SOCIOLOGIE
DEEL 1: IK EN DE SAMENLEVING (KLAAR)
HOOFDSTUK 1: OP ONTDEKKINGSTOCHT DOOR BEKEND GEBIED
1. SOCIOLOGIE = SAMENLEVINGSKUNDE
→ Sociologen hebben interesse in:
a. Hoe leven mensen samen in allerhande sociale verbanden?
b. Wat zijn de kenmerken van die samenlevingsverbanden?
c. Door welke wetmatigheden worden ze gestuurd?
1.1 HET DAGELIJKSE LEVEN DOOR DE BRIL VAN DE SOCIOLOOG
→ We moeten betekenis kunnen geven aan wat we waarnemen en dat kunnen we doen door sociologische
verbeelding te ontwikkelen ( proberen het bredere plaatje te zien)
= Het bewustzijn dat onze individuele ervarings- en belevingswereld verband houdt met de bredere
samenleving
→ Voor Mills bezit die sociologische verbeelding drie componenten:
1) Geschiedenis: hoe kwam onze samenleving tot stand en hoe verandert ze?
2) Biografie: welke mensen bevolken een bepaalde samenleving?
3) Sociale structuur: welke instituties bepalen ons leven, hoe werken ze, hoe houden ze de
maatschappelijke orde in stand?
➔ fSociale structuren bepalen de biografieën van mensen; die sociale structuren zijn echter zelf het
resultaat van een historisch proces.
1.1.1 OVER ETEN EN DRINKEN
→ Hoe mensen omgaan met voedsel en drank, is ingebed in de sociale en culturele context
→ Door naar de manier van eten te kijken, worden sociale patronen zichtbaar
Drie componenten
• Geschiedenis: eten nu met mes en vork ipv stokjes of onze handen
• Sociale structuur: onze sociale structuur en in welke groepen je je bevindt beïnvloed ook eetgewoontes
en hoe je omgaat met eten
• Biografie: individuele keuzes van mensen in verband met eetgewoonten zoals veganisme of vegetarisch
eten
Samenvatting Sociologie Pagina 1 van 68
, 1.1.2 OVER SPORT
→ Statussymbool: een teken dat niet functioneel wordt gebruikt, maar als verwijzing naar rijkdom, macht en
prestige
→ Er bestaat een duidelijk sociaal verschil tussen goedkopere en dure sporten
→ Sport is een drager van symbolische codes van smaken en leefstijlen
→ Sporten die populair zijn bij de arbeidsklasse hebben een patroon van lijf-aan-lijfgevechten en zouden zo beter
aansluiten bij de arbeiderscultuur
Drie componenten
• Sociale structuur: sport hang ook samen met een statussymbool
• Biografie: eigen keuzes die je maakt om een bepaalde keuze voor een sport te maken hangt samen ook
met het statussymbool dat je wilt uiten
• Geschiedenis: laatste trends binnen lifestyle en sport zijn compleet anders dan vroeger
1.1.3 OVER LIFESTYLE EN LIJFSTIJL
→ Lifestylebladen informeren over de cultuur die richtinggevend is voor het imago van de moderne, vrije mens
Niet wat men is maar lijkt is belangrijk
→ Via de massamedia dringen de nieuwe cultuur- en lichaamsidealen langzaam maar zeker door tot de brede
lagen van de bevolking
→ de streefklasse onderscheidt zich niet langer aan de hand van haar inkomen en zelfs niet door haar materiële
consumptie, maar aan de hand van subtiele vormen van consumptie: pronken met ervaringen en/of ideeën.
1.1.4 OVER LIEFDE
Partnerkeuze
Mensen huwen binnen hetzelfde sociale milieu, religieuze overtuigingen, etnische herkomst,
opleiding...
Waarom?
Veel gemeenschappelijkheden
Minder risico op conflicten (door harde gelijkenissen)
Sociale druk van de omgeving (mensen accepteren je partner niet)
Heteronormativiteit
Samenvatting Sociologie Pagina 2 van 68
, 1.1.5 ALLES IS CONTINGENT MAAR NIET ARBITRAIR EXAMEN!
❖ Contingent
➢ iets had anders kunnen zijn dan het nu is (, maar het is zoals het is)
❖ Arbitrair
➢ Toch is het leven niet arbitrair = niet willekeurig of louter toevallig
➢ Het is niet omdat een bepaald gebruik anders had kunnen zijn dat er geen goede reden bestaat waarom
het nu zo is
❖ Socioloog gaat kijken naar deze format van samenleving
➢ Niet los van het verleden
➢ Historische context staat niet los van verleden
➢ Hoe zijn wij tot een bepaalde sociale format gekomen?
1.2 NIEMAND IS EEN EILAND – ZEKER NIET IN TIJDEN VAN CORONA
Ten eerste: we kunnen niet zonder elkaar
Ten tweede: iedereen, elk individu en elke bevolkingsgroep is belangrijk voor de samenleving en omgekeerd
1.2.1 SCHEPT DE CORONACRISIS ONZE SOCIOLOGISCHE WAARNEMING AAN?
1.2.2 (TOENEMENDE) ONGELIJKHEID EN ARMOEDE
Ene mens kon werken, de andere niet → zorgt voor armoede
Gezondheidswerkers liepen meer risico om het virus te krijgen
Weinig rekening houden met woonsituatie van kinderen tijdens online les
1.2.3 ZIJN ‘BUBBELS’ OOK NETWERKEN?
Later in de cursus
1.2.4 HET BELANG VAN SOCIALE CONTACTEN, INTERACTIE EN COMMUNICATIE
Interactie en communicatie is van belang om de samenleving te verkennen
Communicatie : de boodschap die je wilt overbrengen
Interactie : bv een knipoog
1.2.5 OVER HET BELANG VAN DRAAGVLAK: TWIJFELAARS EN ANTIVAXERS
Het verspreiden van foute informatie / ‘fake news’
Gevolg = veel complottheorieën die de rond gaan
Sterke impact hebben zoals Trump die zomaar iets verspreidde
Self-fulfilling prophecy = als mensen situaties als werkelijk definiëren, dan worden die ook werkelijk in
hun gevolgen
Samenvatting Sociologie Pagina 3 van 68
, 1.2.6 HET ‘VERZET’: OMWILLE VAN DE AANSLAG OP ‘DE’ VRIJHEID OF BIJ GEBREK
AAN SOLIDARITEIT
Maatregelen zorgen voor verzet → de aandacht gaat vooral naar de beperkingen die de middenklassen treffen
Opstand tegen ‘de elite’
Wantrouwen
Welke solidariteit:
Warme solidariteit : acties en vrijwilligerswerk
→ de deur eens openhouden, helpen met iemand die iets liet vallen,…
Koude (structurele) solidariteit : doorgegeven arbeidsverdeling (taken worden verdeeld in de
samenleving)
→ je bent afhankelijk van anderen
1.2.7 + 1.2.8 → lezen !
1.3 EEN STAP VERDER: EEN SOCIOLOGISCHE BLIK DOET BETER BEGRIJPEN
→ Gezond verstand bevat een losjes samenhangend stel van feiten, waarnemingen, ervaringen en received
wisdom
→ Sociologie gaat op zoek naar verklaringen achter zichtbare fenomenen
Dit is wat een wetenschappelijke aanpak onderscheidt van het gezond verstand
1.3.1 ECHTSCHEIDING
→ Hebben belangrijke maatschappelijke repercussies
Echtscheiding wordt een sociaal feit
Waar zoeken sociologen de verklaring?
Ze letten op de frequentie van de echtscheidingen, op de variaties naargelang het inkomen, beroep,
woonplaats of de leeftijd van de partners
Veranderingen in de wetgeving spelen ook een belangrijke rol
Oorzaken echtscheidingsfenomenen
Tweeverdienersgezin: economische onafhankelijkheid (van echtgenoten) sociale contacten buiten gezin
Verminderde sociale druk om samen te blijven vanwege kinderen
Verminderde sociale controle op privéleven door kerk en familie
Toename van de sociale contacten buiten het gezinsverband
Langere levensverwachting waardoor huwelijksduur toeneemt en ook de kans op echtscheiding
Inkorting echtscheidingsprocedure
Homohuwelijk
Echtscheidingsgedrag wordt zo verbonden met de maatschappelijke context
1.3.2 ZELFDODING (SUÏCIDE)
Samenvatting Sociologie Pagina 4 van 68
DEEL 1: IK EN DE SAMENLEVING (KLAAR)
HOOFDSTUK 1: OP ONTDEKKINGSTOCHT DOOR BEKEND GEBIED
1. SOCIOLOGIE = SAMENLEVINGSKUNDE
→ Sociologen hebben interesse in:
a. Hoe leven mensen samen in allerhande sociale verbanden?
b. Wat zijn de kenmerken van die samenlevingsverbanden?
c. Door welke wetmatigheden worden ze gestuurd?
1.1 HET DAGELIJKSE LEVEN DOOR DE BRIL VAN DE SOCIOLOOG
→ We moeten betekenis kunnen geven aan wat we waarnemen en dat kunnen we doen door sociologische
verbeelding te ontwikkelen ( proberen het bredere plaatje te zien)
= Het bewustzijn dat onze individuele ervarings- en belevingswereld verband houdt met de bredere
samenleving
→ Voor Mills bezit die sociologische verbeelding drie componenten:
1) Geschiedenis: hoe kwam onze samenleving tot stand en hoe verandert ze?
2) Biografie: welke mensen bevolken een bepaalde samenleving?
3) Sociale structuur: welke instituties bepalen ons leven, hoe werken ze, hoe houden ze de
maatschappelijke orde in stand?
➔ fSociale structuren bepalen de biografieën van mensen; die sociale structuren zijn echter zelf het
resultaat van een historisch proces.
1.1.1 OVER ETEN EN DRINKEN
→ Hoe mensen omgaan met voedsel en drank, is ingebed in de sociale en culturele context
→ Door naar de manier van eten te kijken, worden sociale patronen zichtbaar
Drie componenten
• Geschiedenis: eten nu met mes en vork ipv stokjes of onze handen
• Sociale structuur: onze sociale structuur en in welke groepen je je bevindt beïnvloed ook eetgewoontes
en hoe je omgaat met eten
• Biografie: individuele keuzes van mensen in verband met eetgewoonten zoals veganisme of vegetarisch
eten
Samenvatting Sociologie Pagina 1 van 68
, 1.1.2 OVER SPORT
→ Statussymbool: een teken dat niet functioneel wordt gebruikt, maar als verwijzing naar rijkdom, macht en
prestige
→ Er bestaat een duidelijk sociaal verschil tussen goedkopere en dure sporten
→ Sport is een drager van symbolische codes van smaken en leefstijlen
→ Sporten die populair zijn bij de arbeidsklasse hebben een patroon van lijf-aan-lijfgevechten en zouden zo beter
aansluiten bij de arbeiderscultuur
Drie componenten
• Sociale structuur: sport hang ook samen met een statussymbool
• Biografie: eigen keuzes die je maakt om een bepaalde keuze voor een sport te maken hangt samen ook
met het statussymbool dat je wilt uiten
• Geschiedenis: laatste trends binnen lifestyle en sport zijn compleet anders dan vroeger
1.1.3 OVER LIFESTYLE EN LIJFSTIJL
→ Lifestylebladen informeren over de cultuur die richtinggevend is voor het imago van de moderne, vrije mens
Niet wat men is maar lijkt is belangrijk
→ Via de massamedia dringen de nieuwe cultuur- en lichaamsidealen langzaam maar zeker door tot de brede
lagen van de bevolking
→ de streefklasse onderscheidt zich niet langer aan de hand van haar inkomen en zelfs niet door haar materiële
consumptie, maar aan de hand van subtiele vormen van consumptie: pronken met ervaringen en/of ideeën.
1.1.4 OVER LIEFDE
Partnerkeuze
Mensen huwen binnen hetzelfde sociale milieu, religieuze overtuigingen, etnische herkomst,
opleiding...
Waarom?
Veel gemeenschappelijkheden
Minder risico op conflicten (door harde gelijkenissen)
Sociale druk van de omgeving (mensen accepteren je partner niet)
Heteronormativiteit
Samenvatting Sociologie Pagina 2 van 68
, 1.1.5 ALLES IS CONTINGENT MAAR NIET ARBITRAIR EXAMEN!
❖ Contingent
➢ iets had anders kunnen zijn dan het nu is (, maar het is zoals het is)
❖ Arbitrair
➢ Toch is het leven niet arbitrair = niet willekeurig of louter toevallig
➢ Het is niet omdat een bepaald gebruik anders had kunnen zijn dat er geen goede reden bestaat waarom
het nu zo is
❖ Socioloog gaat kijken naar deze format van samenleving
➢ Niet los van het verleden
➢ Historische context staat niet los van verleden
➢ Hoe zijn wij tot een bepaalde sociale format gekomen?
1.2 NIEMAND IS EEN EILAND – ZEKER NIET IN TIJDEN VAN CORONA
Ten eerste: we kunnen niet zonder elkaar
Ten tweede: iedereen, elk individu en elke bevolkingsgroep is belangrijk voor de samenleving en omgekeerd
1.2.1 SCHEPT DE CORONACRISIS ONZE SOCIOLOGISCHE WAARNEMING AAN?
1.2.2 (TOENEMENDE) ONGELIJKHEID EN ARMOEDE
Ene mens kon werken, de andere niet → zorgt voor armoede
Gezondheidswerkers liepen meer risico om het virus te krijgen
Weinig rekening houden met woonsituatie van kinderen tijdens online les
1.2.3 ZIJN ‘BUBBELS’ OOK NETWERKEN?
Later in de cursus
1.2.4 HET BELANG VAN SOCIALE CONTACTEN, INTERACTIE EN COMMUNICATIE
Interactie en communicatie is van belang om de samenleving te verkennen
Communicatie : de boodschap die je wilt overbrengen
Interactie : bv een knipoog
1.2.5 OVER HET BELANG VAN DRAAGVLAK: TWIJFELAARS EN ANTIVAXERS
Het verspreiden van foute informatie / ‘fake news’
Gevolg = veel complottheorieën die de rond gaan
Sterke impact hebben zoals Trump die zomaar iets verspreidde
Self-fulfilling prophecy = als mensen situaties als werkelijk definiëren, dan worden die ook werkelijk in
hun gevolgen
Samenvatting Sociologie Pagina 3 van 68
, 1.2.6 HET ‘VERZET’: OMWILLE VAN DE AANSLAG OP ‘DE’ VRIJHEID OF BIJ GEBREK
AAN SOLIDARITEIT
Maatregelen zorgen voor verzet → de aandacht gaat vooral naar de beperkingen die de middenklassen treffen
Opstand tegen ‘de elite’
Wantrouwen
Welke solidariteit:
Warme solidariteit : acties en vrijwilligerswerk
→ de deur eens openhouden, helpen met iemand die iets liet vallen,…
Koude (structurele) solidariteit : doorgegeven arbeidsverdeling (taken worden verdeeld in de
samenleving)
→ je bent afhankelijk van anderen
1.2.7 + 1.2.8 → lezen !
1.3 EEN STAP VERDER: EEN SOCIOLOGISCHE BLIK DOET BETER BEGRIJPEN
→ Gezond verstand bevat een losjes samenhangend stel van feiten, waarnemingen, ervaringen en received
wisdom
→ Sociologie gaat op zoek naar verklaringen achter zichtbare fenomenen
Dit is wat een wetenschappelijke aanpak onderscheidt van het gezond verstand
1.3.1 ECHTSCHEIDING
→ Hebben belangrijke maatschappelijke repercussies
Echtscheiding wordt een sociaal feit
Waar zoeken sociologen de verklaring?
Ze letten op de frequentie van de echtscheidingen, op de variaties naargelang het inkomen, beroep,
woonplaats of de leeftijd van de partners
Veranderingen in de wetgeving spelen ook een belangrijke rol
Oorzaken echtscheidingsfenomenen
Tweeverdienersgezin: economische onafhankelijkheid (van echtgenoten) sociale contacten buiten gezin
Verminderde sociale druk om samen te blijven vanwege kinderen
Verminderde sociale controle op privéleven door kerk en familie
Toename van de sociale contacten buiten het gezinsverband
Langere levensverwachting waardoor huwelijksduur toeneemt en ook de kans op echtscheiding
Inkorting echtscheidingsprocedure
Homohuwelijk
Echtscheidingsgedrag wordt zo verbonden met de maatschappelijke context
1.3.2 ZELFDODING (SUÏCIDE)
Samenvatting Sociologie Pagina 4 van 68
