FINANCIËLE RAPPORTERING EN ANALYSE
1 Belang van de Financiële Verslaggeving.
1.1 Financiële overzichten.
Iedere onderneming stelt ieder jaar financiële overzichten op al dan niet onderdeel van een jaarverslag,
aandeelhouders zien dit document het eerst omdat zij het moeten goedkeuren op de AV. Financiële
overzichten omvatten volgende zaken:
- Winst- en verliesrekening (resultatenrekening): document met overzicht van opbrengsten, kosten,
winst of verlies voor dat boekjaar. Belangrijke indicator voor winstgevendheid.
- Balans: document met overzicht op laatste dag van het boekjaar met oorsprong en besteding van
vermogen. Hoe werd de onderneming gefinancierd en welke inversteringen zijn er gebeurd.
- Toelichting: document met bijkomende informatie over de getallen in de balans en de
resultatenrekening. Denk aan vervaldata van de schulden die de onderneming heeft, omzet en de
samenstelling ervan, gekozen waarderingsmethoden voor voorraden en activa, maar ook geschillen,
rechten, en plichten. Wordt gecontroleerd door de commissaris-revisor of de auditor.
- Kasstroomoverzicht (IFRS): document met overzicht van de voornaamste kasstromen binnen de
onderneming in de afgelopen 12 maanden. Hieruit leidt men af hoeveel middelen werden
gegenereerd uit operationele activiteiten, hoeveel werd geïnvesteerd, en of er schulden zijn
aangegaan of werden terugbetaald. Vaak een verplicht onderdeel van de jaarrekening, niet in België,
behalve voor ondernemingen die hun jaarrekening opstellen volgens IFRS.
- Controleverslag: verklaring door commissaris-revisor over elementen van de jaarrekening.
- Mutatieoverzicht eigen vermogen (IFRS): een appart rapport bij IFRS over dividendbetalingen,
uitgifte van nieuwe aandelen, en andere transacties die het eigen vermogen beïnvloeden met inbegrip
van de nettowinst voor het boekjaar.
Grote ondernemingen bundelen deze informatie vaak samen met andere niet-boekhoudkundige informatie
over groepsactiviteiten: geeft beeld over groep etc. De meeste van deze jaarverslagen beginnen met een
verklaring van de voorzitter wat een goed jaar het is geweest. Het geeft een beeld over de onderneming dat
verder gaat dan louter bedragen.
Op 28 november keurde de Europese Raad het voorstel van een nieuwe richtlijn goed: de Corporate
Sustainability Reporting Directive (CSRD). De richtlijn verplicht bedrijven om te rapporteren over hun
duurzaamheidsthema’s. De richlijn heeft tot gevolg dat ondernemingen meer verantwoordelijkheid dragen
voor de effecten van hun activiteiten op mens en milieu. Tot slot moeten meer ondernemingen een
duurzaamheidsrapport opstellen.
Het publiceren van een jaarverslag is voor multinationals zeer kostelijk. Na het opstellen van alle
verschillende rapporten, moeten deze gecontroleerd worden. Vervolgens moet men tijdens het opstellen van
de verslagen rekening houden met juridische aspecten en de relatie met aandeelhouders en het grote publiek.
In de VS streeft men naar een zeer snelle publicatie van het jaarverslag, denk aan 8-12 weken. In België heeft
men maximaal 7 maanden tijd na afsluiting van het boekjaar.
1.2 Gebruik van de jaarrekening.
Interne gebruikers hebben iedere dag nood aan de beschikbare informatie bij het nemen van hun
beslissingen, management moet bv beslissen hoe de huidige en toekomstige nood aan financiële middelen zal
voldaan worden, zij beslist over financiering, productie, inversteringen, marketing, etc. Externe gebruikers
hebben daarentegen slechts op bepaalde tijdstippen beschikking tot de boekhoudkundige gegevens, we
onderscheiden 6 groepen:
, - De aandeelhouders: stellen de onderneming geld, machines, gebouwen, etc ter beschikking en
ontvangen de tegenwaarde van deze inbreng in de vorm van aandelen. Ze mogen deelnemen aan de
AV en kan met zijn stemrecht, dat verbonden is aan het aantal aandelen, beslissen over de toekomst
van de onderneming. Hij zal de Raad van Bestuur aanstellen en hen al dan niet kwijting verlenen
voor het uitgeoefende mandaad. De aandeelhouders beslissen tijdens de AV wat er met het resultaat
van dat jaar zal gebeuren. Bij winst kan men deze reserveren voor toekomstige verliezen of
inversteringen, deze kan uitgekeerd worden aan aandeelhouders en bestuurders, of kan men deze
overdragen naar het volgende boekjaar. Bij verlies kan men deze overdragen naar het volgende
boekjaar om te verrekenen met de verwachte winst, of aandeelhouders kunnen het verlies te laste
nemen om de onderneming niet te belasten. Steeds meer bedrijven halen kapitaal op door beroep te
doen op het brede publiek en een gedeelte van hun kapitaal op de beurs te laten noteren. Deze groep
aandeelhouders is volledig aangewezen op de informatie die de onderneming hen meedeeld bij de
voorstelling van financiële overzichten.
- Bij de kredietverstrekkers zij er twee grote groepen te onderscheiden. Ten eerste banken en
financiële instellingen die leningen en kredieten toestaan, zij baseren het al dan niet toestaan van het
krediet op de boekhoudkundige informatie die zij ontvangen van de onderneming.
Kredietvoorwaarden hangen vaak af van de rentabiliteit van de onderneming. Tijdens de looptijd van
het krediet zal de onderneming de kredietverstrekker op de hoogte dienen te houden door de
jaarrekeningen en tussentijdse balansen en resultatenrekeningen over te maken. Grote
ondernemingen kunnen geld ophalen aan de hand van obligatieleningen waarbij het grote publiek
optreed als kredietverstrekker. Ten tweede hebben we gewone leveranciers. De onderneming krijgt
de beschikking over bepaalde goederen of diensten die zij kan gebruiken vooraleer de factuur dient
betaald te worden. Deze leveranciers bepalen vooraf of de onderneming kredietwaardig is en doen
hiervoor beroep op de gepubliceerde jaarrekeningen.
- De werknemers worden op de ondernemingsraad vertegenwoordigd door vakbonden. De verstrekte
informatie uit de financiële overzichten is belangrijk voor loonbepalingen, etc.
- De overheid legt regels op waaraan de verstrekte informatie dient de voldoen. Ze controleerd deze
verstrekte informatie door middel van BTW- en belastingcontroles. Op basis van de
boekhoudkundige gegevens worden verschillende belastingsheffingen berekend, maar ook
overheidssteun en subsidies worden zo bepaald.
- De onderneming kan de gehouden boekhouding gebruiken als bewijs voor de rechtbank. Bv bij een
failissement kan zo aangetoond worden dat er geen zware fouten zijn gepleegd, of dat er geen sprake
is van bedrog. Ook kan men aantonen of er al dan niet geld is verdwenen.
- Als laatst zijn er diverse groepen die belang tonen voor de externe informatie. Deze groep noemen
we de stakeholders. Dit zijn klanten, financiële analysten, concurrenten, media, etc. Deze groepen
kunnen beroep doen op de neergelegde jaarrekeningen die vrij beschikbaar zijn.
IASB: The objective of general purpose of financial reporting is to provide financial information about the
reporting entity that is useful to existing and potential investors, lenders, and other creditors in making
decisions about providing resources to the entity. Those decisions involve buying, selling, or holing equity
and debt instruments, and providing or settling loans and other forms of credit.
Er zijn twee zeer belangrijke modellen op accountinggebied die bepalen hoe de boekhoudregels worden
vastgelegd, hoe een boekhouding wordt gevoerd en de informatie wordt gebruikt. Deze modellen zijn het
Angelsaksisch model en het Continentaal model. Het objectief van IASB neigt meer naar het Angelsaksisch
model.
1.3 Het Angelsaksisch model.
Het Angelsaksisch model ontstond in de vroege 20e eeuw in de US, de UK, Australië, Canada, etc. Er waren
toen geen boekhoudwetten en ondernemingen maakten eigen regels ondersteund door accountants. De
ondernemingen moesten er zelf voor zorgen dat ze voldoende financiële informatie publiek maakten zodat op
,die manier voldoende krediet konden verstrekken. Bij ernstige problemen in de markt (Wall Street crash,
Worldcom, Enronschandalen, etc) grijpt de overheid telkens in met strengere regels. Zo ontstond de Security
and Exchange Commission (SEC) en Sarbanes-Oxley Act (Sox) met de bedoeling om ondernemingen te
verplichten meer en juistere informatie publiek te maken.
In het Angelsaksisch model worden jaarrekeningen opgesteld in functie van de financiering van het bedrijf,
wat voortvloeide uit de Industriële Revolutie toen bedrijven groter werden en men externe financiering nodig
had om de groei verder te zetten. Voorheen waren er enkel kleine bedrijven die werden gefinancierd door de
mensen die het bedrijf leidden, dit was niet meer het geval wanneer het ondernemingen groter werden. Zo
ontstonden externe financiers. Voor deze financiers was de jaarrekening de enige bron van informatie en om
er zeker van te zijn dat deze informatie correct was, begon men met de onafhankelijke audit (inspectie) van
de boekhoudkundige informatie.
1.4 Het Continentaal model.
Het Continentale of Europese model ontstond veel vroeger dan het Angelsaksisch model. Boekhouden werd
verplicht in Frankrijk vanaf 1673, maar begon eigenlijk al in 1560 waar de overheid regels regels invoerde
omdat er veel frauduleuze failissementen waren. De overheid wordt verantwoordelijk voor boekhoudregels.
Deze Franse regels werden later ook overgenomen door België, Spanje, Duitsland, en Italië. Met deze regels
wouden de overheden de economie regulariseren. In dit model is voorzichtigheid van groot belang, in
tegenstelling tot het Angelsaksisch model. Men zorgt er voor om jaarrekeningen niet beter voor te stellen dan
de realiteit en rekening te houden met alle negatieve factoren. In het Angelsaksisch model is dit van minder
belang omdat de externe financiering van de onderneming afhankelijk is van een positieve jaarrekening.
1.5 Het fiscale aspect.
De overheid is geïnteresseerd in hoeveel winst er wordt gemaakt door bedrijven om op die winst belastingen
te heffen. Bij het Angelsaksisch model is er een aparte fincale regelgeving, wat zorgt voor twee
jaarrekeningen. Bij het Continentaal model begon men met inkomstenbelastingen na het vastleggen van de
boekhoudregels en voegde men er slechts fiscale vereisten aan toe. In dit model is er dus een nauw verband
tussen de twee.
1.6 Boekhoudkundige keuzes.
De meting van winst is nooit meer dan een schatting, of het bepalen van de preciese waarde van het bedrijf is
onmogelijk. Boekhoudregels zijn namelijk niet eenduidig, winst is een schatting, en waarde is subjectief. Er
zijn 3 mogelijkheden:
- Regels zijn specifiek en er is geen keuze. De wet en boekhoudregels leggen vast wat er precies moet
gebeuren.
- Er zijn regels, maar men heeft de keuze tussen twee of meer regels die aanvaardbaar zijn voor de
regelgever. Deze komt het meest voor.
- Er zijn geen regels, ondernemingen beslissen zelf.
De toelichting bevat een lijst met gemaakte keuzes.
1.7 Relevantie tegenover betrouwbaarheid.
De meest betrouwbare informatie is oude informatie, omdat na verloop van tijd pas alles onheroepelijk
vastligt.
De meest relevante informatie is recente informatie, omdat we deze gebruiken om in te grijpen in de nabije
toekomst.
, Tijdige informatie bevat ramingen en onzekerheden die leiden tot een spanning tussen relevantie en
betrouwbaarheid.
Om nuttig te zijn zou boekhoudkundige informatie betrouwbaar én relevant moeten zijn. Voor het maken van
predicties is het belangrijk om tijdige informatie te hebben, terwijl voor het meten van prestaties betrouwbare
informatie het belangrijkst is. Door al deze zaken moet men tijdens het opstellen van de jaarrekening keuzes
maken.
De echte winst van een bedrijf is pas bekend na het stopzetten van dat bedrijf, als alle activa verkocht zijn,
alle passiva vereffend zijn en het eigen vermogen is uitgekeerd aan de aandeelhouders.
1.8 Fundamentele accountingprincipes.
Basisprincipes.
- De ondernemingsentiteit: boekhouding steeds gevoerd voor een aparte entiteit. Bv bij een
eenmanszaak dient er een strikte scheiding gemaakt te worden tussen privétransacties en
ondernemingstransacties. Ook maakt men een onderscheid tussen de enkelvoudiger jaarrekening die
betrekking heeft tot één onderneming, en de geconsolideerde jaarrekening die wordt opgesteld door
een groep ondernemingen die een relatie met elkaar hebben.
- De monetaire kwantificering: men maakt gebruik van een monetaire eenehid zodat verschillende
elementen van een boekhouding makkelijk met elkaar vergeleken kunnen worden. In België is dit de
euro. Ook zijn er nadelen aan deze monetaire kwantificering: belangrijk en relevante informatie kan
vaak niet monetair gekwantificeerd worden waardoor ze niet voorkomt in de jaarrekening. Denk aan
motivatie van het personeel. Of in sommige landen is de inflatie zo hoog dat de waarde van de
monetaire eenheid nauwelijks vergelijkbaar is in het begin van het boekjaar en op het einde van het
boekjaar.
- De consistentie: voor het vergelijken van jaarrekeningen van verschillende boekjaren is het
belangrijk dat de methodes voor het registreren hetzelfde blijven. Dit is een verplichting in België.
Enkel voor ernstige redenen mag men overstappen op een andere boeking- of waarderingsmethode,
mits verantwoording in de toelichting en mits de aanduiding vna de invloed van deze wijzigingen op
de vergelijkbaarheid van de cijfers van de verschillende boekjaren.
- De continuïteitsassumptie: bij het voeren van de boekhouding moet met er steeds vanuit gaan dat de
onderneming haar activiteiten zal blijven uitoefenen. Dit is belangrijk omdat zo wordt vermeden dat
de bezittingen van de ondernemingen in de balans worden opgenomen tegen de liquidatiewaarde.
Deze ligt vaak lager dan de waarde dat dit element heeft voor de onderneming. Bij een zeer dure
machine dat enkel gebruikt kan worden voor die onderneming, is de liquidatiewaarde natuurlijk niets
omdat deze machine niet gebruikt kan worden in andere ondernemingen.
Registratieprincipes.
- Verantwoordingsstukken: alle verrichtingen die worden opgenomen in een boekhouding moeten
voortkomen uit een intern of extern verantwoordingsstuk zoals een factuur of een rekeninguitreksel.
Bij controle van de boekhouding kan met hierop beroep doen om de juistheid van de boekhouding te
verifiëren. Maar ook op juridisch vlak zijn deze verantwoordingsstukken zeer belangrijk.
- Volledigheid: alle verrichtingen moeten worden opgenomen in de boekhouding.
- Verbod tot compensatie: er mag nooit een compensatie gebeuren van schulden en vorderingen of
van kosten en opbrengsten.
1 Belang van de Financiële Verslaggeving.
1.1 Financiële overzichten.
Iedere onderneming stelt ieder jaar financiële overzichten op al dan niet onderdeel van een jaarverslag,
aandeelhouders zien dit document het eerst omdat zij het moeten goedkeuren op de AV. Financiële
overzichten omvatten volgende zaken:
- Winst- en verliesrekening (resultatenrekening): document met overzicht van opbrengsten, kosten,
winst of verlies voor dat boekjaar. Belangrijke indicator voor winstgevendheid.
- Balans: document met overzicht op laatste dag van het boekjaar met oorsprong en besteding van
vermogen. Hoe werd de onderneming gefinancierd en welke inversteringen zijn er gebeurd.
- Toelichting: document met bijkomende informatie over de getallen in de balans en de
resultatenrekening. Denk aan vervaldata van de schulden die de onderneming heeft, omzet en de
samenstelling ervan, gekozen waarderingsmethoden voor voorraden en activa, maar ook geschillen,
rechten, en plichten. Wordt gecontroleerd door de commissaris-revisor of de auditor.
- Kasstroomoverzicht (IFRS): document met overzicht van de voornaamste kasstromen binnen de
onderneming in de afgelopen 12 maanden. Hieruit leidt men af hoeveel middelen werden
gegenereerd uit operationele activiteiten, hoeveel werd geïnvesteerd, en of er schulden zijn
aangegaan of werden terugbetaald. Vaak een verplicht onderdeel van de jaarrekening, niet in België,
behalve voor ondernemingen die hun jaarrekening opstellen volgens IFRS.
- Controleverslag: verklaring door commissaris-revisor over elementen van de jaarrekening.
- Mutatieoverzicht eigen vermogen (IFRS): een appart rapport bij IFRS over dividendbetalingen,
uitgifte van nieuwe aandelen, en andere transacties die het eigen vermogen beïnvloeden met inbegrip
van de nettowinst voor het boekjaar.
Grote ondernemingen bundelen deze informatie vaak samen met andere niet-boekhoudkundige informatie
over groepsactiviteiten: geeft beeld over groep etc. De meeste van deze jaarverslagen beginnen met een
verklaring van de voorzitter wat een goed jaar het is geweest. Het geeft een beeld over de onderneming dat
verder gaat dan louter bedragen.
Op 28 november keurde de Europese Raad het voorstel van een nieuwe richtlijn goed: de Corporate
Sustainability Reporting Directive (CSRD). De richtlijn verplicht bedrijven om te rapporteren over hun
duurzaamheidsthema’s. De richlijn heeft tot gevolg dat ondernemingen meer verantwoordelijkheid dragen
voor de effecten van hun activiteiten op mens en milieu. Tot slot moeten meer ondernemingen een
duurzaamheidsrapport opstellen.
Het publiceren van een jaarverslag is voor multinationals zeer kostelijk. Na het opstellen van alle
verschillende rapporten, moeten deze gecontroleerd worden. Vervolgens moet men tijdens het opstellen van
de verslagen rekening houden met juridische aspecten en de relatie met aandeelhouders en het grote publiek.
In de VS streeft men naar een zeer snelle publicatie van het jaarverslag, denk aan 8-12 weken. In België heeft
men maximaal 7 maanden tijd na afsluiting van het boekjaar.
1.2 Gebruik van de jaarrekening.
Interne gebruikers hebben iedere dag nood aan de beschikbare informatie bij het nemen van hun
beslissingen, management moet bv beslissen hoe de huidige en toekomstige nood aan financiële middelen zal
voldaan worden, zij beslist over financiering, productie, inversteringen, marketing, etc. Externe gebruikers
hebben daarentegen slechts op bepaalde tijdstippen beschikking tot de boekhoudkundige gegevens, we
onderscheiden 6 groepen:
, - De aandeelhouders: stellen de onderneming geld, machines, gebouwen, etc ter beschikking en
ontvangen de tegenwaarde van deze inbreng in de vorm van aandelen. Ze mogen deelnemen aan de
AV en kan met zijn stemrecht, dat verbonden is aan het aantal aandelen, beslissen over de toekomst
van de onderneming. Hij zal de Raad van Bestuur aanstellen en hen al dan niet kwijting verlenen
voor het uitgeoefende mandaad. De aandeelhouders beslissen tijdens de AV wat er met het resultaat
van dat jaar zal gebeuren. Bij winst kan men deze reserveren voor toekomstige verliezen of
inversteringen, deze kan uitgekeerd worden aan aandeelhouders en bestuurders, of kan men deze
overdragen naar het volgende boekjaar. Bij verlies kan men deze overdragen naar het volgende
boekjaar om te verrekenen met de verwachte winst, of aandeelhouders kunnen het verlies te laste
nemen om de onderneming niet te belasten. Steeds meer bedrijven halen kapitaal op door beroep te
doen op het brede publiek en een gedeelte van hun kapitaal op de beurs te laten noteren. Deze groep
aandeelhouders is volledig aangewezen op de informatie die de onderneming hen meedeeld bij de
voorstelling van financiële overzichten.
- Bij de kredietverstrekkers zij er twee grote groepen te onderscheiden. Ten eerste banken en
financiële instellingen die leningen en kredieten toestaan, zij baseren het al dan niet toestaan van het
krediet op de boekhoudkundige informatie die zij ontvangen van de onderneming.
Kredietvoorwaarden hangen vaak af van de rentabiliteit van de onderneming. Tijdens de looptijd van
het krediet zal de onderneming de kredietverstrekker op de hoogte dienen te houden door de
jaarrekeningen en tussentijdse balansen en resultatenrekeningen over te maken. Grote
ondernemingen kunnen geld ophalen aan de hand van obligatieleningen waarbij het grote publiek
optreed als kredietverstrekker. Ten tweede hebben we gewone leveranciers. De onderneming krijgt
de beschikking over bepaalde goederen of diensten die zij kan gebruiken vooraleer de factuur dient
betaald te worden. Deze leveranciers bepalen vooraf of de onderneming kredietwaardig is en doen
hiervoor beroep op de gepubliceerde jaarrekeningen.
- De werknemers worden op de ondernemingsraad vertegenwoordigd door vakbonden. De verstrekte
informatie uit de financiële overzichten is belangrijk voor loonbepalingen, etc.
- De overheid legt regels op waaraan de verstrekte informatie dient de voldoen. Ze controleerd deze
verstrekte informatie door middel van BTW- en belastingcontroles. Op basis van de
boekhoudkundige gegevens worden verschillende belastingsheffingen berekend, maar ook
overheidssteun en subsidies worden zo bepaald.
- De onderneming kan de gehouden boekhouding gebruiken als bewijs voor de rechtbank. Bv bij een
failissement kan zo aangetoond worden dat er geen zware fouten zijn gepleegd, of dat er geen sprake
is van bedrog. Ook kan men aantonen of er al dan niet geld is verdwenen.
- Als laatst zijn er diverse groepen die belang tonen voor de externe informatie. Deze groep noemen
we de stakeholders. Dit zijn klanten, financiële analysten, concurrenten, media, etc. Deze groepen
kunnen beroep doen op de neergelegde jaarrekeningen die vrij beschikbaar zijn.
IASB: The objective of general purpose of financial reporting is to provide financial information about the
reporting entity that is useful to existing and potential investors, lenders, and other creditors in making
decisions about providing resources to the entity. Those decisions involve buying, selling, or holing equity
and debt instruments, and providing or settling loans and other forms of credit.
Er zijn twee zeer belangrijke modellen op accountinggebied die bepalen hoe de boekhoudregels worden
vastgelegd, hoe een boekhouding wordt gevoerd en de informatie wordt gebruikt. Deze modellen zijn het
Angelsaksisch model en het Continentaal model. Het objectief van IASB neigt meer naar het Angelsaksisch
model.
1.3 Het Angelsaksisch model.
Het Angelsaksisch model ontstond in de vroege 20e eeuw in de US, de UK, Australië, Canada, etc. Er waren
toen geen boekhoudwetten en ondernemingen maakten eigen regels ondersteund door accountants. De
ondernemingen moesten er zelf voor zorgen dat ze voldoende financiële informatie publiek maakten zodat op
,die manier voldoende krediet konden verstrekken. Bij ernstige problemen in de markt (Wall Street crash,
Worldcom, Enronschandalen, etc) grijpt de overheid telkens in met strengere regels. Zo ontstond de Security
and Exchange Commission (SEC) en Sarbanes-Oxley Act (Sox) met de bedoeling om ondernemingen te
verplichten meer en juistere informatie publiek te maken.
In het Angelsaksisch model worden jaarrekeningen opgesteld in functie van de financiering van het bedrijf,
wat voortvloeide uit de Industriële Revolutie toen bedrijven groter werden en men externe financiering nodig
had om de groei verder te zetten. Voorheen waren er enkel kleine bedrijven die werden gefinancierd door de
mensen die het bedrijf leidden, dit was niet meer het geval wanneer het ondernemingen groter werden. Zo
ontstonden externe financiers. Voor deze financiers was de jaarrekening de enige bron van informatie en om
er zeker van te zijn dat deze informatie correct was, begon men met de onafhankelijke audit (inspectie) van
de boekhoudkundige informatie.
1.4 Het Continentaal model.
Het Continentale of Europese model ontstond veel vroeger dan het Angelsaksisch model. Boekhouden werd
verplicht in Frankrijk vanaf 1673, maar begon eigenlijk al in 1560 waar de overheid regels regels invoerde
omdat er veel frauduleuze failissementen waren. De overheid wordt verantwoordelijk voor boekhoudregels.
Deze Franse regels werden later ook overgenomen door België, Spanje, Duitsland, en Italië. Met deze regels
wouden de overheden de economie regulariseren. In dit model is voorzichtigheid van groot belang, in
tegenstelling tot het Angelsaksisch model. Men zorgt er voor om jaarrekeningen niet beter voor te stellen dan
de realiteit en rekening te houden met alle negatieve factoren. In het Angelsaksisch model is dit van minder
belang omdat de externe financiering van de onderneming afhankelijk is van een positieve jaarrekening.
1.5 Het fiscale aspect.
De overheid is geïnteresseerd in hoeveel winst er wordt gemaakt door bedrijven om op die winst belastingen
te heffen. Bij het Angelsaksisch model is er een aparte fincale regelgeving, wat zorgt voor twee
jaarrekeningen. Bij het Continentaal model begon men met inkomstenbelastingen na het vastleggen van de
boekhoudregels en voegde men er slechts fiscale vereisten aan toe. In dit model is er dus een nauw verband
tussen de twee.
1.6 Boekhoudkundige keuzes.
De meting van winst is nooit meer dan een schatting, of het bepalen van de preciese waarde van het bedrijf is
onmogelijk. Boekhoudregels zijn namelijk niet eenduidig, winst is een schatting, en waarde is subjectief. Er
zijn 3 mogelijkheden:
- Regels zijn specifiek en er is geen keuze. De wet en boekhoudregels leggen vast wat er precies moet
gebeuren.
- Er zijn regels, maar men heeft de keuze tussen twee of meer regels die aanvaardbaar zijn voor de
regelgever. Deze komt het meest voor.
- Er zijn geen regels, ondernemingen beslissen zelf.
De toelichting bevat een lijst met gemaakte keuzes.
1.7 Relevantie tegenover betrouwbaarheid.
De meest betrouwbare informatie is oude informatie, omdat na verloop van tijd pas alles onheroepelijk
vastligt.
De meest relevante informatie is recente informatie, omdat we deze gebruiken om in te grijpen in de nabije
toekomst.
, Tijdige informatie bevat ramingen en onzekerheden die leiden tot een spanning tussen relevantie en
betrouwbaarheid.
Om nuttig te zijn zou boekhoudkundige informatie betrouwbaar én relevant moeten zijn. Voor het maken van
predicties is het belangrijk om tijdige informatie te hebben, terwijl voor het meten van prestaties betrouwbare
informatie het belangrijkst is. Door al deze zaken moet men tijdens het opstellen van de jaarrekening keuzes
maken.
De echte winst van een bedrijf is pas bekend na het stopzetten van dat bedrijf, als alle activa verkocht zijn,
alle passiva vereffend zijn en het eigen vermogen is uitgekeerd aan de aandeelhouders.
1.8 Fundamentele accountingprincipes.
Basisprincipes.
- De ondernemingsentiteit: boekhouding steeds gevoerd voor een aparte entiteit. Bv bij een
eenmanszaak dient er een strikte scheiding gemaakt te worden tussen privétransacties en
ondernemingstransacties. Ook maakt men een onderscheid tussen de enkelvoudiger jaarrekening die
betrekking heeft tot één onderneming, en de geconsolideerde jaarrekening die wordt opgesteld door
een groep ondernemingen die een relatie met elkaar hebben.
- De monetaire kwantificering: men maakt gebruik van een monetaire eenehid zodat verschillende
elementen van een boekhouding makkelijk met elkaar vergeleken kunnen worden. In België is dit de
euro. Ook zijn er nadelen aan deze monetaire kwantificering: belangrijk en relevante informatie kan
vaak niet monetair gekwantificeerd worden waardoor ze niet voorkomt in de jaarrekening. Denk aan
motivatie van het personeel. Of in sommige landen is de inflatie zo hoog dat de waarde van de
monetaire eenheid nauwelijks vergelijkbaar is in het begin van het boekjaar en op het einde van het
boekjaar.
- De consistentie: voor het vergelijken van jaarrekeningen van verschillende boekjaren is het
belangrijk dat de methodes voor het registreren hetzelfde blijven. Dit is een verplichting in België.
Enkel voor ernstige redenen mag men overstappen op een andere boeking- of waarderingsmethode,
mits verantwoording in de toelichting en mits de aanduiding vna de invloed van deze wijzigingen op
de vergelijkbaarheid van de cijfers van de verschillende boekjaren.
- De continuïteitsassumptie: bij het voeren van de boekhouding moet met er steeds vanuit gaan dat de
onderneming haar activiteiten zal blijven uitoefenen. Dit is belangrijk omdat zo wordt vermeden dat
de bezittingen van de ondernemingen in de balans worden opgenomen tegen de liquidatiewaarde.
Deze ligt vaak lager dan de waarde dat dit element heeft voor de onderneming. Bij een zeer dure
machine dat enkel gebruikt kan worden voor die onderneming, is de liquidatiewaarde natuurlijk niets
omdat deze machine niet gebruikt kan worden in andere ondernemingen.
Registratieprincipes.
- Verantwoordingsstukken: alle verrichtingen die worden opgenomen in een boekhouding moeten
voortkomen uit een intern of extern verantwoordingsstuk zoals een factuur of een rekeninguitreksel.
Bij controle van de boekhouding kan met hierop beroep doen om de juistheid van de boekhouding te
verifiëren. Maar ook op juridisch vlak zijn deze verantwoordingsstukken zeer belangrijk.
- Volledigheid: alle verrichtingen moeten worden opgenomen in de boekhouding.
- Verbod tot compensatie: er mag nooit een compensatie gebeuren van schulden en vorderingen of
van kosten en opbrengsten.
