SOCIALE PSYCHOLOGIE
HOOFDSTUK 1: INLEIDING
1. DE MENS IS EEN SOCIAAL DIER
- we zijn verzot op nadenken over onszelf en anderen en over hoe te reageren in sociale situaties
- anderen observeren, analyseren hun gedrag analyseren, is een fulltime activiteit
- zie eveneens de belangstelling voor sociaalpsychologische thema’s in de media
- boek: “the social animal”
o eerste moderne handboek sociale psychologie
o gaat over idee dat mensen heel sterk betrokken zijn op sociale
- constant kijken naar elkaar
- elkaar analyseren en conclusies trekken
- je kan niet zeggen ik ben niet geïnteresseerd in sociale psychologie want je doet het zelf constant
o we zijn vanzelf sociaal psychologen
DE KRANT VAN VANDAAG
- bv kindje van 4kg overleden en die was al 3jaar oud
o we kennen het kindje niet, maar toch zet het ons aan tot nadenken en miss zelf empathie
voelen
o we denken aan het leed dat het kindje heeft meegemaakt
2.SOCIALE PSYCHOLOGIE: DEFINITIE EN VERWANTE DISCIPLINES
2.1 DE DEFINITIE VAN SOCIALE PSYCHOLOGIE
- psychologie à gericht op het individu
o sociale psychologie à gericht op individu in de context van de sociale relaties en situaties
- experiment
o = vorm van onderzoek waarbij de onderzoeker controle heeft over de gebeurtenissen en
deelnemers volkomen toevallig aan condities worden toegewezen
- sociale psychologie is de wetenschappelijke studie naar de wijze waarop gedachten, gevoelens,
motivaties en gedragingen van mensen beïnvloed worden door de aanwezigheid van anderen en hoe
wij zelf een invloed uitoefenen op hoe andere personen denken, voelen en zich gedragen (Allport,
1985)
1
,- 3 kernelementen in de definitie
1. wetenschappelijke studie
o experimenten en gevalideerde vragenlijsten hanteren
o theorieën toetsen adhv systematische observatie, beschrijving en meting
o geen filoosofie dus
o wetenschappelijke discipline = bepaalde manier van kennis produceren
o kennis over het sociale is als een pakketje die je kan doorgeven aan iemand anders
§ door aan de slag te gaan met dat pakketje kan er verder op bouwen
§ kenmerken van dat pakketje
• objectief, systematisch, geobserveerd gedrag, geregistreerd zoals het moet,
gemeten op OV
§ format waarin we het opschrijven: wetenschappelijk artikel; introductie, methode…
• iedereen doet hetzelfde, zo krijg je pakketjes kennis, zodat andere mensen je
pakketje kunnen repliceren en verder mee kunnen werken
o kan je enkel door wetenschap sociale psychologie leren kennen?
§ nee
§ bv bepaald film kijken, kan je zodanig aangrijpen
§ probleem: is subjectief
§ subjectieve kennis is idiosyncratisch (behoort enkel tot jou toe)
§ wetenschappelijke kennis moet overdraagbaar zijn
o er zijn dus 2 soorten kennis, maar wil niet zeggen dat de ene beter is dan de andere
o weetenschappelijke methode om wetenschappelijke kennis te construeren is beperkt, dus je
moet niet hoogop lopen met wetenschappelijke kennis
2. gedachten, gevoelens, motivaties en gedragingen
o sociale psychologie richt zich op de manier waarop het individu de sociale wereld waarneemt,
begrijpt en interpreteerd
o andere sociale wetenschappen niet:
§ bv economie: onderzoek naar bv effect van renteschommeling op
consummentengedrag
o subjectieve interpretatie van objectieve eigenschappen bestuderen
o affectieve en motivatiecomponenten zijn ook belangrijk
o hetzelfde gedrag bestuderen in verschillende situaties, waarvan verondersteld dat ze door
dezelfde gedachten, gevoelens en motivaties worden aangestuurd
§ bv vooroordelen tav homo’s
o de volledige picture
§ is niet altijd zo bv motivatiepsychologie
o volledige picture kan ook geplaatst worden bij andere psychologiën
§ maar anderen (zie volgende puntje)
3. aanwezigheid van anderen
o het ‘sociale’ heeft een brede betekenis in de sociale psychologie
§ sociale invloed van anderen op individueel functioneren
• bv Jan behandelt je vriendelijk, dan ga je ook vriendelijk doen tegen hem
§ individuele processen die intern spelen, maar toch betrekking hebben op anderen
(zijn dus niet direct ‘sociaal’)
• bv vooroordelen en stereotypen
o niet-sociale factoren
§ bv hitte maakt mensen agressiever
2
, § sociale is niet hitte zelf, maar gedrag van mensen
o gedachten en gevoelens van personen over niet-sociale objecten
§ bv attitude tov voetbalschoenen Adidas: attitude tov ervan kan veranderd worden
door sociale factoren bv Lionel Messi draagt ze ook
o hoe we die beïnvloeden, en hoe die ons beïnvloeden
o bv agressie maakt mensen boos, vijandig en agressief: is niet letterlijk invloed van de ander
§ is invloed van temperatuur van de omgeving
§ dus sociale context wordt breed getrokken
2.2 DE KRACHT VAN DE SOCIALE SITUATIE
- hallmark van de sociale psychologie
- wij laten ons op continue wijze beïnvloeden door onze sociale omgeving
- bv filmpe Raegan (president Amerika en acteur)
o age-issue Raegan
§ je moe nie over leeftijd beginnen, ik ga niet voor politieke doeleinden de jeugd van
andere kandidaten misbruiken
o hij maakte grapjes tijdens zijn speech
2.2.1 BEÏNVLOEDING DOOR ANDEREN
- sociaal-psychologisch experiment
- wrm is Raegan zo populair? wrm beoordelen we hem zo positief?
o dus beoordeling Raegan meten = OV (0-100 (slecht –
super positief))
- experimentele condities (3)
o conditie = bepaalde versie van de tape en dan Raegan
beoordelen obv daarvan
o er is een theoretisch middelpunt = 50
- conclusie: publieksreacties geven Raegan een positieve beoordeling
2.2.2 DE KRACHT VAN DE REACTIE VAN ANDEREN
- Obama vs Romney 22 oktober 2012
- “Horses and Bayonets”
- Op bepaald moment meer dan 100 000 keer per minuut
getweet
- veel retweets maar in de zaal tijdens dit debat geen
reactie, want men wist dat publieksreacties de kijkers
thuis ongelooflijk hard beïnvloeden
- vow of silence: zweren stil te zijn
2.2.3 BENNINGTON COLLEGE (NEWCOMB)
- situatie van het hoger onderwijs als uitgangspunt
o bevordert participatie aan hoger onderwijs politiek progressieve houdingen bij studenten?
- meisjesschool (hogeschool): velen kwamen uit welvarende gezinnen met conservatieve opvattingen
o hoe langer ze op die school bleven, hoe progressiever ze werden
o dit effect bleef ook aanwezig nadat ze van de school gingen
3
, - de hogeschooljaren worden de ‘beïnvloedbare jaren’ genoemd
o adolescenten en jongvolwassenen zijn vatbaar voor veranderingen in hun ideologische
houding
- studies van Newcomb (belangrijk sociaal psycholoog)
- meisjescollege vlak voor WOII
o de meisjes hier werden steeds meer en meer progressief
o meesten kwamen uit traditionele middenklasse, maar ze groeiden steeds verder weg van hun
ouders ovv ideologische houding
- ook vndg: participatie aan onderwijs zorgt voor verlinksing van degene die onderwijs volgen
o bekend effect
- de meisjes werden 50 jaar later nog eens gevolg
o ze zijn nog altijd progressiever dan gemiddelde van hun cohorte
o ze zijn ook maatschappelijk meer betrokken
- is situatie-effect:
o door in bepaalde situaties terecht te komen veranderd bv hun ideologische opvatting
2.2.4 EERSTE INDRUKKEN
- is sociale psychologie
- bv mensen die slappe vs stevige hand geven: geven ons andere indruk
2.2.5 WIE VOLGT DE NORM?
- conformiteit
- zie later
2.2.6 BLINDE GEHOORZAAMHEID
- zie later
2.3 SOCIALE PSYCHOLOGIE EN VERWANTE DISCIPLINES
- sociologie
o psychologie: vertrekt vanuit individu
o sociologie: is vooral algemene structurele en groepsfactoren
o maar onderscheid tussen de 2 is achterhaald door statistische analyses
o studie van groepsfactoren (bv SES, nationaliteit, etnische achtergrond…)
o sociologie klasseert individuen volgens nationaliteit, ras, SES… (= groepsfactoren)
o sociale psychologie richt zich op individuele niveau: attitudes…
o multilevel designs
§ combinaties van individuele niveau data, maar tegelijkertijd geanalyseerd in context
van 40-50 (dus contextvariabele)
§ maar scheidingslijn wordt dus dunner en dunner
§ multilevel analyse: effecten van variabelen op groepsniveau en op individueel niveau
in 1 enkele analyse nagaan
• nagaan of verbanden tussen variabelen op individuele niveau mee bepaald
worden door variabelen gemeten op collectieve niveau
4
HOOFDSTUK 1: INLEIDING
1. DE MENS IS EEN SOCIAAL DIER
- we zijn verzot op nadenken over onszelf en anderen en over hoe te reageren in sociale situaties
- anderen observeren, analyseren hun gedrag analyseren, is een fulltime activiteit
- zie eveneens de belangstelling voor sociaalpsychologische thema’s in de media
- boek: “the social animal”
o eerste moderne handboek sociale psychologie
o gaat over idee dat mensen heel sterk betrokken zijn op sociale
- constant kijken naar elkaar
- elkaar analyseren en conclusies trekken
- je kan niet zeggen ik ben niet geïnteresseerd in sociale psychologie want je doet het zelf constant
o we zijn vanzelf sociaal psychologen
DE KRANT VAN VANDAAG
- bv kindje van 4kg overleden en die was al 3jaar oud
o we kennen het kindje niet, maar toch zet het ons aan tot nadenken en miss zelf empathie
voelen
o we denken aan het leed dat het kindje heeft meegemaakt
2.SOCIALE PSYCHOLOGIE: DEFINITIE EN VERWANTE DISCIPLINES
2.1 DE DEFINITIE VAN SOCIALE PSYCHOLOGIE
- psychologie à gericht op het individu
o sociale psychologie à gericht op individu in de context van de sociale relaties en situaties
- experiment
o = vorm van onderzoek waarbij de onderzoeker controle heeft over de gebeurtenissen en
deelnemers volkomen toevallig aan condities worden toegewezen
- sociale psychologie is de wetenschappelijke studie naar de wijze waarop gedachten, gevoelens,
motivaties en gedragingen van mensen beïnvloed worden door de aanwezigheid van anderen en hoe
wij zelf een invloed uitoefenen op hoe andere personen denken, voelen en zich gedragen (Allport,
1985)
1
,- 3 kernelementen in de definitie
1. wetenschappelijke studie
o experimenten en gevalideerde vragenlijsten hanteren
o theorieën toetsen adhv systematische observatie, beschrijving en meting
o geen filoosofie dus
o wetenschappelijke discipline = bepaalde manier van kennis produceren
o kennis over het sociale is als een pakketje die je kan doorgeven aan iemand anders
§ door aan de slag te gaan met dat pakketje kan er verder op bouwen
§ kenmerken van dat pakketje
• objectief, systematisch, geobserveerd gedrag, geregistreerd zoals het moet,
gemeten op OV
§ format waarin we het opschrijven: wetenschappelijk artikel; introductie, methode…
• iedereen doet hetzelfde, zo krijg je pakketjes kennis, zodat andere mensen je
pakketje kunnen repliceren en verder mee kunnen werken
o kan je enkel door wetenschap sociale psychologie leren kennen?
§ nee
§ bv bepaald film kijken, kan je zodanig aangrijpen
§ probleem: is subjectief
§ subjectieve kennis is idiosyncratisch (behoort enkel tot jou toe)
§ wetenschappelijke kennis moet overdraagbaar zijn
o er zijn dus 2 soorten kennis, maar wil niet zeggen dat de ene beter is dan de andere
o weetenschappelijke methode om wetenschappelijke kennis te construeren is beperkt, dus je
moet niet hoogop lopen met wetenschappelijke kennis
2. gedachten, gevoelens, motivaties en gedragingen
o sociale psychologie richt zich op de manier waarop het individu de sociale wereld waarneemt,
begrijpt en interpreteerd
o andere sociale wetenschappen niet:
§ bv economie: onderzoek naar bv effect van renteschommeling op
consummentengedrag
o subjectieve interpretatie van objectieve eigenschappen bestuderen
o affectieve en motivatiecomponenten zijn ook belangrijk
o hetzelfde gedrag bestuderen in verschillende situaties, waarvan verondersteld dat ze door
dezelfde gedachten, gevoelens en motivaties worden aangestuurd
§ bv vooroordelen tav homo’s
o de volledige picture
§ is niet altijd zo bv motivatiepsychologie
o volledige picture kan ook geplaatst worden bij andere psychologiën
§ maar anderen (zie volgende puntje)
3. aanwezigheid van anderen
o het ‘sociale’ heeft een brede betekenis in de sociale psychologie
§ sociale invloed van anderen op individueel functioneren
• bv Jan behandelt je vriendelijk, dan ga je ook vriendelijk doen tegen hem
§ individuele processen die intern spelen, maar toch betrekking hebben op anderen
(zijn dus niet direct ‘sociaal’)
• bv vooroordelen en stereotypen
o niet-sociale factoren
§ bv hitte maakt mensen agressiever
2
, § sociale is niet hitte zelf, maar gedrag van mensen
o gedachten en gevoelens van personen over niet-sociale objecten
§ bv attitude tov voetbalschoenen Adidas: attitude tov ervan kan veranderd worden
door sociale factoren bv Lionel Messi draagt ze ook
o hoe we die beïnvloeden, en hoe die ons beïnvloeden
o bv agressie maakt mensen boos, vijandig en agressief: is niet letterlijk invloed van de ander
§ is invloed van temperatuur van de omgeving
§ dus sociale context wordt breed getrokken
2.2 DE KRACHT VAN DE SOCIALE SITUATIE
- hallmark van de sociale psychologie
- wij laten ons op continue wijze beïnvloeden door onze sociale omgeving
- bv filmpe Raegan (president Amerika en acteur)
o age-issue Raegan
§ je moe nie over leeftijd beginnen, ik ga niet voor politieke doeleinden de jeugd van
andere kandidaten misbruiken
o hij maakte grapjes tijdens zijn speech
2.2.1 BEÏNVLOEDING DOOR ANDEREN
- sociaal-psychologisch experiment
- wrm is Raegan zo populair? wrm beoordelen we hem zo positief?
o dus beoordeling Raegan meten = OV (0-100 (slecht –
super positief))
- experimentele condities (3)
o conditie = bepaalde versie van de tape en dan Raegan
beoordelen obv daarvan
o er is een theoretisch middelpunt = 50
- conclusie: publieksreacties geven Raegan een positieve beoordeling
2.2.2 DE KRACHT VAN DE REACTIE VAN ANDEREN
- Obama vs Romney 22 oktober 2012
- “Horses and Bayonets”
- Op bepaald moment meer dan 100 000 keer per minuut
getweet
- veel retweets maar in de zaal tijdens dit debat geen
reactie, want men wist dat publieksreacties de kijkers
thuis ongelooflijk hard beïnvloeden
- vow of silence: zweren stil te zijn
2.2.3 BENNINGTON COLLEGE (NEWCOMB)
- situatie van het hoger onderwijs als uitgangspunt
o bevordert participatie aan hoger onderwijs politiek progressieve houdingen bij studenten?
- meisjesschool (hogeschool): velen kwamen uit welvarende gezinnen met conservatieve opvattingen
o hoe langer ze op die school bleven, hoe progressiever ze werden
o dit effect bleef ook aanwezig nadat ze van de school gingen
3
, - de hogeschooljaren worden de ‘beïnvloedbare jaren’ genoemd
o adolescenten en jongvolwassenen zijn vatbaar voor veranderingen in hun ideologische
houding
- studies van Newcomb (belangrijk sociaal psycholoog)
- meisjescollege vlak voor WOII
o de meisjes hier werden steeds meer en meer progressief
o meesten kwamen uit traditionele middenklasse, maar ze groeiden steeds verder weg van hun
ouders ovv ideologische houding
- ook vndg: participatie aan onderwijs zorgt voor verlinksing van degene die onderwijs volgen
o bekend effect
- de meisjes werden 50 jaar later nog eens gevolg
o ze zijn nog altijd progressiever dan gemiddelde van hun cohorte
o ze zijn ook maatschappelijk meer betrokken
- is situatie-effect:
o door in bepaalde situaties terecht te komen veranderd bv hun ideologische opvatting
2.2.4 EERSTE INDRUKKEN
- is sociale psychologie
- bv mensen die slappe vs stevige hand geven: geven ons andere indruk
2.2.5 WIE VOLGT DE NORM?
- conformiteit
- zie later
2.2.6 BLINDE GEHOORZAAMHEID
- zie later
2.3 SOCIALE PSYCHOLOGIE EN VERWANTE DISCIPLINES
- sociologie
o psychologie: vertrekt vanuit individu
o sociologie: is vooral algemene structurele en groepsfactoren
o maar onderscheid tussen de 2 is achterhaald door statistische analyses
o studie van groepsfactoren (bv SES, nationaliteit, etnische achtergrond…)
o sociologie klasseert individuen volgens nationaliteit, ras, SES… (= groepsfactoren)
o sociale psychologie richt zich op individuele niveau: attitudes…
o multilevel designs
§ combinaties van individuele niveau data, maar tegelijkertijd geanalyseerd in context
van 40-50 (dus contextvariabele)
§ maar scheidingslijn wordt dus dunner en dunner
§ multilevel analyse: effecten van variabelen op groepsniveau en op individueel niveau
in 1 enkele analyse nagaan
• nagaan of verbanden tussen variabelen op individuele niveau mee bepaald
worden door variabelen gemeten op collectieve niveau
4
