Samenvatting OMT III
Kwalitatieve Methoden · Prof. dr. Nico De Witte | Dr. M. Orozco
T H E O R E T I S C H K A D E R
H1 Wat is kwalitatief onderzoek? kader
Positivisme, postmodernisme, kenmerken kwalitatief onderzoek,
mixed methods
H2 Ethiek kader
Ethische principes, informed consent, GDPR, onderzoeksethiek
D A T A V E R Z A M E L I N G
H3 Kwalitatief interview dataverzameling
Structuur, voorbereiding, interviewproces, kwaliteitscriteria
H4 Focusgroepen dataverzameling
Definitie, gebruik, uitvoering, moderatorrol, analyse
H5 Etnografie & participant observation dataverzameling
Rollen onderzoeker, veldnotities, toegang tot het veld
H6 Transcriptie dataverzameling
Van gesproken naar geschreven woord; Jefferson-notatie
A N A L Y S E M E T H O D E N
H7 Thematische analyse analyse
Thema's identificeren, coderen, Braun & Clarke stappenplan
H8 Grounded theory analyse
Inductieve theorieontwikkeling, open/axiaal/selectief coderen,
saturatie
H9 Discoursanalyse (Potter & Wetherell) analyse
Sociaal-constructionistische benadering; taal als sociale actie
H10 Conversatieanalyse analyse
Beurtwisseling, sequentiestructuur, natuurlijke gesprekken
H11 Foucauldiaanse discoursanalyse analyse
Macht, kennis, normalisatie; maatschappelijk niveau
1
, H12 Fenomenologie (klassiek) analyse
Lived experience, Husserl & Heidegger, Groenewaldts framework
H13 Interpretatieve fenomenologie (IPA) analyse
Dubbele hermeneutiek, betekenisgeving, symbolisch
interactionisme
H14 Narratieve analyse analyse
Levensverhalen, identiteitsconstructie, McAdams-methode
K W A L I T E I T & R A P P O R T A G E
H15 Goed kwalitatief rapport kader
Structuur, verantwoording, wetenschappelijke kwaliteitscriteria
H16 Kwaliteit evalueren kader
Validiteit, betrouwbaarheid, transferabiliteit, reflexiviteit
H17 Ethiek in kwalitatief onderzoek kader
Ethische procedure, deelnemersrechten, integriteit van onderzoek
2
, SAMENVATTING
Onderzoeksmethoden en Technieken III
Kwalitatieve Methoden
Prof. dr. Nico De Witte | Dr. M. Orozco
Hoofdstuk 1: What is qualitative research in psychology?
1. Wat is kwalitatief onderzoek?
Kwalitatief onderzoek is een onderzoeksmethode waarbij geen gebruik wordt gemaakt van cijfers,
maar van taal. De benadering is interpretatief en naturalistisch. Er bestaat controverse rond het niet
gebruiken van cijfers, wat leidt tot methodologische pluraliteit.
→ eeuwige discussie ts kwalitatieve onderzoekers VS kwantitatieve onderzoekers
→ kwalitatieve onderzoekers: vinden dat de complexiteit van een mens, maatschappij,
sociale gebeurtenis samenvatten in een cijfer oneer aandoen aan de complexiteit vd
maatschappij.
→ kwantitatieve onderzoekers : vinden dat interpretatie zonder cijfers niet nuttig is.
1.1 Rol van cijfers in kwalitatief onderzoek ( niet als analytisch getal)
Let op: ook in kwalitatief onderzoek kunnen cijfers voorkomen, maar dan met een specifieke functie:
• Beschrijven van deelnemers en context: bv. aantal deelnemers, leeftijdsrange, duur van
sessies
• Beschrijven van data: bv. '18 interviews gecodeerd', '142 pagina’s transcript'
• Patronen tonen zonder te kwantificeren als bewijs: welke thema’s komen vaak voor
• Vergelijkingen (beschrijvend): bv. thema Y in groep A vs. groep B — maar voorzichtig bij
kleine n
• Procesinfo voor kwaliteitsborging (rigor): bv. intercodeur-overeenkomst ( tussen
2/meerdere beoordelaars), aantal coderingsrondes
2. Methodologische Pluraliteit in de Psychologie
Kwantitatief en kwalitatief onderzoek zijn twee verschillende paradigma’s in de psychologie. Ze zijn
NIET substitueerbaar, maar aanvullend. Er is sprake van een crisis in de psychologie waarbij
sommige auteurs de exclusieve kwantificeerbaarheid in vraag stellen.
➔ exclusieve kwantificeerbaarheid : bv je vraagt aan iemand om pijn te beschrijven op
schaal van 0-10, je cijfer geeft heel weinig weer want ‘10’ betekend voor iedereen iets
anders. → je stelt dus je exclusieve kwantificeerbaarheid in vraag
➔ = je vraagt je af of meten via cijfers wel de beste en enige aanpak is.
Kwantitatief onderzoek Kwalitatief onderzoek
3
, Objectief Subjectief
Hard Soft
Mechanisch Rationeel
Kwantitatief Kwalitatief
Nomothetisch (groepsconclusies) Idiografisch (op individu gericht)
Analytisch (diepgaand) Synoptisch (breed)
Operationeel (doel duidelijk) Teleologisch (rede, waarom)
2.1 Dominantie kwantitatieve benadering
De kwantitatieve benadering voert de boventoon in de psychologie, maar kwalitatief onderzoek is
zeker aanwezig en niet te verwaarlozen.
Kenmerken van de kwantitatieve dominantie:
• Wetenschappelijke nauwkeurigheid als norm
• Introductie van het concept 'variabele' (onbekend in kwalitatief onderzoek): de wereld
opgebouwd uit variabelen
• Hypothesetesten als standaardmethode
• Experimenteel design (bv. Lady Tasting Tea van Fisher)
• Statistische technieken: factoranalyse, regressie, correlatie
• Significantie als primair criterium
• Onafhankelijke en afhankelijke variabele (stimulus – respons)
• Status → beurzen voor wetenschappelijk onderzoek → continuïteit
• Replicatiecrisis (zie Klein et al., 2018) als keerzijde
3. Positivisme
3.1 Wat is positivisme?
= alleen wat je kan waarnemen, meten of bewijzen telt als echte kennis
Het positivisme is een natuurwetenschappelijke benadering die op zoek gaat naar universele
wetten, gebaseerd op fysica en chemie. Kenmerken: experiment, universalisme, meten,
reductionisme( je reduceert een complex fenomeen tot iets meetbaars) , invloed van statistiek. De
psychologie spiegelt zich hieraan (ter vergelijking: sociologie focust op kwalitatief; biologie op
observatie).
3.2 Auguste Comte: grondlegger van het positivisme (1798–1857)
4
Kwalitatieve Methoden · Prof. dr. Nico De Witte | Dr. M. Orozco
T H E O R E T I S C H K A D E R
H1 Wat is kwalitatief onderzoek? kader
Positivisme, postmodernisme, kenmerken kwalitatief onderzoek,
mixed methods
H2 Ethiek kader
Ethische principes, informed consent, GDPR, onderzoeksethiek
D A T A V E R Z A M E L I N G
H3 Kwalitatief interview dataverzameling
Structuur, voorbereiding, interviewproces, kwaliteitscriteria
H4 Focusgroepen dataverzameling
Definitie, gebruik, uitvoering, moderatorrol, analyse
H5 Etnografie & participant observation dataverzameling
Rollen onderzoeker, veldnotities, toegang tot het veld
H6 Transcriptie dataverzameling
Van gesproken naar geschreven woord; Jefferson-notatie
A N A L Y S E M E T H O D E N
H7 Thematische analyse analyse
Thema's identificeren, coderen, Braun & Clarke stappenplan
H8 Grounded theory analyse
Inductieve theorieontwikkeling, open/axiaal/selectief coderen,
saturatie
H9 Discoursanalyse (Potter & Wetherell) analyse
Sociaal-constructionistische benadering; taal als sociale actie
H10 Conversatieanalyse analyse
Beurtwisseling, sequentiestructuur, natuurlijke gesprekken
H11 Foucauldiaanse discoursanalyse analyse
Macht, kennis, normalisatie; maatschappelijk niveau
1
, H12 Fenomenologie (klassiek) analyse
Lived experience, Husserl & Heidegger, Groenewaldts framework
H13 Interpretatieve fenomenologie (IPA) analyse
Dubbele hermeneutiek, betekenisgeving, symbolisch
interactionisme
H14 Narratieve analyse analyse
Levensverhalen, identiteitsconstructie, McAdams-methode
K W A L I T E I T & R A P P O R T A G E
H15 Goed kwalitatief rapport kader
Structuur, verantwoording, wetenschappelijke kwaliteitscriteria
H16 Kwaliteit evalueren kader
Validiteit, betrouwbaarheid, transferabiliteit, reflexiviteit
H17 Ethiek in kwalitatief onderzoek kader
Ethische procedure, deelnemersrechten, integriteit van onderzoek
2
, SAMENVATTING
Onderzoeksmethoden en Technieken III
Kwalitatieve Methoden
Prof. dr. Nico De Witte | Dr. M. Orozco
Hoofdstuk 1: What is qualitative research in psychology?
1. Wat is kwalitatief onderzoek?
Kwalitatief onderzoek is een onderzoeksmethode waarbij geen gebruik wordt gemaakt van cijfers,
maar van taal. De benadering is interpretatief en naturalistisch. Er bestaat controverse rond het niet
gebruiken van cijfers, wat leidt tot methodologische pluraliteit.
→ eeuwige discussie ts kwalitatieve onderzoekers VS kwantitatieve onderzoekers
→ kwalitatieve onderzoekers: vinden dat de complexiteit van een mens, maatschappij,
sociale gebeurtenis samenvatten in een cijfer oneer aandoen aan de complexiteit vd
maatschappij.
→ kwantitatieve onderzoekers : vinden dat interpretatie zonder cijfers niet nuttig is.
1.1 Rol van cijfers in kwalitatief onderzoek ( niet als analytisch getal)
Let op: ook in kwalitatief onderzoek kunnen cijfers voorkomen, maar dan met een specifieke functie:
• Beschrijven van deelnemers en context: bv. aantal deelnemers, leeftijdsrange, duur van
sessies
• Beschrijven van data: bv. '18 interviews gecodeerd', '142 pagina’s transcript'
• Patronen tonen zonder te kwantificeren als bewijs: welke thema’s komen vaak voor
• Vergelijkingen (beschrijvend): bv. thema Y in groep A vs. groep B — maar voorzichtig bij
kleine n
• Procesinfo voor kwaliteitsborging (rigor): bv. intercodeur-overeenkomst ( tussen
2/meerdere beoordelaars), aantal coderingsrondes
2. Methodologische Pluraliteit in de Psychologie
Kwantitatief en kwalitatief onderzoek zijn twee verschillende paradigma’s in de psychologie. Ze zijn
NIET substitueerbaar, maar aanvullend. Er is sprake van een crisis in de psychologie waarbij
sommige auteurs de exclusieve kwantificeerbaarheid in vraag stellen.
➔ exclusieve kwantificeerbaarheid : bv je vraagt aan iemand om pijn te beschrijven op
schaal van 0-10, je cijfer geeft heel weinig weer want ‘10’ betekend voor iedereen iets
anders. → je stelt dus je exclusieve kwantificeerbaarheid in vraag
➔ = je vraagt je af of meten via cijfers wel de beste en enige aanpak is.
Kwantitatief onderzoek Kwalitatief onderzoek
3
, Objectief Subjectief
Hard Soft
Mechanisch Rationeel
Kwantitatief Kwalitatief
Nomothetisch (groepsconclusies) Idiografisch (op individu gericht)
Analytisch (diepgaand) Synoptisch (breed)
Operationeel (doel duidelijk) Teleologisch (rede, waarom)
2.1 Dominantie kwantitatieve benadering
De kwantitatieve benadering voert de boventoon in de psychologie, maar kwalitatief onderzoek is
zeker aanwezig en niet te verwaarlozen.
Kenmerken van de kwantitatieve dominantie:
• Wetenschappelijke nauwkeurigheid als norm
• Introductie van het concept 'variabele' (onbekend in kwalitatief onderzoek): de wereld
opgebouwd uit variabelen
• Hypothesetesten als standaardmethode
• Experimenteel design (bv. Lady Tasting Tea van Fisher)
• Statistische technieken: factoranalyse, regressie, correlatie
• Significantie als primair criterium
• Onafhankelijke en afhankelijke variabele (stimulus – respons)
• Status → beurzen voor wetenschappelijk onderzoek → continuïteit
• Replicatiecrisis (zie Klein et al., 2018) als keerzijde
3. Positivisme
3.1 Wat is positivisme?
= alleen wat je kan waarnemen, meten of bewijzen telt als echte kennis
Het positivisme is een natuurwetenschappelijke benadering die op zoek gaat naar universele
wetten, gebaseerd op fysica en chemie. Kenmerken: experiment, universalisme, meten,
reductionisme( je reduceert een complex fenomeen tot iets meetbaars) , invloed van statistiek. De
psychologie spiegelt zich hieraan (ter vergelijking: sociologie focust op kwalitatief; biologie op
observatie).
3.2 Auguste Comte: grondlegger van het positivisme (1798–1857)
4
