ORGANISATIE VAN DE VEILIGHEIDSSECTOR II
DE KAART VAN HET VEILIGHEIDSLANDSCHAP - INLEIDING
Aanslag Zaventem was een stresstest voor de veiligheidsketen met veel actoren
- Dreiging & analyse: OCAD, VSSE, ADIV
- Crisisbesluitvorming: Crisiscentrum, minister Binnenlandse Zaken, gouverneurs,
burgemeesters
- Operaties & hulpverlening: politie (lokaal/federaal), noodcentrales, brandweer,
medische diensten, ASTRID/telecom
- Opsporing & vervolging: federale politie (FGP/Terro), lokale politie (info/aanlevering),
federaal parket
- Nazorg: overheid + slachtofferorganisaties en ondersteuningsmechanismen
Operation frontdraft = wat zouden de meest voorkomende rampen kunnen zijn en wie moeten
we raadplegen dan
Complexe veiligheidssector → afhankelijk van het communiceren en samenwerken (al van
vroeger)
- Formele veiligheidssector: alles wat wettelijk verankerd is
- Informele veiligheidssector: Hell’s Angels als ‘bewakingsfirma’ → ondermijning (wnr
formele mengt met informele) vs innovatie
WETTELIJK KADER
Eerste dienst die wettelijk werd vastgelegd: Belgische burgerlijke inlichtingen- en
veiligheidsdienst → inlichtingendienst
België’s Grondwet (1831) vormt de basis: rechten en vrijheden, organisatie van de machten, en
het idee dat openbare orde/veiligheid binnen wettelijke grenzen wordt bewaakt
Wet op het Politieambt (5 augustus 1992)
➔ Bepaalt de opdrachten van de politie (bestuurlijk en gerechtelijk) en basisregels voor
politiewerk = WAT
Wet tot organisatie van een geïntegreerde politiedienst, gestructureerd op twee niveaus (7
december 1998)
➔ Legt de structuur vast: lokale politie + federale politie als één geïntegreerd
geheel (twee niveaus) = STRUCTUUR
LOKALE BESTUURLIJKE HANDHAVING
GAS-wetgeving geeft gemeenten instrumenten om op te treden tegen overlast via
administratieve sancties (eerste grote basis in 1999, later gemoderniseerd in 2013)
1
,CIVIELE VEILIGHEID EN CRISISBEHEER
Wet betreffende de civiele veiligheid (15 mei 2007): basis voor organisatie van o.a.
brandweer/hulpverleningszones en civiele bescherming in het brede hulpverleningslandschap.
Het federale crisisapparaat is historisch verankerd via o.a. het KB van 18 april 1988 tot
oprichting van het Coördinatie- en Crisiscentrum van de Regering (voorloper in het huidige
crisisbeheer).
INLICHTINGEN EN DREIGINGSANALYSE
Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten (30 november 1998): wettelijke basis voor de
opdrachten/bevoegdheden van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten.
Wet van 10 juli 2006 betreffende de analyse van de dreiging: basis voor OCAD en de
samenwerking rond terrorisme/extremisme
PRIVATE VEILIGHEID
Wet van 2 oktober 2017 tot regeling van de private en bijzondere veiligheid: regelt
bewaking/beveiliging en aanverwante activiteiten (vergunningen, voorwaarden, toezicht…).
DE GROTE STRATEGISCHE KAPSTOK → Wat stuurt het hele systeem?
- Kadernota Integrale Veiligheid (KIV)
o Is het basisdocument voor het Belgische veiligheidsbeleid en zet de prioriteiten /
veiligheidsfenomenen en samenwerking centraal
▪ BeSafe en Kamer van volksvertegenwoordigers
- Nationaal Veiligheidsplan (NVP) – Geïntegreerde Politie
o Vertaalt de KIV naar de politionele koers en prioriteiten voor de bestuursperiode
- Nationale Veiligheidsstrategie (NVS)
o Overkoepelend strategisch document (Premier) dat expliciet linkt met KIV en
NVP → op de site van de premier
Hoe je dit praktisch gebruikt…
- KIV = waarom en wat (fenomenen & integrale aanpak)
- NVP = wat betekent dat voor politie (prioriteiten & werking)
- NVS = strategische bovenlaag / nationale richting
2
,VERSCHILLENDE LAGEN
- Lokaal (stad/gemeente): frontlinie & regie
o Burgemeester/gemeentebestuur + preventie + BIN/LIVC → leefbaarheid, overlast,
lokale veiligheid
- Politie (straat → snelweg)
o Lokale politie = basiszorg in de zone
o Federale politie = specialisatie & supralokaal + steun
- Inspectie & Justitie (knooppunten & eindstations)
o Inspectiediensten (thematische controle) + Justitie (vervolging/afhandeling;
federaal & Vlaams luik)
- Private veiligheid (private plaatsen)
o Bewaking/beveiliging/advies/private opsporing binnen wettelijke grenzen
- Internationale ring (buiten België)
o VN + NAVO + EU + Europol/Interpol (samenwerking over grenzen heen)
2 ROUTES
- Bestuurlijke route: lokaal bestuur → maatregelen/handhaving → partners & preventie
- Gerechtelijke route: politie/inspectie → dossier → justitie → (eventueel) strafuitvoering
→ Je kan ook een combinatie van beide routes hebben
Zie ppt 1 dia 34-37 voor een casus
FEDERAAL NIVEAU: BELANGRIJKE BEVOEGDHEDEN
- Politionele Veiligheid & Ordehandhaving: De Federale Politie zorgt voor
gespecialiseerde steun, de bewaking van lucht-, spoor- en waterwegen, en bestuurlijke
politie (bijv. de federale interventiereserve FERES).
- Civiele Veiligheid (FOD Binnenlandse Zaken): Het beheer van de 112-noodcentrales, de
civiele bescherming en de coördinatie van hulpverleningszones (brandweer).
- Veiligheid van de Staat (VSSE): Inlichtingen- en veiligheidsopdrachten
(dreigingsanalyses, terrorismebestrijding).
- Nationale Veiligheidsoverheid (NVO): Hervormd en geïntegreerd bij de Veiligheid van
de Staat sinds 2024, verantwoordelijk voor veiligheidsmachtigingen, attesten en
adviezen.
- Justitie: Strafrecht, gerechtelijke politie, en uitvoering van straffen.
- Defensie: Het leger staat in voor de verdediging van het grondgebied.
- Noodplanning & Crisisbeheer: Het Nationaal Crisiscentrum (NCCN) coördineert
grootschalige noodsituaties.
- Veiligheidsscreenings: Overgedragen naar de Federale Politie
Waarom niet alles lokaal en toch nog federale bevoegdheden? → De federale overheid behoudt
deze bevoegdheden om een eenvormig veiligheidsbeleid (eenheid van commando) over het
gehele Belgische grondgebied te garanderen.
3
, VLAAMS NIVEAU: BELANGRIJKE BEVOEGDHEDEN
- Justitie en Strafuitvoering: Vlaanderen is bevoegd voor de uitvoering van straffen, zoals
elektronisch toezicht en gemeenschapsdienst, en de werking van de justitiehuizen.
- Jeugddelinquentierecht: Het volledige beleid en de voorzieningen voor minderjarige
delinquenten, inclusief de gemeenschapsinstellingen (zoals in Everberg en Tongeren),
zijn Vlaamse bevoegdheden.
- Vlaamse Handhaving: Het stroomlijnen van handhavingsregels (bestuurlijke
handhaving) voor materies waarvoor Vlaanderen bevoegd is, zoals milieu, ruimtelijke
ordening, dierenwelzijn en wonen.
- Slachtofferonthaal en bemiddeling: Hulpverlening aan slachtoffers en de organisatie
van bemiddeling in strafzaken.
- Veiligheidshuizen: Coördinatie van de ketenaanpak van intrafamiliaal geweld en de
Family Justice Centers.
- Bestuurlijke Handhaving: Inbreuken op Vlaamse regelgeving worden aangepakt via
bestuurlijke maatregelen en toezicht.
- Verkeersveiligheid: Vlaanderen beheert trajectcontroles en de regelgeving rond
gemeentelijke administratieve sancties (GAS) voor specifieke snelheidsovertredingen
Belangrijk onderscheid: De federale overheid blijft bevoegd voor de federale politie, de
inlichtingen- en veiligheidsdiensten (Veiligheid van de Staat), het strafrechtelijk beleid
(strafwetboek) en de parketten.
LOKAAL
Lokale overheden (gemeenten) zijn in België via de burgemeester en gemeenteraad
verantwoordelijk voor de openbare orde, veiligheid en leefbaarheid. Zij voeren een integraal
veiligheidsbeleid, beheren de lokale politie, en passen administratieve sancties (GAS-boetes)
toe. Zij kunnen ook dwingende politieverordeningen uitvaardigen bij noodsituaties
Bevoegdheden
- Bestuurlijke Politie: De burgemeester is de hoogste verantwoordelijke voor de
openbare veiligheid in de gemeente.
- Politiereglementen (GAS): De gemeenteraad stelt verordeningen op, en de gemeente
legt Gemeentelijke Administratieve Sancties (GAS) op voor overlast, zoals foutparkeren,
sluikstorten of samenscholingen.
- Dringende maatregelen: Bij openbare ordeverstoringen kan de burgemeester in het
kader van deze bevoegdheid dwingende politieverordeningen nemen.
- Preventie: Lokale besturen werken aan het voorkomen van criminaliteit door inzet van
camerabewaking, jeugdwerk en buurtregisseurs.
- Inzet middelen: De burgemeester kan bij rampen of ernstige bedreigingen de lokale
politie, federale politie of zelfs het leger inzetten
4
DE KAART VAN HET VEILIGHEIDSLANDSCHAP - INLEIDING
Aanslag Zaventem was een stresstest voor de veiligheidsketen met veel actoren
- Dreiging & analyse: OCAD, VSSE, ADIV
- Crisisbesluitvorming: Crisiscentrum, minister Binnenlandse Zaken, gouverneurs,
burgemeesters
- Operaties & hulpverlening: politie (lokaal/federaal), noodcentrales, brandweer,
medische diensten, ASTRID/telecom
- Opsporing & vervolging: federale politie (FGP/Terro), lokale politie (info/aanlevering),
federaal parket
- Nazorg: overheid + slachtofferorganisaties en ondersteuningsmechanismen
Operation frontdraft = wat zouden de meest voorkomende rampen kunnen zijn en wie moeten
we raadplegen dan
Complexe veiligheidssector → afhankelijk van het communiceren en samenwerken (al van
vroeger)
- Formele veiligheidssector: alles wat wettelijk verankerd is
- Informele veiligheidssector: Hell’s Angels als ‘bewakingsfirma’ → ondermijning (wnr
formele mengt met informele) vs innovatie
WETTELIJK KADER
Eerste dienst die wettelijk werd vastgelegd: Belgische burgerlijke inlichtingen- en
veiligheidsdienst → inlichtingendienst
België’s Grondwet (1831) vormt de basis: rechten en vrijheden, organisatie van de machten, en
het idee dat openbare orde/veiligheid binnen wettelijke grenzen wordt bewaakt
Wet op het Politieambt (5 augustus 1992)
➔ Bepaalt de opdrachten van de politie (bestuurlijk en gerechtelijk) en basisregels voor
politiewerk = WAT
Wet tot organisatie van een geïntegreerde politiedienst, gestructureerd op twee niveaus (7
december 1998)
➔ Legt de structuur vast: lokale politie + federale politie als één geïntegreerd
geheel (twee niveaus) = STRUCTUUR
LOKALE BESTUURLIJKE HANDHAVING
GAS-wetgeving geeft gemeenten instrumenten om op te treden tegen overlast via
administratieve sancties (eerste grote basis in 1999, later gemoderniseerd in 2013)
1
,CIVIELE VEILIGHEID EN CRISISBEHEER
Wet betreffende de civiele veiligheid (15 mei 2007): basis voor organisatie van o.a.
brandweer/hulpverleningszones en civiele bescherming in het brede hulpverleningslandschap.
Het federale crisisapparaat is historisch verankerd via o.a. het KB van 18 april 1988 tot
oprichting van het Coördinatie- en Crisiscentrum van de Regering (voorloper in het huidige
crisisbeheer).
INLICHTINGEN EN DREIGINGSANALYSE
Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten (30 november 1998): wettelijke basis voor de
opdrachten/bevoegdheden van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten.
Wet van 10 juli 2006 betreffende de analyse van de dreiging: basis voor OCAD en de
samenwerking rond terrorisme/extremisme
PRIVATE VEILIGHEID
Wet van 2 oktober 2017 tot regeling van de private en bijzondere veiligheid: regelt
bewaking/beveiliging en aanverwante activiteiten (vergunningen, voorwaarden, toezicht…).
DE GROTE STRATEGISCHE KAPSTOK → Wat stuurt het hele systeem?
- Kadernota Integrale Veiligheid (KIV)
o Is het basisdocument voor het Belgische veiligheidsbeleid en zet de prioriteiten /
veiligheidsfenomenen en samenwerking centraal
▪ BeSafe en Kamer van volksvertegenwoordigers
- Nationaal Veiligheidsplan (NVP) – Geïntegreerde Politie
o Vertaalt de KIV naar de politionele koers en prioriteiten voor de bestuursperiode
- Nationale Veiligheidsstrategie (NVS)
o Overkoepelend strategisch document (Premier) dat expliciet linkt met KIV en
NVP → op de site van de premier
Hoe je dit praktisch gebruikt…
- KIV = waarom en wat (fenomenen & integrale aanpak)
- NVP = wat betekent dat voor politie (prioriteiten & werking)
- NVS = strategische bovenlaag / nationale richting
2
,VERSCHILLENDE LAGEN
- Lokaal (stad/gemeente): frontlinie & regie
o Burgemeester/gemeentebestuur + preventie + BIN/LIVC → leefbaarheid, overlast,
lokale veiligheid
- Politie (straat → snelweg)
o Lokale politie = basiszorg in de zone
o Federale politie = specialisatie & supralokaal + steun
- Inspectie & Justitie (knooppunten & eindstations)
o Inspectiediensten (thematische controle) + Justitie (vervolging/afhandeling;
federaal & Vlaams luik)
- Private veiligheid (private plaatsen)
o Bewaking/beveiliging/advies/private opsporing binnen wettelijke grenzen
- Internationale ring (buiten België)
o VN + NAVO + EU + Europol/Interpol (samenwerking over grenzen heen)
2 ROUTES
- Bestuurlijke route: lokaal bestuur → maatregelen/handhaving → partners & preventie
- Gerechtelijke route: politie/inspectie → dossier → justitie → (eventueel) strafuitvoering
→ Je kan ook een combinatie van beide routes hebben
Zie ppt 1 dia 34-37 voor een casus
FEDERAAL NIVEAU: BELANGRIJKE BEVOEGDHEDEN
- Politionele Veiligheid & Ordehandhaving: De Federale Politie zorgt voor
gespecialiseerde steun, de bewaking van lucht-, spoor- en waterwegen, en bestuurlijke
politie (bijv. de federale interventiereserve FERES).
- Civiele Veiligheid (FOD Binnenlandse Zaken): Het beheer van de 112-noodcentrales, de
civiele bescherming en de coördinatie van hulpverleningszones (brandweer).
- Veiligheid van de Staat (VSSE): Inlichtingen- en veiligheidsopdrachten
(dreigingsanalyses, terrorismebestrijding).
- Nationale Veiligheidsoverheid (NVO): Hervormd en geïntegreerd bij de Veiligheid van
de Staat sinds 2024, verantwoordelijk voor veiligheidsmachtigingen, attesten en
adviezen.
- Justitie: Strafrecht, gerechtelijke politie, en uitvoering van straffen.
- Defensie: Het leger staat in voor de verdediging van het grondgebied.
- Noodplanning & Crisisbeheer: Het Nationaal Crisiscentrum (NCCN) coördineert
grootschalige noodsituaties.
- Veiligheidsscreenings: Overgedragen naar de Federale Politie
Waarom niet alles lokaal en toch nog federale bevoegdheden? → De federale overheid behoudt
deze bevoegdheden om een eenvormig veiligheidsbeleid (eenheid van commando) over het
gehele Belgische grondgebied te garanderen.
3
, VLAAMS NIVEAU: BELANGRIJKE BEVOEGDHEDEN
- Justitie en Strafuitvoering: Vlaanderen is bevoegd voor de uitvoering van straffen, zoals
elektronisch toezicht en gemeenschapsdienst, en de werking van de justitiehuizen.
- Jeugddelinquentierecht: Het volledige beleid en de voorzieningen voor minderjarige
delinquenten, inclusief de gemeenschapsinstellingen (zoals in Everberg en Tongeren),
zijn Vlaamse bevoegdheden.
- Vlaamse Handhaving: Het stroomlijnen van handhavingsregels (bestuurlijke
handhaving) voor materies waarvoor Vlaanderen bevoegd is, zoals milieu, ruimtelijke
ordening, dierenwelzijn en wonen.
- Slachtofferonthaal en bemiddeling: Hulpverlening aan slachtoffers en de organisatie
van bemiddeling in strafzaken.
- Veiligheidshuizen: Coördinatie van de ketenaanpak van intrafamiliaal geweld en de
Family Justice Centers.
- Bestuurlijke Handhaving: Inbreuken op Vlaamse regelgeving worden aangepakt via
bestuurlijke maatregelen en toezicht.
- Verkeersveiligheid: Vlaanderen beheert trajectcontroles en de regelgeving rond
gemeentelijke administratieve sancties (GAS) voor specifieke snelheidsovertredingen
Belangrijk onderscheid: De federale overheid blijft bevoegd voor de federale politie, de
inlichtingen- en veiligheidsdiensten (Veiligheid van de Staat), het strafrechtelijk beleid
(strafwetboek) en de parketten.
LOKAAL
Lokale overheden (gemeenten) zijn in België via de burgemeester en gemeenteraad
verantwoordelijk voor de openbare orde, veiligheid en leefbaarheid. Zij voeren een integraal
veiligheidsbeleid, beheren de lokale politie, en passen administratieve sancties (GAS-boetes)
toe. Zij kunnen ook dwingende politieverordeningen uitvaardigen bij noodsituaties
Bevoegdheden
- Bestuurlijke Politie: De burgemeester is de hoogste verantwoordelijke voor de
openbare veiligheid in de gemeente.
- Politiereglementen (GAS): De gemeenteraad stelt verordeningen op, en de gemeente
legt Gemeentelijke Administratieve Sancties (GAS) op voor overlast, zoals foutparkeren,
sluikstorten of samenscholingen.
- Dringende maatregelen: Bij openbare ordeverstoringen kan de burgemeester in het
kader van deze bevoegdheid dwingende politieverordeningen nemen.
- Preventie: Lokale besturen werken aan het voorkomen van criminaliteit door inzet van
camerabewaking, jeugdwerk en buurtregisseurs.
- Inzet middelen: De burgemeester kan bij rampen of ernstige bedreigingen de lokale
politie, federale politie of zelfs het leger inzetten
4
