Seksualiteit in perspectief
Les 1 + 2: inleiding
Cursus
• Toledo
o Slides gebruikt in de lessen
▪ in principe is alles wat in de lessen wordt gezegd te kennen voor het examen
o Teksten
▪ er zal duidelijk worden aangegeven welke (delen van de) teksten te kennen zijn
voor het examen
▪ Nederlandse en Engelse teksten die zijn gebruikt als achtergrond om de slides te
maken – hier en daar vind je daar dus verdere verduidelijking rond de gegeven
stof
▪ Zelf geschreven en/of ter beschikking gestelde teksten die lijken op een
cursustekst
o Er is geen algemeen overkoepelende cursustekst
Evaluatie – examen
• Het examen bestaat uit 1 geïntegreerd schriftelijk examen bestaande uit meerkeuzevragen (met
giscorrectie) waarbij er toetsing gebeurt op twee niveaus:
o kennis van basisfeiten en –begrippen
o inzicht in de aangereikte denkkaders
• Representatief en verdeeld over de verschillende delen van de cursus (± 4 vragen per les(deel))
o 50 vragen
o 4 antwoordalternatieven (waarvan maar 1 correct is)
• Er zullen tegen het einde van het semester een paar voorbeeldvragen worden gedeeld … als een
vorm van voorbereiding op het examen.
Definitie van seksualiteit
Wat is seksualiteit ?
relatie lichamelijkheid experimenteren
intimiteit geslacht hulpmiddelen
liefde voortplanting religie
vertrouwen anticonceptie opvoeding
binding vrijen wetten
macht geslachtgemeenschap recht
schaamte masturbatie media
1
,Seks(e): ethymologie
• Latijn
o Sexus – afdeling, groep (sekse)
o Secare – snijden, scheiden, verdelen
• Engels – sex
o 1382 = personen van een bepaald geslacht
o 1526 = eigenschap man of vrouw te zijn
o 1929 = geslachtsgemeenschap – ‘dirty word’
o 1950 = gender - mannen en vrouwen
▪ sex - seksueel gedrag en aantrekking tot anderen
• Nederlands
o Sekse = biologische verschillen tussen mannen en vrouwen
o Seks = gedrag en emoties (opwinding) i.k.v. aantrekking tussen mensen en waarbij het
bereiken van seksuele doelen meespeelt.
Seks(e): definitie
• definitie van seks:
o seksualiteit, het seksuele
o geslacht, m.n. biologische verschillen tussen mannen en vrouwen
o seksuele omgang, geslachtsleven
o handelingen en gevoelens die te maken hebben met lichamelijke opwinding en vrijen
o handelingen waarbij je geslachtsorgaan een rol speelt en waarvan je lichamelijk
opgewonden raakt.
▪ Voorbeelden: ‘seks met iemand hebben`, `telefoonseks`, `soloseks`.
Seksualiteit: ethymologie
• Frans – sexualité
o Sexualité = ‘wat gebonden is aan een bepaald geslacht’.
• Nederlands - seksualiteit
o 1849 = geslachtelijkheid
o 1926 = geslachtsleven
• seksualiteit = bredere betekenis (alle verschijnselen m.b.t. het seksuele leven)
o verwijzingen naar emoties, gedrag(ingen),
o ideeën, verlangens en neigingen.
o Seksualiteit = een eufemisme voor seks (rauwer)
▪ // “Ouderen” en “oude mensen”
Seksualiteit: definitie
2
, • definitie van seksualiteit:
o manier waarop je seks ervaart, bijv. ‘niet durven praten over seksualiteit’
o iemands seksuele emoties, ideeën en gedrag
o het bredere domein van emoties, verlangens, gedragingen, etc. die breder dan zijn dan
de louter paradigmatische seksuele handelingen, emoties
o geslachtelijkheid, geslachtsleven, seks
o iemands seksuele gedrag en neigingen
o het totaal van verschijnselen dat betrekking heeft op het seksuele leven
o uitingen op het gebied van het geslachtsleven of de geslachtsdrift ( Grote Van Dale)
Seksualiteit: definitie(s)
• Alle aspecten die verwijzen naar seksuele gevoelens, fantasieën of seksueel gedrag
o Seksueel gedrag (enge definitie)
▪ masturbatie
▪ geslachtsgemeeschap
▪ kussen, zoenen, strelen
o Seksueel gedrag (brede definitie)
▪ flirten
▪ romantisch diner
▪ zich verleidelijk kleden
▪ Playboy, Penthouse, … lezen
▪ surfen op het internet op zoek naar seksueel expliciet materiaal
▪ …
• Gedragingen die als ‘seksueel’ worden gedefinieerd, variëren sterk:
o tussen verschillende groepen
o over de tijd
o tussen verschillende culturen
• ‘seksueel’ is afhankelijk van
o ideeën van ‘normaliteit’ over seks
o mannelijke en vrouwelijk rolpatronen
o sociale context
o cultuur
Seks = seksueel gedrag ?
• “Would you say you ‘had sex’ if...?”
• ” Objective : To determine which interactions people would consider as having ‘had sex’.”
Seks gedefinieerd door ‘de moraal’
• Religieuze betekenis
o seks hoort thuis binnen het huwelijk
o seks kan alleen voor de voortplanting – niet voor het plezier
o verbod rond gebruik van anticonceptie
o masturbatie, orale en anale seks, seks tijdens de menstruatie worden afgekeurd
o celibaat wordt geprezen
o door God gegeven en daardoor goed
Seks gedefinieerd door ‘psychiaters’
• ‘gezond’ versus ‘ongezond’
3
, • ‘de meeste middelen gebruikt voor seksuele gratificatie tussen instemmende volwassenen,
onafhankelijk van het geslacht van de partners
o homoseksualiteit was tot voor kort een mentale stoornis
o masturbatie en orale seks zijn fixaties: onvolwassen, immature uitingen van seks (Freud)
o parafilieën worden nog steeds beschouwd als ‘mentale stoornissen’
➢ 6 maand, lijden, beperkingen in sociaal of beroepsleven
➢ maar binnen SM → regel = ‘veilig’ en ‘consensueel’
o transseksuelen hebben nog steeds een ‘mentale stoornis’ = genderdysforie
Seks als gedefinieerd door ‘de wet’
• wettelijk kader bepaalt eveneens wat normaal (lees: legaal) is op vlak van seksualiteit
• aantal seksuele gedragingen zijn ‘strafbaar’
o illegaal = niet-instemmend
o parafilieën = voyeurisme, exhibitionisme, froteurisme, …
o seks met jongeren < 16 jaar (ook met instemming) = strafbaar
o verkrachting
▪ verkrachting binnen het huwelijk is nog niet lang erkend – eens gehuwd =
instemmen met alle toekomstige seks met echtgenoot
▪ verkrachting van mannen = nog later erkend
o (seksuele) aanranding
Seks als ‘menselijk en natuurlijk’ gedrag
• Kinsey et al. (1948, 1953)
o een legitiem studieobject
o gedetailleerde beschrijving van menselijk seksueel gedrag
o ‘normaal’ en ‘abnormaal’ → ?
• Masters & Johnson (1966, 1970)
o onderzochten de biologische/fysiologische basis van seksualiteit
Seks gedefinieerd door ‘het maatschappelijk gezondheids-debat’
• Maatschappelijk gezondheidsdebat = alles wat we leerden in lessen SO
• Seks behoort ‘veilig’ te zijn ter voorkoming van seksueel overdraagbare aandoeningen en
ongeplande zwangerschap
• Seks = ‘seks met een condoom’ → bescherming tegen SOA of zwangerschap
o Paradox: het is de zwakkere partij die beschermingsmaatregelen moeten nemen
▪ Diegene met de SOA moet zijn verantwoordelijkheid nemen om de andere te
beschermen
▪ Vrouwen moeten zich beschermen tegen verkrachting – dus de ‘zwakke(re)’
partij wordt verantwoordelijk gesteld voor de eigen veiligheid → victim blaming
Seks gedefinieerd door ‘de media’
• Bepaalt in zekere zin hoe we over seksualiteit nadenken
• Zijn zeer geïnteresseerd in seksualiteit → verkoopt goed
• Seks is overal in onze maatschappij
o informatie, ideeën, beelden, …
o film, TV, tijdschriften, kranten, boeken, …
o een manier om dingen te verkopen … → ‘sex sells’
4
, o eng beeld : seks = seks tussen 2 jonge heteroseksuele mensen met een gespierd
respectievelijk mager, bruin, rimpelloos lichaam gericht op een gelijktijdig, gezamenlijk
beleefd orgasme
▪ Oud is ‘out’
▪ Ziek is ‘aseksueel’
Seksualiteit is relationeel
• Seksueel gedrag → een relationele context
o Vaak toch iets dat men ziet als iets dat je samen met iemand anders beleefd
o Uitzondering: masturbatie (~ imaginair beeld); zelfs als je masturbeerd iemand anders
inbeelden
• (seksuele) relaties organiseren het leven, maar zijn erg divers:
o enkele minuten tot tientallen jaren;
o gebaseerd op fysieke aantrekking, emotionele binding, verplichting, de wens vader of
moeder te willen zijn, gevoel te willen conformeren of te rebelleren, economische
overwegingen, … ;
o geluk brengen voor beide of voor één partner, ongeluk brengen en zelfs misbruikend;
o twee of meer mensen;
o gecentreerd zijn rond seks of a-seksueel zijn; relaties kunnen een grote of minder grote
betekenis hebben in seksualiteit
o bevestigd, afgekeurd, verborgen of illegaal zijn in de maatschappelijke context. Bv.
homohuwelijk
Seksualiteit heeft te maken met identiteit
• Seksuele identiteit
o = heeft te maken met wie je bent, tot welke groep je behoort op basis van de seksuele
gedrag of aantrekking di je stelt
o gevoel van wie/wat/hoe je bent, van hoe je jezelf beschrijft …
o gevoel van tot een bepaalde groep te behoren
><
• Genderidentiteit
o = gevoel ‘man’ of ‘vrouw’ of ‘geen van beide’ te zijn
o voor de meeste mensen => anatomisch, biologisch geslacht toegewezen bij de geboorte
in overeenstemming met hun ervaren genderidentiteit
o [sommige mensen ervaren een discrepantie tussen hun toegewezen geboortegeslacht
en hun genderidentiteit
▪ dat kan gepaard gaan met een gevoel van onbehagen – genderdysforie
▪ genderincongruentie (ICD-11) – genderdysforie (DSM-5)
• Genderincongruentie = het diepgevoelde, aanhoudende besef dat de
eigen genderidentiteit niet overeenkomt met het bij de geboorte
toegewezen geslacht
• Genderdysforie = onbehaagelijk gevoel dat het oplevert voor iemand
dat die zich niet identificeert met het geslacht aan hem/haar
toegewezen bij de geboorte → “onbehaagelijk gevoel” wordt
beschreven als genderdysforie
▪ Transgenders – trans mannen – trans vrouwen ]
5
,Seksuele identiteit → seksuele oriëntatie
• Seksueel aangetrokken voelen tot
o Iemand van het andere geslacht = heteroseksueel
o Iemand van hetzelfde geslacht = homoseksueel
o Mensen van beide geslachten = biseksueel
o Niets of niemand = aseksueel
o Iets = niet-normatief object = parafilie
o Iets : niet-normatieve activiteit = parafilie
• BDSM, polyamorie, seksueel delinquenten, sekswerkers, religieuzen, …
• Seksuele gevoelens, gedragingen en ervaringen bepalen mee onze plaats in de maatschappij en
dat maakt ons sympathiek voor de groep tot wie we behoren en minder sympathiek voor de
anderen.
o Bv. transfobie, homofobie
“Seksualiteit is een multidimensioneel gegeven, dat te maken heeft met psychische en belevingsaspecten,
met fysiologische en biologische gegevens, met gedrag én met cultuur”
Seksualiteit is toch iets ingewikkelder dan wat we vaak verwachten
’Wat is seksualiteit ?’ = moeilijk antwoord (altijd)
• Seksualiteit = een complex gegeven waarvan we een soort constructie moeten maken om het
beter te kunnen begrijpen, een constructie die verwijst naar een zekere realiteit, maar onmogelijk
de ware/werkelijke realiteit beschrijft (Bancroft, 2009, p. 18).
o Bv. als de prof aan ons vraagt wat seksualiteit is, zullen er gemeenschappelijke maar ook
verschillende factoren zijn → constructie is niet altijd in lijn met de werkelijkheid
• Verschil in perspectief → onoverbrugbaar
o Bv. een orgasme, maar voelt een orgasme voor iedereen hetzelfde?
o Inner-perspective: ervaring en betekenis van de betrokkenen, van binnenuit
o Outer-perspective: betekenis die anderen/buitenstaanders er aan geven, van buitenuit
De spanning rond de definitie en betekenis van seks → spanning tussen 2 visie
• Essentialisme
o Die verwijst naar een aangeboren, vooraf bepaalde biologische of psychologische
oorsprong en einddoel van seksualiteit
o Freud: wanneer je alle fase van seksuele ontwikkeling als kind op een gezonde manier
doorloopt, dan eindig je waar je moet eindigen
o Er is in essentie iets dat normaal verloopt, dat leidt tot een specifiek einddoel
• Sociaal constructionisme: post-structurele, post-moderne, sociaal-construct-ionistische visie
o Die stelt dat seksualiteit een geconstrueerde realiteit is die steeds opnieuw moet worden
uitgevonden waarin er ruimte is voor seksuele diversiteit – die ruimer is dan hetero- en
homoseksualiteit (O’Donnovan & Butler, p. 7)
o Veel stakeholders die mee bepalen hoe we seksualiteit vorm geven
Seksualiteit – cross cultureel perspectief
• Seksualiteit
o We dragen altijd (de last van) onze cultuur mee en meten alles daaraan af
o Vorm van ‘etnocentrisme’
6
, ▪ tendens om de eigen groep en cultuur als superieur te beschouwen en het idee
dat de eigen waarden en normen de standaard is op grond waarvan andere
culturen kunnen/moeten worden beoordeeld.
▪ alles wat afwijkt van onze eigen waarden, normen en gedragingen = niet
natuurlijk, abnormaal of afwijkend.
Bv. In Nederland een meer open seksuele cultuur, in bepaalde landen geen homohuwelijk
• N seksuele waarden en gewoonten = N culturen
• Voor elke seksuele waarde en/of gewoonte in een bepaalde cultuur andere cultuur een
tegengestelde waarde
• Enkele voorbeelden
o homoseksuele mannen → kunnen huwen versus doodstraf riskeren.
o leeftijd → een leeftijd versus voor ouderen ‘ongepast’
o zwangerschap → seks heel gewoon versus uit den boze is.
▪ Je kan seksueel actief zijn tegen zwangerschap
• Seksualiteit
o => sociaal en cultureel bepaald gegeven
o Iedere samenleving bepaalt hoe seksualiteit zich mag ontwikkelen en mag worden
uitgedrukt, een manier die is aangepast aan de sociale, economische en politieke
context waarin voor het voortbestaan van de soort moet worden gezorgd (o.a. Tiefer,
1979)
• Drie oefeningen: rode draad “wie/wat bepaalt dat zaken zo moeten lopen?”
o Wat zijn de normale stappen die twee mensen volgen bij het ontwikkelen van een
seksueel contact of seksuele relatie ?
o Wie heeft bepaald dat schaamhaar moet worden geschoren ?
o Wie heeft bepaald dat mannen in België niet moet worden besneden ?
“Seks is geen eenvoudige en universele biologische functie die, zonder oefening, door alle mensen op
ongeveer op dezelfde manier en met plezier ervaren dient te worden. Het gaat bij seks om functionerende
organen én om wat mensen met elkaar doen om bepaalde doelen te bereiken en hoe deze manieren van
vrijen en doelen vorm krijgen: dat wordt op een gegeven moment in de geschiedenis binnen een bepaalde
maatschappelijke en interpersoonlijke context bepaald. De opvattingen die binnen een bepaalde cultuur
bestaan, worden sterk beïnvloed door de overtuigingen over menselijke relaties en godsdienst”
(Sex is not a natural act, Tiefer, 1995) → sociaal-contructionist
• De seksueel repressieve, naïeve cultuur van de ‘Inis Beag’
o Kleine populatie van arme vissers en boeren op een eiland voor de Ierse kust
o Seksualiteit wordt nooit besproken, → seksuele onwetendheid
▪ Geen seksuele voorlichting nodig
▪ Seksualiteit ontplooit zich wel natuurlijk na het huwelijk
▪ Meisjes niet voorbereid op menstruatie, seksuele gemeenschap, orgasme of
bevalling.
o Naaktheid is verboden
▪ Hygiëne = kinderen niet naakt zien → gewassen in een soort van kiel
▪ Hygiëne = nemen ook nooit een bad of douche. Ze wassen alleen die delen van
het lichaam die onder de kleren onderuit komen (gezicht, onderbenen, voeten ,
armen en handen). Wie in het openbaar zijn sok zou uitdoen, zou een schandaal
veroorzaken.
7
, ▪ Mannen en vrouwen zien elkaar ook nooit naakt, ook niet tijdens
seksualiteitsbeleving waarbij mannen en vrouwen hun ondergoed aanhouden en
in het donker met elkaar vrijen.
(Messenger, in de jaren ’60 )
o Seksualiteitsbeleving → geïnitieerd door de mannen, blijft meestal beperkt tot wat
kussen, wat ruw wrijven over de borsten en billen gevolgd door geslachtsgemeenschap
in de missionarishouding. Mannen komen relatief snel klaar en vallen nadien in slaap.
o Vrouwen kennen geen orgasme en indien het zich toch zou voordoen, wordt het
beschouwd als een teken van de duivel.
o Mannen geloven ook dat geslachtgemeenschap veel vergt van hun gezondheid en zullen
dus niet seksueel actief zijn de nacht voordat ze een belangrijke opdracht hebben. Ze
zullen hun vrouwen ook niet seksueel benaderen tijdens de menstruatie en een paar
maanden na een bevalling.
o Sterke seksesegregatie zowel voor als na het huwelijk.
▪ start in de vroege kinderjaren.
▪ mannen en vrouwen gaan alleen maar om met mensen van het eigen geslacht.
• Mannen zijn over het algemeen meer vrij en mogen zich over het eiland
verplaatsen, drinken en met vrienden afspreken.
• Vrouwen komen amper van de boerderij en doen dat alleen om familie
te bezoeken of om op zondag naar de kerk te gaan.
▪ strakke genderrollen waarbij de mannen buitenhuis werken en de vrouwen
instaan voor het huishouden en de opvoeding van de kinderen.
▪ huwen op latere leeftijd:
• mannen gemiddeld rond de leeftijd van 36 jaar
• vrouwen gemiddeld rond de leeftijd van 25 jaar
• huwelijk gearrangeerd door de ouders
o geen echte periode van kennismaking
o sfeer van vijandigheid tussen man en vrouw omdat er geen
sprake is van liefde en omdat de vrouw de vrijheden van de man
betreurt.
o de start van een groot gezin met gemiddeld 7 kinderen, waarbij
de moeders de zoons vaak favoriseren, wat leidt tot een open
rivaliteit tussen vaders en zonen.
▪ Het is dus een seksueel repressieve cultuur waarbij het bestaan van vrouwelijke
seksualiteit helemaal wordt ontkend.
• De seksueel permissieve cultuur van de inwoners van Mangaia
o één van de Cookeilanden in de Stille Oceaan
o Mangaiaanse inwoners zijn seksueel permissief.
▪ Seks = re-creatie en pro-creatie
▪ Seks = van primair belang is
▪ Seks = gericht op seksueel plezier, los van affectie of de context van een intieme
relatie.
▪ Seks = regelmatig seksueel actief zijn voorkomt dat je ziek of gek wordt.
o Maar sterk restrictief wat betreft het openlijk uiten van vriendschap en intimiteit tussen
mannen en vrouwen.
8
, ▪ Tot 4 jaar naakt rond lopen en zelfs openlijk masturberen.
▪ Daarna → een openbare geslachtssegregatie, maar in de privésfeer mogen
jongens en meisjes seksueel doen wat ze willen – waarbij de ouders doen alsof
ze zich niet bewust zijn van deze activiteiten.
o Seksuele activiteit tussen adolescenten is erg open en wordt erg aangemoedigd door de
ouders.
▪ Jongens: 7 jaar ingelicht over masturbatie → starten op 8 of 9 jaar.
▪ Jongens: 13 à 14-jarige leeftijd een soort van besnijdenis (snede over de hele de
top van de penis; ‘superincision ritual’) + seksuele instructies.
• Ongeveer 2 weken na de besnijdenis heeft de jongen dan
geslachtsgemeenschap met een oudere ervaren vrouw die hem leert
vrijen op verschillende manier en in verschillende posities. Ze leert de
jonge man ook om zich ‘in te houden’ zodat hij een gelijktijdig orgasme
kan ervaren met zijn partner.
▪ Jonge meisjes krijgen eveneens instructies over de kunst van het seksueel
plezieren en over masturbatie.
▪ →zowel mannen als vrouwen hebben altijd een orgasme en heteroseksueel
contact
= verschillende vormen van seksualiteitsbeleving in (o.a. vaginale, orale, anale
seks, maar ook ‘axillaire seksualiteitsbeleving’ (tussen de borsten, oksels,
dijbenen, knieholtes, vingers en tenen).
o Ouders moedigen voorhuwelijkse seksuele activiteiten met verschillende partners aan
▪ verkeerde veronderstelling: zwangerschap = regelmatige betrekkingen met
dezelfde man.
▪ Meisjes = drie tot vier opeenvolgende ‘vriendjes’ tussen de leeftijd van 13 tot 20
jaar
▪ jongens = tien of meer vriendinnen kunnen hebben voordat ze huwen.
▪ Als tieners en twintigers hebben de meeste Mangaiaanse inwoners typisch een
paar orgasmes per nacht bijna alle dagen van de week. Dat aantal vermindert
met het ouder worden en wordt als erg moeilijk ervaren door de meeste mannen.
o homoseksualiteit is niet bekend in deze cultuur
o buitenechtelijke relaties worden aanvaard
▪ wanneer partners gescheiden leven van hun huwelijkspartner
▪ wanneer de vrouw terug gaat naar de man die haar seksueel initieerde.
• De seksueel angstige, maar permissieve cultuur van de inwoners van Mehinaku
o een dorp in het Amazonegebied (Brazilië)
o seks is een fascinerend gegeven met een sterk geërotiseerde cultuur
o een sterke openheid over seksualiteit naar de kinderen toe.
▪ kinderen kennen bijv. al de namen van de buitenechtelijke partners van hun
ouders.
o Mannen beconcurreren elkaar openlijk voor het verkrijgen van seksuele gunsten van
vrouwen, door hen bijv. kleine geschenken zoals een vis te geven.
o sterke vorm van gendersegregatie
▪ Wanneer een vrouw het mannenhuis betreedt en ziet wat verboden is, mag ze
naar het woud worden gebracht om daar te worden verkracht door een groep
mannen.
9
, ▪ In elk ander opzicht is dit een niet-gewelddadige cultuur.
o vrouwen worden verondersteld minder seksuele ‘drive’ te hebben,
▪ geen erkenning van het vrouwelijk orgasme en menstruatie = gevaarlijk
o mythes, dromen en fabels → angstige seksuele cultuur.
▪ mythes → buitenechtelijke seks leidt tot een fantastische dood.
o ervaren intense ambivalentie en angst rond seksualiteit, maar behouden hun interesse in
seks en blijven erg seksueel actief.
Met welke elementen hou je rekening bij het bepalen van iemands gender?
• Chromosomen
• Hormonen
• Inwendige geslachtsorganen
• Uitwendige geslachtsorganen
Gender – cross cultureel perspectief
Met welke elementen hou je rekening bij met het bepalen van iemand zijn gender ?
• Biologisch geslacht
o Chromosomaal geslacht = de genetische bepaling van het biologische geslacht via de
geslachtschromosomen (XX voor vrouwen, XY voor mannen), vastgelegd bij de
bevruchting
o Gonadaal geslacht = verwijst naar de ontwikkeling van inwendige geslachtsorganen
(gonaden) als teelballen (testes) of eierstokken (ovaria), die bepalend zijn voor de
hormoonproductie en het verdere geslachtstraject
o Inwendige seksuele organen = de organen die zich binnen het lichaam bevinden en een
cruciale rol spelen bij de voortplanting, hormoonproductie en seksualiteit
o Uitwendige seksuele organen = de zichtbare delen van het voortplantingssysteem
• Psychosociaal geslacht
o Genderidentiteit = iemands innerlijke, persoonlijke beleving van gender – of men zich
man, vrouw, beiden of geen van beide voelt. Het is de eigen ervaring van het gender, wat
kan verschillen van het bij de geboorte toegewezen geslacht. Het is een spectrum, niet
slechts binair (man/vrouw), en kan veranderen.
o Genderrol = wat een maatschappij verwacht van iemand die tot een bepaald geslacht
behoord
• Chromosomaal geslacht
o 23, XY of 23, XX
• Gonadaal geslacht
o testes (testes) of ovaria (eierstokken)
• Inwendige reproductieve organen
o vrouwen : eileiders, baarmoeder (uterus), vagina
o mannen : teelballen (testes), bijbal (epididymis), zaadleider en zaadblaasjes
• Uitwendige reproductieve organen
o Primaire en secundaire geslachtskenmerken
• Genderidentiteit
o Subjectief gevoel om tot een specifiek geslacht te behoren
o Zelfbenoeming , zelfdentificatie en beleving
• Genderrol
10
Les 1 + 2: inleiding
Cursus
• Toledo
o Slides gebruikt in de lessen
▪ in principe is alles wat in de lessen wordt gezegd te kennen voor het examen
o Teksten
▪ er zal duidelijk worden aangegeven welke (delen van de) teksten te kennen zijn
voor het examen
▪ Nederlandse en Engelse teksten die zijn gebruikt als achtergrond om de slides te
maken – hier en daar vind je daar dus verdere verduidelijking rond de gegeven
stof
▪ Zelf geschreven en/of ter beschikking gestelde teksten die lijken op een
cursustekst
o Er is geen algemeen overkoepelende cursustekst
Evaluatie – examen
• Het examen bestaat uit 1 geïntegreerd schriftelijk examen bestaande uit meerkeuzevragen (met
giscorrectie) waarbij er toetsing gebeurt op twee niveaus:
o kennis van basisfeiten en –begrippen
o inzicht in de aangereikte denkkaders
• Representatief en verdeeld over de verschillende delen van de cursus (± 4 vragen per les(deel))
o 50 vragen
o 4 antwoordalternatieven (waarvan maar 1 correct is)
• Er zullen tegen het einde van het semester een paar voorbeeldvragen worden gedeeld … als een
vorm van voorbereiding op het examen.
Definitie van seksualiteit
Wat is seksualiteit ?
relatie lichamelijkheid experimenteren
intimiteit geslacht hulpmiddelen
liefde voortplanting religie
vertrouwen anticonceptie opvoeding
binding vrijen wetten
macht geslachtgemeenschap recht
schaamte masturbatie media
1
,Seks(e): ethymologie
• Latijn
o Sexus – afdeling, groep (sekse)
o Secare – snijden, scheiden, verdelen
• Engels – sex
o 1382 = personen van een bepaald geslacht
o 1526 = eigenschap man of vrouw te zijn
o 1929 = geslachtsgemeenschap – ‘dirty word’
o 1950 = gender - mannen en vrouwen
▪ sex - seksueel gedrag en aantrekking tot anderen
• Nederlands
o Sekse = biologische verschillen tussen mannen en vrouwen
o Seks = gedrag en emoties (opwinding) i.k.v. aantrekking tussen mensen en waarbij het
bereiken van seksuele doelen meespeelt.
Seks(e): definitie
• definitie van seks:
o seksualiteit, het seksuele
o geslacht, m.n. biologische verschillen tussen mannen en vrouwen
o seksuele omgang, geslachtsleven
o handelingen en gevoelens die te maken hebben met lichamelijke opwinding en vrijen
o handelingen waarbij je geslachtsorgaan een rol speelt en waarvan je lichamelijk
opgewonden raakt.
▪ Voorbeelden: ‘seks met iemand hebben`, `telefoonseks`, `soloseks`.
Seksualiteit: ethymologie
• Frans – sexualité
o Sexualité = ‘wat gebonden is aan een bepaald geslacht’.
• Nederlands - seksualiteit
o 1849 = geslachtelijkheid
o 1926 = geslachtsleven
• seksualiteit = bredere betekenis (alle verschijnselen m.b.t. het seksuele leven)
o verwijzingen naar emoties, gedrag(ingen),
o ideeën, verlangens en neigingen.
o Seksualiteit = een eufemisme voor seks (rauwer)
▪ // “Ouderen” en “oude mensen”
Seksualiteit: definitie
2
, • definitie van seksualiteit:
o manier waarop je seks ervaart, bijv. ‘niet durven praten over seksualiteit’
o iemands seksuele emoties, ideeën en gedrag
o het bredere domein van emoties, verlangens, gedragingen, etc. die breder dan zijn dan
de louter paradigmatische seksuele handelingen, emoties
o geslachtelijkheid, geslachtsleven, seks
o iemands seksuele gedrag en neigingen
o het totaal van verschijnselen dat betrekking heeft op het seksuele leven
o uitingen op het gebied van het geslachtsleven of de geslachtsdrift ( Grote Van Dale)
Seksualiteit: definitie(s)
• Alle aspecten die verwijzen naar seksuele gevoelens, fantasieën of seksueel gedrag
o Seksueel gedrag (enge definitie)
▪ masturbatie
▪ geslachtsgemeeschap
▪ kussen, zoenen, strelen
o Seksueel gedrag (brede definitie)
▪ flirten
▪ romantisch diner
▪ zich verleidelijk kleden
▪ Playboy, Penthouse, … lezen
▪ surfen op het internet op zoek naar seksueel expliciet materiaal
▪ …
• Gedragingen die als ‘seksueel’ worden gedefinieerd, variëren sterk:
o tussen verschillende groepen
o over de tijd
o tussen verschillende culturen
• ‘seksueel’ is afhankelijk van
o ideeën van ‘normaliteit’ over seks
o mannelijke en vrouwelijk rolpatronen
o sociale context
o cultuur
Seks = seksueel gedrag ?
• “Would you say you ‘had sex’ if...?”
• ” Objective : To determine which interactions people would consider as having ‘had sex’.”
Seks gedefinieerd door ‘de moraal’
• Religieuze betekenis
o seks hoort thuis binnen het huwelijk
o seks kan alleen voor de voortplanting – niet voor het plezier
o verbod rond gebruik van anticonceptie
o masturbatie, orale en anale seks, seks tijdens de menstruatie worden afgekeurd
o celibaat wordt geprezen
o door God gegeven en daardoor goed
Seks gedefinieerd door ‘psychiaters’
• ‘gezond’ versus ‘ongezond’
3
, • ‘de meeste middelen gebruikt voor seksuele gratificatie tussen instemmende volwassenen,
onafhankelijk van het geslacht van de partners
o homoseksualiteit was tot voor kort een mentale stoornis
o masturbatie en orale seks zijn fixaties: onvolwassen, immature uitingen van seks (Freud)
o parafilieën worden nog steeds beschouwd als ‘mentale stoornissen’
➢ 6 maand, lijden, beperkingen in sociaal of beroepsleven
➢ maar binnen SM → regel = ‘veilig’ en ‘consensueel’
o transseksuelen hebben nog steeds een ‘mentale stoornis’ = genderdysforie
Seks als gedefinieerd door ‘de wet’
• wettelijk kader bepaalt eveneens wat normaal (lees: legaal) is op vlak van seksualiteit
• aantal seksuele gedragingen zijn ‘strafbaar’
o illegaal = niet-instemmend
o parafilieën = voyeurisme, exhibitionisme, froteurisme, …
o seks met jongeren < 16 jaar (ook met instemming) = strafbaar
o verkrachting
▪ verkrachting binnen het huwelijk is nog niet lang erkend – eens gehuwd =
instemmen met alle toekomstige seks met echtgenoot
▪ verkrachting van mannen = nog later erkend
o (seksuele) aanranding
Seks als ‘menselijk en natuurlijk’ gedrag
• Kinsey et al. (1948, 1953)
o een legitiem studieobject
o gedetailleerde beschrijving van menselijk seksueel gedrag
o ‘normaal’ en ‘abnormaal’ → ?
• Masters & Johnson (1966, 1970)
o onderzochten de biologische/fysiologische basis van seksualiteit
Seks gedefinieerd door ‘het maatschappelijk gezondheids-debat’
• Maatschappelijk gezondheidsdebat = alles wat we leerden in lessen SO
• Seks behoort ‘veilig’ te zijn ter voorkoming van seksueel overdraagbare aandoeningen en
ongeplande zwangerschap
• Seks = ‘seks met een condoom’ → bescherming tegen SOA of zwangerschap
o Paradox: het is de zwakkere partij die beschermingsmaatregelen moeten nemen
▪ Diegene met de SOA moet zijn verantwoordelijkheid nemen om de andere te
beschermen
▪ Vrouwen moeten zich beschermen tegen verkrachting – dus de ‘zwakke(re)’
partij wordt verantwoordelijk gesteld voor de eigen veiligheid → victim blaming
Seks gedefinieerd door ‘de media’
• Bepaalt in zekere zin hoe we over seksualiteit nadenken
• Zijn zeer geïnteresseerd in seksualiteit → verkoopt goed
• Seks is overal in onze maatschappij
o informatie, ideeën, beelden, …
o film, TV, tijdschriften, kranten, boeken, …
o een manier om dingen te verkopen … → ‘sex sells’
4
, o eng beeld : seks = seks tussen 2 jonge heteroseksuele mensen met een gespierd
respectievelijk mager, bruin, rimpelloos lichaam gericht op een gelijktijdig, gezamenlijk
beleefd orgasme
▪ Oud is ‘out’
▪ Ziek is ‘aseksueel’
Seksualiteit is relationeel
• Seksueel gedrag → een relationele context
o Vaak toch iets dat men ziet als iets dat je samen met iemand anders beleefd
o Uitzondering: masturbatie (~ imaginair beeld); zelfs als je masturbeerd iemand anders
inbeelden
• (seksuele) relaties organiseren het leven, maar zijn erg divers:
o enkele minuten tot tientallen jaren;
o gebaseerd op fysieke aantrekking, emotionele binding, verplichting, de wens vader of
moeder te willen zijn, gevoel te willen conformeren of te rebelleren, economische
overwegingen, … ;
o geluk brengen voor beide of voor één partner, ongeluk brengen en zelfs misbruikend;
o twee of meer mensen;
o gecentreerd zijn rond seks of a-seksueel zijn; relaties kunnen een grote of minder grote
betekenis hebben in seksualiteit
o bevestigd, afgekeurd, verborgen of illegaal zijn in de maatschappelijke context. Bv.
homohuwelijk
Seksualiteit heeft te maken met identiteit
• Seksuele identiteit
o = heeft te maken met wie je bent, tot welke groep je behoort op basis van de seksuele
gedrag of aantrekking di je stelt
o gevoel van wie/wat/hoe je bent, van hoe je jezelf beschrijft …
o gevoel van tot een bepaalde groep te behoren
><
• Genderidentiteit
o = gevoel ‘man’ of ‘vrouw’ of ‘geen van beide’ te zijn
o voor de meeste mensen => anatomisch, biologisch geslacht toegewezen bij de geboorte
in overeenstemming met hun ervaren genderidentiteit
o [sommige mensen ervaren een discrepantie tussen hun toegewezen geboortegeslacht
en hun genderidentiteit
▪ dat kan gepaard gaan met een gevoel van onbehagen – genderdysforie
▪ genderincongruentie (ICD-11) – genderdysforie (DSM-5)
• Genderincongruentie = het diepgevoelde, aanhoudende besef dat de
eigen genderidentiteit niet overeenkomt met het bij de geboorte
toegewezen geslacht
• Genderdysforie = onbehaagelijk gevoel dat het oplevert voor iemand
dat die zich niet identificeert met het geslacht aan hem/haar
toegewezen bij de geboorte → “onbehaagelijk gevoel” wordt
beschreven als genderdysforie
▪ Transgenders – trans mannen – trans vrouwen ]
5
,Seksuele identiteit → seksuele oriëntatie
• Seksueel aangetrokken voelen tot
o Iemand van het andere geslacht = heteroseksueel
o Iemand van hetzelfde geslacht = homoseksueel
o Mensen van beide geslachten = biseksueel
o Niets of niemand = aseksueel
o Iets = niet-normatief object = parafilie
o Iets : niet-normatieve activiteit = parafilie
• BDSM, polyamorie, seksueel delinquenten, sekswerkers, religieuzen, …
• Seksuele gevoelens, gedragingen en ervaringen bepalen mee onze plaats in de maatschappij en
dat maakt ons sympathiek voor de groep tot wie we behoren en minder sympathiek voor de
anderen.
o Bv. transfobie, homofobie
“Seksualiteit is een multidimensioneel gegeven, dat te maken heeft met psychische en belevingsaspecten,
met fysiologische en biologische gegevens, met gedrag én met cultuur”
Seksualiteit is toch iets ingewikkelder dan wat we vaak verwachten
’Wat is seksualiteit ?’ = moeilijk antwoord (altijd)
• Seksualiteit = een complex gegeven waarvan we een soort constructie moeten maken om het
beter te kunnen begrijpen, een constructie die verwijst naar een zekere realiteit, maar onmogelijk
de ware/werkelijke realiteit beschrijft (Bancroft, 2009, p. 18).
o Bv. als de prof aan ons vraagt wat seksualiteit is, zullen er gemeenschappelijke maar ook
verschillende factoren zijn → constructie is niet altijd in lijn met de werkelijkheid
• Verschil in perspectief → onoverbrugbaar
o Bv. een orgasme, maar voelt een orgasme voor iedereen hetzelfde?
o Inner-perspective: ervaring en betekenis van de betrokkenen, van binnenuit
o Outer-perspective: betekenis die anderen/buitenstaanders er aan geven, van buitenuit
De spanning rond de definitie en betekenis van seks → spanning tussen 2 visie
• Essentialisme
o Die verwijst naar een aangeboren, vooraf bepaalde biologische of psychologische
oorsprong en einddoel van seksualiteit
o Freud: wanneer je alle fase van seksuele ontwikkeling als kind op een gezonde manier
doorloopt, dan eindig je waar je moet eindigen
o Er is in essentie iets dat normaal verloopt, dat leidt tot een specifiek einddoel
• Sociaal constructionisme: post-structurele, post-moderne, sociaal-construct-ionistische visie
o Die stelt dat seksualiteit een geconstrueerde realiteit is die steeds opnieuw moet worden
uitgevonden waarin er ruimte is voor seksuele diversiteit – die ruimer is dan hetero- en
homoseksualiteit (O’Donnovan & Butler, p. 7)
o Veel stakeholders die mee bepalen hoe we seksualiteit vorm geven
Seksualiteit – cross cultureel perspectief
• Seksualiteit
o We dragen altijd (de last van) onze cultuur mee en meten alles daaraan af
o Vorm van ‘etnocentrisme’
6
, ▪ tendens om de eigen groep en cultuur als superieur te beschouwen en het idee
dat de eigen waarden en normen de standaard is op grond waarvan andere
culturen kunnen/moeten worden beoordeeld.
▪ alles wat afwijkt van onze eigen waarden, normen en gedragingen = niet
natuurlijk, abnormaal of afwijkend.
Bv. In Nederland een meer open seksuele cultuur, in bepaalde landen geen homohuwelijk
• N seksuele waarden en gewoonten = N culturen
• Voor elke seksuele waarde en/of gewoonte in een bepaalde cultuur andere cultuur een
tegengestelde waarde
• Enkele voorbeelden
o homoseksuele mannen → kunnen huwen versus doodstraf riskeren.
o leeftijd → een leeftijd versus voor ouderen ‘ongepast’
o zwangerschap → seks heel gewoon versus uit den boze is.
▪ Je kan seksueel actief zijn tegen zwangerschap
• Seksualiteit
o => sociaal en cultureel bepaald gegeven
o Iedere samenleving bepaalt hoe seksualiteit zich mag ontwikkelen en mag worden
uitgedrukt, een manier die is aangepast aan de sociale, economische en politieke
context waarin voor het voortbestaan van de soort moet worden gezorgd (o.a. Tiefer,
1979)
• Drie oefeningen: rode draad “wie/wat bepaalt dat zaken zo moeten lopen?”
o Wat zijn de normale stappen die twee mensen volgen bij het ontwikkelen van een
seksueel contact of seksuele relatie ?
o Wie heeft bepaald dat schaamhaar moet worden geschoren ?
o Wie heeft bepaald dat mannen in België niet moet worden besneden ?
“Seks is geen eenvoudige en universele biologische functie die, zonder oefening, door alle mensen op
ongeveer op dezelfde manier en met plezier ervaren dient te worden. Het gaat bij seks om functionerende
organen én om wat mensen met elkaar doen om bepaalde doelen te bereiken en hoe deze manieren van
vrijen en doelen vorm krijgen: dat wordt op een gegeven moment in de geschiedenis binnen een bepaalde
maatschappelijke en interpersoonlijke context bepaald. De opvattingen die binnen een bepaalde cultuur
bestaan, worden sterk beïnvloed door de overtuigingen over menselijke relaties en godsdienst”
(Sex is not a natural act, Tiefer, 1995) → sociaal-contructionist
• De seksueel repressieve, naïeve cultuur van de ‘Inis Beag’
o Kleine populatie van arme vissers en boeren op een eiland voor de Ierse kust
o Seksualiteit wordt nooit besproken, → seksuele onwetendheid
▪ Geen seksuele voorlichting nodig
▪ Seksualiteit ontplooit zich wel natuurlijk na het huwelijk
▪ Meisjes niet voorbereid op menstruatie, seksuele gemeenschap, orgasme of
bevalling.
o Naaktheid is verboden
▪ Hygiëne = kinderen niet naakt zien → gewassen in een soort van kiel
▪ Hygiëne = nemen ook nooit een bad of douche. Ze wassen alleen die delen van
het lichaam die onder de kleren onderuit komen (gezicht, onderbenen, voeten ,
armen en handen). Wie in het openbaar zijn sok zou uitdoen, zou een schandaal
veroorzaken.
7
, ▪ Mannen en vrouwen zien elkaar ook nooit naakt, ook niet tijdens
seksualiteitsbeleving waarbij mannen en vrouwen hun ondergoed aanhouden en
in het donker met elkaar vrijen.
(Messenger, in de jaren ’60 )
o Seksualiteitsbeleving → geïnitieerd door de mannen, blijft meestal beperkt tot wat
kussen, wat ruw wrijven over de borsten en billen gevolgd door geslachtsgemeenschap
in de missionarishouding. Mannen komen relatief snel klaar en vallen nadien in slaap.
o Vrouwen kennen geen orgasme en indien het zich toch zou voordoen, wordt het
beschouwd als een teken van de duivel.
o Mannen geloven ook dat geslachtgemeenschap veel vergt van hun gezondheid en zullen
dus niet seksueel actief zijn de nacht voordat ze een belangrijke opdracht hebben. Ze
zullen hun vrouwen ook niet seksueel benaderen tijdens de menstruatie en een paar
maanden na een bevalling.
o Sterke seksesegregatie zowel voor als na het huwelijk.
▪ start in de vroege kinderjaren.
▪ mannen en vrouwen gaan alleen maar om met mensen van het eigen geslacht.
• Mannen zijn over het algemeen meer vrij en mogen zich over het eiland
verplaatsen, drinken en met vrienden afspreken.
• Vrouwen komen amper van de boerderij en doen dat alleen om familie
te bezoeken of om op zondag naar de kerk te gaan.
▪ strakke genderrollen waarbij de mannen buitenhuis werken en de vrouwen
instaan voor het huishouden en de opvoeding van de kinderen.
▪ huwen op latere leeftijd:
• mannen gemiddeld rond de leeftijd van 36 jaar
• vrouwen gemiddeld rond de leeftijd van 25 jaar
• huwelijk gearrangeerd door de ouders
o geen echte periode van kennismaking
o sfeer van vijandigheid tussen man en vrouw omdat er geen
sprake is van liefde en omdat de vrouw de vrijheden van de man
betreurt.
o de start van een groot gezin met gemiddeld 7 kinderen, waarbij
de moeders de zoons vaak favoriseren, wat leidt tot een open
rivaliteit tussen vaders en zonen.
▪ Het is dus een seksueel repressieve cultuur waarbij het bestaan van vrouwelijke
seksualiteit helemaal wordt ontkend.
• De seksueel permissieve cultuur van de inwoners van Mangaia
o één van de Cookeilanden in de Stille Oceaan
o Mangaiaanse inwoners zijn seksueel permissief.
▪ Seks = re-creatie en pro-creatie
▪ Seks = van primair belang is
▪ Seks = gericht op seksueel plezier, los van affectie of de context van een intieme
relatie.
▪ Seks = regelmatig seksueel actief zijn voorkomt dat je ziek of gek wordt.
o Maar sterk restrictief wat betreft het openlijk uiten van vriendschap en intimiteit tussen
mannen en vrouwen.
8
, ▪ Tot 4 jaar naakt rond lopen en zelfs openlijk masturberen.
▪ Daarna → een openbare geslachtssegregatie, maar in de privésfeer mogen
jongens en meisjes seksueel doen wat ze willen – waarbij de ouders doen alsof
ze zich niet bewust zijn van deze activiteiten.
o Seksuele activiteit tussen adolescenten is erg open en wordt erg aangemoedigd door de
ouders.
▪ Jongens: 7 jaar ingelicht over masturbatie → starten op 8 of 9 jaar.
▪ Jongens: 13 à 14-jarige leeftijd een soort van besnijdenis (snede over de hele de
top van de penis; ‘superincision ritual’) + seksuele instructies.
• Ongeveer 2 weken na de besnijdenis heeft de jongen dan
geslachtsgemeenschap met een oudere ervaren vrouw die hem leert
vrijen op verschillende manier en in verschillende posities. Ze leert de
jonge man ook om zich ‘in te houden’ zodat hij een gelijktijdig orgasme
kan ervaren met zijn partner.
▪ Jonge meisjes krijgen eveneens instructies over de kunst van het seksueel
plezieren en over masturbatie.
▪ →zowel mannen als vrouwen hebben altijd een orgasme en heteroseksueel
contact
= verschillende vormen van seksualiteitsbeleving in (o.a. vaginale, orale, anale
seks, maar ook ‘axillaire seksualiteitsbeleving’ (tussen de borsten, oksels,
dijbenen, knieholtes, vingers en tenen).
o Ouders moedigen voorhuwelijkse seksuele activiteiten met verschillende partners aan
▪ verkeerde veronderstelling: zwangerschap = regelmatige betrekkingen met
dezelfde man.
▪ Meisjes = drie tot vier opeenvolgende ‘vriendjes’ tussen de leeftijd van 13 tot 20
jaar
▪ jongens = tien of meer vriendinnen kunnen hebben voordat ze huwen.
▪ Als tieners en twintigers hebben de meeste Mangaiaanse inwoners typisch een
paar orgasmes per nacht bijna alle dagen van de week. Dat aantal vermindert
met het ouder worden en wordt als erg moeilijk ervaren door de meeste mannen.
o homoseksualiteit is niet bekend in deze cultuur
o buitenechtelijke relaties worden aanvaard
▪ wanneer partners gescheiden leven van hun huwelijkspartner
▪ wanneer de vrouw terug gaat naar de man die haar seksueel initieerde.
• De seksueel angstige, maar permissieve cultuur van de inwoners van Mehinaku
o een dorp in het Amazonegebied (Brazilië)
o seks is een fascinerend gegeven met een sterk geërotiseerde cultuur
o een sterke openheid over seksualiteit naar de kinderen toe.
▪ kinderen kennen bijv. al de namen van de buitenechtelijke partners van hun
ouders.
o Mannen beconcurreren elkaar openlijk voor het verkrijgen van seksuele gunsten van
vrouwen, door hen bijv. kleine geschenken zoals een vis te geven.
o sterke vorm van gendersegregatie
▪ Wanneer een vrouw het mannenhuis betreedt en ziet wat verboden is, mag ze
naar het woud worden gebracht om daar te worden verkracht door een groep
mannen.
9
, ▪ In elk ander opzicht is dit een niet-gewelddadige cultuur.
o vrouwen worden verondersteld minder seksuele ‘drive’ te hebben,
▪ geen erkenning van het vrouwelijk orgasme en menstruatie = gevaarlijk
o mythes, dromen en fabels → angstige seksuele cultuur.
▪ mythes → buitenechtelijke seks leidt tot een fantastische dood.
o ervaren intense ambivalentie en angst rond seksualiteit, maar behouden hun interesse in
seks en blijven erg seksueel actief.
Met welke elementen hou je rekening bij het bepalen van iemands gender?
• Chromosomen
• Hormonen
• Inwendige geslachtsorganen
• Uitwendige geslachtsorganen
Gender – cross cultureel perspectief
Met welke elementen hou je rekening bij met het bepalen van iemand zijn gender ?
• Biologisch geslacht
o Chromosomaal geslacht = de genetische bepaling van het biologische geslacht via de
geslachtschromosomen (XX voor vrouwen, XY voor mannen), vastgelegd bij de
bevruchting
o Gonadaal geslacht = verwijst naar de ontwikkeling van inwendige geslachtsorganen
(gonaden) als teelballen (testes) of eierstokken (ovaria), die bepalend zijn voor de
hormoonproductie en het verdere geslachtstraject
o Inwendige seksuele organen = de organen die zich binnen het lichaam bevinden en een
cruciale rol spelen bij de voortplanting, hormoonproductie en seksualiteit
o Uitwendige seksuele organen = de zichtbare delen van het voortplantingssysteem
• Psychosociaal geslacht
o Genderidentiteit = iemands innerlijke, persoonlijke beleving van gender – of men zich
man, vrouw, beiden of geen van beide voelt. Het is de eigen ervaring van het gender, wat
kan verschillen van het bij de geboorte toegewezen geslacht. Het is een spectrum, niet
slechts binair (man/vrouw), en kan veranderen.
o Genderrol = wat een maatschappij verwacht van iemand die tot een bepaald geslacht
behoord
• Chromosomaal geslacht
o 23, XY of 23, XX
• Gonadaal geslacht
o testes (testes) of ovaria (eierstokken)
• Inwendige reproductieve organen
o vrouwen : eileiders, baarmoeder (uterus), vagina
o mannen : teelballen (testes), bijbal (epididymis), zaadleider en zaadblaasjes
• Uitwendige reproductieve organen
o Primaire en secundaire geslachtskenmerken
• Genderidentiteit
o Subjectief gevoel om tot een specifiek geslacht te behoren
o Zelfbenoeming , zelfdentificatie en beleving
• Genderrol
10
