Embryologie en teratologie
Les 1: inleiding en voortplanting
Wat je moet weten: geboorte afwijkingen zijn geen nieuwe zaken die ontstaan ! -> het is een stop in
de normale ontwikkeling
Bv: baby’s die geboren worden met een gespleten lip -> in de ontwikkeling start iedereen met een
gespleten lip
Opbouwcursus:
- Voortplanting
- Vroege embryonale ontwikkeling
- Organogenese: verschillende orgaansystemen apart besproken
➢ Spijsverteringsstelsel
➢ Ademhalingsstelsel
➢ Cardiovasculair- lymfestelsel
➢ Urogenitaal stelsel
➢ Integument
Belangrijke begrippen tijdens de les:
• Gastrulatie = moment waarop organogenese start -> ontwikkeling van de orgaanstelsel ->
op dit moment is een zwanger individu zeer kwetsbaar voor geboorte afwijkingen
Moment waarbij je van 2 kiembladen naar 3 kiembladen gaat:
➢ Endoderm
➢ Mesoderm
➢ Ectoderm
1ste semester zwangerschap: de periode waarbij alles heel gevoelig is aan medicatie, alcohol ->
dit noemen we xenobiotica
2de en 3de semester: minder kans op afwijkingen behalve toxoplasmose = > parasiet in de
hersenen, centraal zenuwweefsel
Spijsverteringsstelsel en ademhalingsstelsel zijn met elkaar verbonden -> luchtpijp is ontstaan
uit slokdarm -> waren 1 geheel nl. de oerdarm
Dus alle daar op volgende structuren: longen zijn dus ook afkomstig van het
spijsverteringsstelsel
= > trilhaarepitheel van de luchtpijp = entrocyten van de darm ( allebei afkomstig van
endoderm)
Afwijking: tracheo oesophagea fistel = > verbinding tussen de luchtpijp en de slokdarm -> te
verklaren aan -> scheiding onvolledig gebeurt
Klinefelter syndroom = mannen die een vrouwelijk fenotype ontwikkelen
Turner syndroom = vrouwen die een mannelijk fenotype ontwikkelen
Vrouw placenta is een discus -> contactoppervlak tussen foetaal en maternale uitwisseling heel
klein is
1 1ste bachelor embryologie en teratologie
, Paard en rund -> wanneer zo’n dier bevalt komt er enorm veel water uit -> komt door:
vruchtzakken zijn heel groot -> veel minder intens contact tussen het foetaal en maternaal
weefsel -> oppervlak moet veel groter zijn om tot het zelfde rendement te komen
Softenon -> thalidomide -> uitermate efficiënt geneesmiddel om morning sicknes tegen te
gaan -> werd dus door heel veel zwangere vrouwen gebruikt tijdens de periode van de
organogenese -> die zelfde vrouwen bevielen 9 maanden later van baby’s met verkorte armen
(het kon ook hart afwijkingen veroorzaken)
Zelfde geneesmiddel wordt nu terug gebruikt voor een heel ander doel -> lepra
Celproliferatie -> cel vermenigvuldiging
Celdifferentiatie -> cellen ontwikkelen een andere functie dan andere cellen
Celmigratie -> bv neurale lijst cellen -> op moment dat neurale buis zich gaat sluiten -> neurale
lijst cellen gaan zich afzonderen en migreren -> aangezicht hoofdzakelijk opgebouwd uit
neurale lijst cellen -> dit betekent dat de neurale lijst cellen verplaatst zijn van de wervelkolom
naar het gezicht -> of als je in de zon loop en je krijgt een bruin kleurtje -> de melanocyten zijn
neurale lijst cellen, dus zijn ook gemigreerd naar heel het lichaam
Afwijking: zwangere vrouwen die heel veel drinken tijdens de zwangerschap hebben een veel
grotere kans om baby’s voort te brengen met FASD-syndroom -> hoofd ziet er anders uit, ogen
zijn niet goed geplaatst
Je moet het zien als neurale lijst cellen waren onder invloed van de alcohol en migreerde
verkeerd
Celdood -> geprogrammeerde celdood -> apoptose
Embryologie: Wat ?
• Studie van het zich ontwikkelende, nieuwe organisme vanaf bevruchting tot geboorte ->
postnataal valt niet onder embryologie
• Gaat verschillende vakken makkelijker maken om te studeren !
• Teratologie = studie van de geboorte afwijkingen -> theratos = monster in het Grieks
2 1ste bachelor embryologie en teratologie
,Embryologie periodes
- Prenatale periode
• Embryonale periode = bevruchting tot organogenese beëindigt
• Foetale periode = vanaf primitieve gemeenschappelijke lichaamsvorm tot en met geboorte
- Postnatale -> verdere ontwikkeling, grote diersoort verschillen
➢ Nestvlieders: kunnen voor hun eigen al instaan, na enkele seconde -> bv veulen of kalf
kunnen na enkele seconde al lopen
➢ Nestblijvers: zeer hulp hoevend -> moeten dus lang bij het moeder dier blijven -> bv
kittens en pups
De voortplanting:
• Gametogenese
Voortplantingscyclus
3 1ste bachelor embryologie en teratologie
, In de les: voortplantingscyclus van een kikker
Voortplantingscyclus tussen verschillende vertebraten is zeer gelijkaardig (als ook de embryonale
ontwikkeling.
Op de moment van de gametogenese -> individu komt in pubertijd en seksueel matuur is (sperma
wordt geproduceerd en de ei cyclus gaat van start (rond de eicel zit de zona pellucida
(=gummyband))-> dieren komen in contact (bij kikkers externe bevruchting) -> we krijgen dan
hopelijk fertilisatie, op die moment hebben we dan de zygote of bevruchte eicel -> heel kort
stadium want die bevruchte eicel deelt zich onmiddellijk in 2 (twee cellig embryo), vervolgens in 4,
8, vanaf hier loopt het niet meer synkroon
Elk van deze cellen noemen we de blastomeren -> elk blastomeer heeft het potentieel om een
embryo en vruchtvliezen zelf aan te maken, deze cellen zijn dus totipotent
Dit systeem van de blastomeren blijft bestaan tot op het morula stadium (bestaat helemaal uit
bokjes) -> hier is er al differentiatie gebeurt ! => cellen zijn niet echt meer totipotent
Rond dit embryo zit nog steeds de gummyband, m.a.w. een schil rond het embryo bestaande uit
glycoproteïne
Op de moment dat de celdeling plaats vindt gaat de embryo zich verplaatsen (bevrucht in de
eileider en schuift op naar de baarmoeder toe !
Embryo komt in de baarmoeder terecht met nog steeds rond zich de gummyband -> in de uterus
zitten er uterus klieren, zijn van belang voor de voeding van het embryo, alsook de zona pellucida
verweken d.m.v. hydrolytische enzymen -> er zal op die moment dus vocht kunnen binnen dringen
door de zona pellucida in het embryo -> embryo blijft prolifereren, dus groeien dit ook door het
vocht dat binnen dringt -> vocht is zwaarder dan de cellen dus de binnenste cellen gaan beginnen
drijven op het vocht -> door het groeien gaat op een gegeven moment de gummiband barsten
Cellen zijn niet meer dezelfde !
De binnenste cellen zijn groter, embryoblastcellen (ook wel kiemschijf genoemd) dan die van de
wand, trofoblastcellen
Dus zolang de zona pellucida nog rond het embryo zit = blastula
En de moment dat de embryo uitkipt = blastocyst
Wrm mag de zona pellucida niet rond het embryo blijven als deze toekomt in de baarmoeder ?
Embryo moet zich kunnen innestelen, en dit kan enkel gebeuren via cel cel contact -> de
trofoblasten moeten dus in contact komen met de cellen van het endometrium (luminale zijde
baarmoeder) => epitheel epitheel interactie
Bij de blastocyst zijn de embryoblast en trofoblast cellen gedifferentieerd -> hebben beide een
andere functie
Embryoblastcellen = embryonale stamcellen -> niet meer totipotent, kunnen geen vruchtvliezen
meer aanmaken ! => ze zijn dus pluripotent (ze kunnen veel maar niet meer alles !) en dan heb je
nog multipotent (je kan niet meer alle kiembladen van het embryo doen)
Induced pluripotent stem cell (iPS cell) = > zijn geen embryonale stamcellen -> je gaat somatische
cellen reprogameren naar embryonale stamcellen
Hot toppic voor: kankercellen…
Na de blastocyst gaan we direct verder en we starten met de organogenese -> Gastrulatie
Komt van gestrula en betekent maagvorming
4 1ste bachelor embryologie en teratologie
Les 1: inleiding en voortplanting
Wat je moet weten: geboorte afwijkingen zijn geen nieuwe zaken die ontstaan ! -> het is een stop in
de normale ontwikkeling
Bv: baby’s die geboren worden met een gespleten lip -> in de ontwikkeling start iedereen met een
gespleten lip
Opbouwcursus:
- Voortplanting
- Vroege embryonale ontwikkeling
- Organogenese: verschillende orgaansystemen apart besproken
➢ Spijsverteringsstelsel
➢ Ademhalingsstelsel
➢ Cardiovasculair- lymfestelsel
➢ Urogenitaal stelsel
➢ Integument
Belangrijke begrippen tijdens de les:
• Gastrulatie = moment waarop organogenese start -> ontwikkeling van de orgaanstelsel ->
op dit moment is een zwanger individu zeer kwetsbaar voor geboorte afwijkingen
Moment waarbij je van 2 kiembladen naar 3 kiembladen gaat:
➢ Endoderm
➢ Mesoderm
➢ Ectoderm
1ste semester zwangerschap: de periode waarbij alles heel gevoelig is aan medicatie, alcohol ->
dit noemen we xenobiotica
2de en 3de semester: minder kans op afwijkingen behalve toxoplasmose = > parasiet in de
hersenen, centraal zenuwweefsel
Spijsverteringsstelsel en ademhalingsstelsel zijn met elkaar verbonden -> luchtpijp is ontstaan
uit slokdarm -> waren 1 geheel nl. de oerdarm
Dus alle daar op volgende structuren: longen zijn dus ook afkomstig van het
spijsverteringsstelsel
= > trilhaarepitheel van de luchtpijp = entrocyten van de darm ( allebei afkomstig van
endoderm)
Afwijking: tracheo oesophagea fistel = > verbinding tussen de luchtpijp en de slokdarm -> te
verklaren aan -> scheiding onvolledig gebeurt
Klinefelter syndroom = mannen die een vrouwelijk fenotype ontwikkelen
Turner syndroom = vrouwen die een mannelijk fenotype ontwikkelen
Vrouw placenta is een discus -> contactoppervlak tussen foetaal en maternale uitwisseling heel
klein is
1 1ste bachelor embryologie en teratologie
, Paard en rund -> wanneer zo’n dier bevalt komt er enorm veel water uit -> komt door:
vruchtzakken zijn heel groot -> veel minder intens contact tussen het foetaal en maternaal
weefsel -> oppervlak moet veel groter zijn om tot het zelfde rendement te komen
Softenon -> thalidomide -> uitermate efficiënt geneesmiddel om morning sicknes tegen te
gaan -> werd dus door heel veel zwangere vrouwen gebruikt tijdens de periode van de
organogenese -> die zelfde vrouwen bevielen 9 maanden later van baby’s met verkorte armen
(het kon ook hart afwijkingen veroorzaken)
Zelfde geneesmiddel wordt nu terug gebruikt voor een heel ander doel -> lepra
Celproliferatie -> cel vermenigvuldiging
Celdifferentiatie -> cellen ontwikkelen een andere functie dan andere cellen
Celmigratie -> bv neurale lijst cellen -> op moment dat neurale buis zich gaat sluiten -> neurale
lijst cellen gaan zich afzonderen en migreren -> aangezicht hoofdzakelijk opgebouwd uit
neurale lijst cellen -> dit betekent dat de neurale lijst cellen verplaatst zijn van de wervelkolom
naar het gezicht -> of als je in de zon loop en je krijgt een bruin kleurtje -> de melanocyten zijn
neurale lijst cellen, dus zijn ook gemigreerd naar heel het lichaam
Afwijking: zwangere vrouwen die heel veel drinken tijdens de zwangerschap hebben een veel
grotere kans om baby’s voort te brengen met FASD-syndroom -> hoofd ziet er anders uit, ogen
zijn niet goed geplaatst
Je moet het zien als neurale lijst cellen waren onder invloed van de alcohol en migreerde
verkeerd
Celdood -> geprogrammeerde celdood -> apoptose
Embryologie: Wat ?
• Studie van het zich ontwikkelende, nieuwe organisme vanaf bevruchting tot geboorte ->
postnataal valt niet onder embryologie
• Gaat verschillende vakken makkelijker maken om te studeren !
• Teratologie = studie van de geboorte afwijkingen -> theratos = monster in het Grieks
2 1ste bachelor embryologie en teratologie
,Embryologie periodes
- Prenatale periode
• Embryonale periode = bevruchting tot organogenese beëindigt
• Foetale periode = vanaf primitieve gemeenschappelijke lichaamsvorm tot en met geboorte
- Postnatale -> verdere ontwikkeling, grote diersoort verschillen
➢ Nestvlieders: kunnen voor hun eigen al instaan, na enkele seconde -> bv veulen of kalf
kunnen na enkele seconde al lopen
➢ Nestblijvers: zeer hulp hoevend -> moeten dus lang bij het moeder dier blijven -> bv
kittens en pups
De voortplanting:
• Gametogenese
Voortplantingscyclus
3 1ste bachelor embryologie en teratologie
, In de les: voortplantingscyclus van een kikker
Voortplantingscyclus tussen verschillende vertebraten is zeer gelijkaardig (als ook de embryonale
ontwikkeling.
Op de moment van de gametogenese -> individu komt in pubertijd en seksueel matuur is (sperma
wordt geproduceerd en de ei cyclus gaat van start (rond de eicel zit de zona pellucida
(=gummyband))-> dieren komen in contact (bij kikkers externe bevruchting) -> we krijgen dan
hopelijk fertilisatie, op die moment hebben we dan de zygote of bevruchte eicel -> heel kort
stadium want die bevruchte eicel deelt zich onmiddellijk in 2 (twee cellig embryo), vervolgens in 4,
8, vanaf hier loopt het niet meer synkroon
Elk van deze cellen noemen we de blastomeren -> elk blastomeer heeft het potentieel om een
embryo en vruchtvliezen zelf aan te maken, deze cellen zijn dus totipotent
Dit systeem van de blastomeren blijft bestaan tot op het morula stadium (bestaat helemaal uit
bokjes) -> hier is er al differentiatie gebeurt ! => cellen zijn niet echt meer totipotent
Rond dit embryo zit nog steeds de gummyband, m.a.w. een schil rond het embryo bestaande uit
glycoproteïne
Op de moment dat de celdeling plaats vindt gaat de embryo zich verplaatsen (bevrucht in de
eileider en schuift op naar de baarmoeder toe !
Embryo komt in de baarmoeder terecht met nog steeds rond zich de gummyband -> in de uterus
zitten er uterus klieren, zijn van belang voor de voeding van het embryo, alsook de zona pellucida
verweken d.m.v. hydrolytische enzymen -> er zal op die moment dus vocht kunnen binnen dringen
door de zona pellucida in het embryo -> embryo blijft prolifereren, dus groeien dit ook door het
vocht dat binnen dringt -> vocht is zwaarder dan de cellen dus de binnenste cellen gaan beginnen
drijven op het vocht -> door het groeien gaat op een gegeven moment de gummiband barsten
Cellen zijn niet meer dezelfde !
De binnenste cellen zijn groter, embryoblastcellen (ook wel kiemschijf genoemd) dan die van de
wand, trofoblastcellen
Dus zolang de zona pellucida nog rond het embryo zit = blastula
En de moment dat de embryo uitkipt = blastocyst
Wrm mag de zona pellucida niet rond het embryo blijven als deze toekomt in de baarmoeder ?
Embryo moet zich kunnen innestelen, en dit kan enkel gebeuren via cel cel contact -> de
trofoblasten moeten dus in contact komen met de cellen van het endometrium (luminale zijde
baarmoeder) => epitheel epitheel interactie
Bij de blastocyst zijn de embryoblast en trofoblast cellen gedifferentieerd -> hebben beide een
andere functie
Embryoblastcellen = embryonale stamcellen -> niet meer totipotent, kunnen geen vruchtvliezen
meer aanmaken ! => ze zijn dus pluripotent (ze kunnen veel maar niet meer alles !) en dan heb je
nog multipotent (je kan niet meer alle kiembladen van het embryo doen)
Induced pluripotent stem cell (iPS cell) = > zijn geen embryonale stamcellen -> je gaat somatische
cellen reprogameren naar embryonale stamcellen
Hot toppic voor: kankercellen…
Na de blastocyst gaan we direct verder en we starten met de organogenese -> Gastrulatie
Komt van gestrula en betekent maagvorming
4 1ste bachelor embryologie en teratologie
