ORGANOGENESE
,HOOFDSTUK 15: ZENUWSTELSEL
INLEIDING
Wat in de les verteld wordt, is veel minder dan wat in de cursus staat en wat in de les verteld wordt is zelf
nog te veel voor op het examen.
We overlopen de volledige organogenese in volgorde van de belangrijkheid in de cursus.
A. OORSPRONG VAN HET ZENUWSTELSEL
Examenvraag: als er een vraag wordt gesteld over de aanleg van het zenuwstelsel en er wordt geen
specifiek beginpunt aangegeven vanaf waar je uitleg moet starten, dan moet je beginnen bij de vorming
van de neurale buis.
Het zenuwstelsel wordt gevormd uit:
- De neurale buis → vorming centraal zenuwstelsel
- De neurale kamcellen
- De placoden
,B. RUGGENMERG
1. SPECIFICATIE VAN DE ASSEN VAN HET RUGGENMERG
A. DIFFERENTIATIE LANGSHEEN DE CRANIOCAUDALE AS
De craniocaudale as: De cellen weten waar ze zich bevinden door
communicatie via de concentratiegradiënt. Afhankelijk
van de concentratiegradiënt van FGF en WNT en de
tegenhanger retinoïnezuur, zal een cel weten waar hij
zich bevindt.
OPM: Vergeet de secundaire neurulatie niet
,B. DIFFERENIATIE LANGSHEEN DE DORSOVENTRALE AS
Productie van morfogenen:
- BMP
- SHH (Sonic hedgehog)
BMP: wordt geproduceerd in het oppervlakte ectoderm
(boven zich)
SHH: wordt geproduceerd in de notochord (onder zich)
Platen: ontstaan van een dakplaat en een vloerplaat
- Dakplaat: Ontstaat dorsaal in het ruggenmerg. Het oppervlakte
ectoderm zal niet langer de producent zijn van BMP,
maar de dakplaat neemt deze productie over.
- Vloerplaat: Ontstaat aan de ventraal in het ruggenmerg. De
notochord zal niet langer de producent zijn van SHH,
maar de vloerplaat neemt deze functie over.
- Reden: De neurale buis zal steeds verder komen te liggen van
de notochord en het oppervlakte ectoderm. Het signaal
kan dus niet meer van deze structuren komen.
OPM: je hoeft de naam van de morfogenen niet te kennen, je moet het concept met de
concentratiegradiënt kennen. Ook moet je de plaats van de productie van de morfogenen weten.
Verdere ontwikkeling van de neurale buis: er is geen gelijkmatige ontwikkeling van de neurale buis,
zo ontstaat de vlindervorm van het ruggenmerg.
Dorsoventrale verdeling: Dorsaal → komen de gevoelszenuwen binnen
Ventraal → gaan de motorische zenuwen vertrekken
Er tussen → visceromotorische en autonome zenuwen
,2. HISTOGENESE VAN HET RUGGENMERG
Verdere ontwikkeling van de neurale buis: er is geen gelijkmatige ontwikkeling van de neurale buis,
zo ontstaat de vlindervorm van het ruggenmerg.
Neuronale ontwikkeling: Dit bevat zowel de ontwikkeling van neuronen als van
steuncellen
Rechts zien we een detail v/d neuraalbuis van de apicale zijde naar de basale zijde (van links naar recht)
Opbouw: Deze cellen vormen een éénlagig epitheel
(neuroepitheel)
,Bij celdeling: voor de celdeling moet het DNA van de kern
verdubbelen en om dat te kunnen doen, migreert de
kern naar de basale zijde
Vervolgens moet de cel terugkeren naar de apicale
zijde, want daar zal de celdeling zelf plaatsvinden
OPM: als de deling is gelukt, dan zeggen we dat de cel
geboren is
Neurale epitheliale stamcellen: Spiegelbeeld mitose, zo ontstaan 2 dochtercellen die
gelijk zijn
Radiale gliacellen: Spiegelbeeld mitose, maar aan de basale zijde ontstaat
een voetje
Het is daarom een steuncel die het weefsel gaat
ondersteunen, maar de cel gaat ook de boel aflijnen
- Benaming voetje: vormt de glia limitans (voorloper van de bloed-
hersenbarrière)
- Mitose: Bij deze cellen vindt de kerndeling (mitose) niet plaats
aan de basale zijde, maar aan de apicale zijde
Neuronale progenitorcel: Deze cellen ontstaan na celdeling
Ze gebruiken de zustercellen, die een gliacel vormen als
leidraad om zelf te verplaatsen
Ze verplaatsen zich altijd naar het uiterste punt van de
neuraalbuis
Hier gaan ze differentiëren tot een neuron (met axonen
en dendrieten)
OPM: een neuron dat later gevormd wordt zal migreren
langs de gevormde neuronen en zal er aan de
buitenzijde bijkomen
,Glioblasten en spongioblasten: Dit zijn steuncellen, deze ontstaan later in de
embryonale ontwikkeling (minder belangrijk).
Ependymcellen: dit zijn de cellen die overblijven, zij gaan het contact met
de basale zijde verliezen en vormen het ependymkanaal
DETAILTEKENING
(niet kunnen tekenen, wel begrijpen)
Binnencellen: Cellen die migreren, maar binnen blijven, deze vormen
de grijze stof
Strengcellen: Deze cellen laten axonen uitlopen en vormen zo de
witte stof
Wortelcellen: cellen die aan de buitenzijde van de strengcellen komen
te liggen en axonen naar buiten sturen, zo ontstaan de
motorische zenuwen
,OPM: het is niet de bedoeling dat je de namen van al deze cellen kent, maar je moet het principe van
migratie snappen. Op die manier kan je begrijpen hoe de anatomie het ruggenmerg ontstaat.
Septum medianum dorsale: cellen van de dakplaat hebben geen functie meer en
zullen veel langer worden
+
Het neuraal kanaal zal in diameter enorm afnemen
Vorming van het septum medianum dorsale
OPM: het septum medianum dorsale is dus van
ependymale oorsprong
Neurale kamcellen: dorsaal zullen neurale kamcellen het ganglion spinale
vormen buiten het ruggenmerg. Ze zullen de
sensibele prikkel doorsturen naar de dorsale hoorn
Ook zullen de neurale kamcellen schwancellen
vormen
Wat ontstaat er buiten het ruggenmerg? 1) Het ganglion spinale
2) schwanncellen
Schwanncellen: deze zullen zowel in de axonen van de gevoelszenuw,
maar ook in de axonen van de motorische zenuw
voorkomen
Ze zitten omheen de zenuwen
,Wat moet je nu kunnen tekenen?
VERDERE ONTWIKKELING
Je moet niet alle onderdelen aanduiden op
het embryo, maar als je een embryo tekent
dan moeten alle structuren wel getekend
staan.
,
,HOOFDSTUK 15: ZENUWSTELSEL
INLEIDING
Wat in de les verteld wordt, is veel minder dan wat in de cursus staat en wat in de les verteld wordt is zelf
nog te veel voor op het examen.
We overlopen de volledige organogenese in volgorde van de belangrijkheid in de cursus.
A. OORSPRONG VAN HET ZENUWSTELSEL
Examenvraag: als er een vraag wordt gesteld over de aanleg van het zenuwstelsel en er wordt geen
specifiek beginpunt aangegeven vanaf waar je uitleg moet starten, dan moet je beginnen bij de vorming
van de neurale buis.
Het zenuwstelsel wordt gevormd uit:
- De neurale buis → vorming centraal zenuwstelsel
- De neurale kamcellen
- De placoden
,B. RUGGENMERG
1. SPECIFICATIE VAN DE ASSEN VAN HET RUGGENMERG
A. DIFFERENTIATIE LANGSHEEN DE CRANIOCAUDALE AS
De craniocaudale as: De cellen weten waar ze zich bevinden door
communicatie via de concentratiegradiënt. Afhankelijk
van de concentratiegradiënt van FGF en WNT en de
tegenhanger retinoïnezuur, zal een cel weten waar hij
zich bevindt.
OPM: Vergeet de secundaire neurulatie niet
,B. DIFFERENIATIE LANGSHEEN DE DORSOVENTRALE AS
Productie van morfogenen:
- BMP
- SHH (Sonic hedgehog)
BMP: wordt geproduceerd in het oppervlakte ectoderm
(boven zich)
SHH: wordt geproduceerd in de notochord (onder zich)
Platen: ontstaan van een dakplaat en een vloerplaat
- Dakplaat: Ontstaat dorsaal in het ruggenmerg. Het oppervlakte
ectoderm zal niet langer de producent zijn van BMP,
maar de dakplaat neemt deze productie over.
- Vloerplaat: Ontstaat aan de ventraal in het ruggenmerg. De
notochord zal niet langer de producent zijn van SHH,
maar de vloerplaat neemt deze functie over.
- Reden: De neurale buis zal steeds verder komen te liggen van
de notochord en het oppervlakte ectoderm. Het signaal
kan dus niet meer van deze structuren komen.
OPM: je hoeft de naam van de morfogenen niet te kennen, je moet het concept met de
concentratiegradiënt kennen. Ook moet je de plaats van de productie van de morfogenen weten.
Verdere ontwikkeling van de neurale buis: er is geen gelijkmatige ontwikkeling van de neurale buis,
zo ontstaat de vlindervorm van het ruggenmerg.
Dorsoventrale verdeling: Dorsaal → komen de gevoelszenuwen binnen
Ventraal → gaan de motorische zenuwen vertrekken
Er tussen → visceromotorische en autonome zenuwen
,2. HISTOGENESE VAN HET RUGGENMERG
Verdere ontwikkeling van de neurale buis: er is geen gelijkmatige ontwikkeling van de neurale buis,
zo ontstaat de vlindervorm van het ruggenmerg.
Neuronale ontwikkeling: Dit bevat zowel de ontwikkeling van neuronen als van
steuncellen
Rechts zien we een detail v/d neuraalbuis van de apicale zijde naar de basale zijde (van links naar recht)
Opbouw: Deze cellen vormen een éénlagig epitheel
(neuroepitheel)
,Bij celdeling: voor de celdeling moet het DNA van de kern
verdubbelen en om dat te kunnen doen, migreert de
kern naar de basale zijde
Vervolgens moet de cel terugkeren naar de apicale
zijde, want daar zal de celdeling zelf plaatsvinden
OPM: als de deling is gelukt, dan zeggen we dat de cel
geboren is
Neurale epitheliale stamcellen: Spiegelbeeld mitose, zo ontstaan 2 dochtercellen die
gelijk zijn
Radiale gliacellen: Spiegelbeeld mitose, maar aan de basale zijde ontstaat
een voetje
Het is daarom een steuncel die het weefsel gaat
ondersteunen, maar de cel gaat ook de boel aflijnen
- Benaming voetje: vormt de glia limitans (voorloper van de bloed-
hersenbarrière)
- Mitose: Bij deze cellen vindt de kerndeling (mitose) niet plaats
aan de basale zijde, maar aan de apicale zijde
Neuronale progenitorcel: Deze cellen ontstaan na celdeling
Ze gebruiken de zustercellen, die een gliacel vormen als
leidraad om zelf te verplaatsen
Ze verplaatsen zich altijd naar het uiterste punt van de
neuraalbuis
Hier gaan ze differentiëren tot een neuron (met axonen
en dendrieten)
OPM: een neuron dat later gevormd wordt zal migreren
langs de gevormde neuronen en zal er aan de
buitenzijde bijkomen
,Glioblasten en spongioblasten: Dit zijn steuncellen, deze ontstaan later in de
embryonale ontwikkeling (minder belangrijk).
Ependymcellen: dit zijn de cellen die overblijven, zij gaan het contact met
de basale zijde verliezen en vormen het ependymkanaal
DETAILTEKENING
(niet kunnen tekenen, wel begrijpen)
Binnencellen: Cellen die migreren, maar binnen blijven, deze vormen
de grijze stof
Strengcellen: Deze cellen laten axonen uitlopen en vormen zo de
witte stof
Wortelcellen: cellen die aan de buitenzijde van de strengcellen komen
te liggen en axonen naar buiten sturen, zo ontstaan de
motorische zenuwen
,OPM: het is niet de bedoeling dat je de namen van al deze cellen kent, maar je moet het principe van
migratie snappen. Op die manier kan je begrijpen hoe de anatomie het ruggenmerg ontstaat.
Septum medianum dorsale: cellen van de dakplaat hebben geen functie meer en
zullen veel langer worden
+
Het neuraal kanaal zal in diameter enorm afnemen
Vorming van het septum medianum dorsale
OPM: het septum medianum dorsale is dus van
ependymale oorsprong
Neurale kamcellen: dorsaal zullen neurale kamcellen het ganglion spinale
vormen buiten het ruggenmerg. Ze zullen de
sensibele prikkel doorsturen naar de dorsale hoorn
Ook zullen de neurale kamcellen schwancellen
vormen
Wat ontstaat er buiten het ruggenmerg? 1) Het ganglion spinale
2) schwanncellen
Schwanncellen: deze zullen zowel in de axonen van de gevoelszenuw,
maar ook in de axonen van de motorische zenuw
voorkomen
Ze zitten omheen de zenuwen
,Wat moet je nu kunnen tekenen?
VERDERE ONTWIKKELING
Je moet niet alle onderdelen aanduiden op
het embryo, maar als je een embryo tekent
dan moeten alle structuren wel getekend
staan.
,
