gedrag dat past bij bepaalde emotionele ontwikkeling = normaal gedrag

3.2 ALGEMENE BENADERING GEDRAGSPROBLEMEN (DIA 19)

 Creatief gedrag
o Gedragsproblemen zien als creatief gedrag
o Bv kijk hoe hem het geluk is om tot daar te geraken
 Functioneel gedrag
o Zolang je niet weet wat de functie is van het gedrag, moet je ervan blijven
en bricoleren
o Maak hypothesen
 Eens je de functie weet, weet je de nood en kan je ermee aan de
slag gaan
 Zelfbeschermend / zelfverdedigend gedrag
 Fight – flight – freeze gedrag

, 3.3 GEDRAGSPROBLEMEN = IJSBERGFENOMEEN

Rechterkant moet meer in de kijker gezet worden
 evenwicht zoeken tussen binnen en buitenkant

buitenkant vs. binnenkant
vaardigheden vs. emoties
kunnen/willen vs. aankunnen
cognitieve ontwikkel. vs. socio-emotionele ontw.
vragen / eisen vs. noden / behoeften

3.3.1 KERNPROBLEEM
= rode draad

(zelf-)overvraging ↔ (zelf)overschatting

 We gaan heel vaak ongewild gaan overvragen
o Ze moeten groeien, ze moeten alleen wonen,…
 Dit overschrijdt vaak de draagkracht
 Voorbeeld:
o Clienten die uit een voorziening komen met veel zinvolle dagbesteding 
veel gedragsproblemen
o Gaan naar ghislain, stellen geen problemen meer, waarom: ze worden
gerustgelaten

4 ADVIES VOOR NIET-PSYCHIATERS IN ONZE SECTOR
 speur naar betekenis van het gedrag
o als je het niet weet, doe dan alsof je het weet = maak hypothesen
 omschrijf de problematiek via het niveau van emotioneel functioneren
o en de behoeften op dat vlak
 in 2 instantie kun je het gaan labelen met een (psychiatrische) diagnose.
de




4.1 GG BIJ PERSONEN MET VB: NIET PSYCHIATRISEREN

Niet van gedrag afblijven, maar omgeving aanpakken!

 Normaal gedrag – abnormaal gedrag – psychiatrische stoornis

4.2 CONTINUÜM

Normaal / adaptief gedrag Abnormaal maladaptief Psychische stoornis
gedrag




NORMAAL (ADAPTIEF, MAAR SOMS LASTIG) GEDRAG

 gedrag adequaat voor biologische eigenschapen en voor psychosociale
ontwikkelingsniveau
o (persoonlijkheids- en emotionele ontwikkeling)
o van de persoon en voor de milieuomstandigheden en interactiepatroon.