Samenvatting ‘Muziekgeschiedenis: tot 1750’
Sem 2 ’25 – ’26
Inhoudstabel:
Inleiding p. 2
1. De toon wordt gezet: muziek in de oudheid p. 4
2. Middeleeuwen p. 6
3. Wedijver om de perfectie: polyfonie in de 15de eeuw p. 9
4. Renaissance (ca. 1480-1600) p. 11
5. De nazomer van het humanisme p. 16
6. Muziek en de hartstochten van de ziel: De Barok (1600-1750) p. 19
,Inleiding
Voorstelling cursus:
- De studie van het opleidingsonderdeel “Muziekgeschiedenis tot 1750” bevat twee onderdelen:
o De studie van de hoofdstukken 1-6 in het handboek
o een luisteroefening
- Het handboek:
o Maes, Francis. Een geschiedenis van de Europese muziek tot 1900. Academia Press, 2019.
o Luisteroefening: zie Ufora: “overzicht” en “luisteroefening: toelichting en audiofiles”
o Trek de rode draad erdoor, onderscheid het nuttige van het overbodige. Schept context rond de les,
handboek is niet vanbuiten te blokken.
o Wat in het boek staat is te veel, wat in de les gezegd wordt is te weinig.
Niet te studeren:
- Hoofdstuk 2, onderdeel 2.2.: Harmonia als samenklank
- Hoofdstuk 3, onderdeel 3.1.: Centrale en laterale tradities: 1378-1420
Wat houdt de studie van muziek in?
- Kan gezien worden als een opeensomming van feiten of je kan zoeken naar een dieper verband, een verband van
gebeurtenissen doorheen de tijd.
- Het onder woorden brengen van muziek is niet eenvoudig.
- Muziek verbeeld, schilderij (dia 7): Landschap met het huwelijk van Isaac en Rebecca van Claude Lorrain (National
Gallery Londen)
o Visuele illustratie van hoe je muziek kan begrijpen en hoe we erover kunnen nadenken.
o In de traditie van geïdialiseerde landschapskunst.
o Werk is symbolisch geladen, musiceren wordt als handeling afgebeeld.
Muziek als idee en praktijk
Wat maakt de voorstelling muzikaal?
- Activiteit van musiceren en luisteren, een handeling.
o Muziek is iets dat je maakt.
o Beeldende kunst wordt ook gemaakt, maar eenmaal gemaakt staat het object er. Muziek blijft een
handeling na het creeëren.
o Muziek kan worden vastgelegd via schrift of modernere opnametechnieken.
- Dans als veruiterlijking van lichamelijke energie
- Symbolische niveau: vereniging van mensen, gemeenschapsvormende functie (concreet: het schilderij geeft een
geïdealiseerd beeld door het overstijgen van het standenverschil)
- Inhoudelijke betekenis: harmonie van de natuur
- Emotie
- Menselijke ervaring van de tijd
2
, Muziek en landschapskunst: definitie van Margaretha Rossholm Lagerlöf:
- “ The special status of music was evident from its dual function, as a vehicle of human expression offering a wide
emotional register and as part of the world- order that is given by nature. Both these aspects are revealed in the
musical associations aroused by the landscape paintings. [...]The representation of nature seems to be the
subject most obviously touching on the perception of music. We are invited to partake of sensual pleasures: we
are brought face to face with the underlying structures of nature and life, the fundamental concords.”
- “Countless observers over the years have perceived musical qualities in his renderings of nature. And yet I would
baulk at describing his expressive mode as a musical analogue. Rather, his powerful portrayal of a nature
apparently living and real produces effects similar to those of music. Perhaps his style confirms the primeval
sounds and harmonies of nature itself.”
- Muzikale termen worden vaak gebruikt om iets als positief te omschrijven, zoals ‘harmonious’.
- Muziek is deel van grote wetmatigeheden en een expressie van emotie.
- De menselijke ervaring doorheen de tijd is niet te onderschatten, als een cyclus of lineair.
Conceptualisering van muziek
- De complexiteit van het begrip muziek: het staat voor een verzameling menselijke activiteiten en voor een
filosofisch idee
- Muziek als praktijk: concept musicking
- theoretisering: Small, Christopher. Musicking: the Meanings of Performing and Listening. Wesleyan University
Press, 1998.
- Probleem van muziek “vastleggen”: geschreven notatie en opnamen: levende kunst of verzameling muzikale
werken?
- Waar houdt muziek op?
Muziek als idee
- Betekenis van muziek ligt grotendeels besloten in het filosofische concept dat men over muziek heeft
- In die visie is muziek is betekenisvol op grond van haar specifieke natuur (= de ontologie van muziek); de betekenis
van concrete muzikale werken of producties wordt afgeleid van de centrale visie op het wezen van muziek.
- Wat is de aard van het medium?
- Twee soorten theorieën:
o Muziek als mathematische kunst: weergave van wetmatigheden
o Muziek als expressieve en communicatieve kunstvorm: weergave van emoties
Welke muziekgeschiedenis?
- Muziek als idee en praktijk: studie van de raakvlakken van het denken over muziek en de muzikale praktijk in de
Europese muziekgeschiedenis
- Concretisering van dit spanningsveld in muzikale werken
- De canon van de muziekhistorische kennis bestaat uit die resultaten van de muzikale ontwikkeling waarin het
specifieke spanningsveld van muziek tussen idee en praktijk in een bepaalde fase van de geschiedenis het
duidelijkst tot uiting komt.
3
Sem 2 ’25 – ’26
Inhoudstabel:
Inleiding p. 2
1. De toon wordt gezet: muziek in de oudheid p. 4
2. Middeleeuwen p. 6
3. Wedijver om de perfectie: polyfonie in de 15de eeuw p. 9
4. Renaissance (ca. 1480-1600) p. 11
5. De nazomer van het humanisme p. 16
6. Muziek en de hartstochten van de ziel: De Barok (1600-1750) p. 19
,Inleiding
Voorstelling cursus:
- De studie van het opleidingsonderdeel “Muziekgeschiedenis tot 1750” bevat twee onderdelen:
o De studie van de hoofdstukken 1-6 in het handboek
o een luisteroefening
- Het handboek:
o Maes, Francis. Een geschiedenis van de Europese muziek tot 1900. Academia Press, 2019.
o Luisteroefening: zie Ufora: “overzicht” en “luisteroefening: toelichting en audiofiles”
o Trek de rode draad erdoor, onderscheid het nuttige van het overbodige. Schept context rond de les,
handboek is niet vanbuiten te blokken.
o Wat in het boek staat is te veel, wat in de les gezegd wordt is te weinig.
Niet te studeren:
- Hoofdstuk 2, onderdeel 2.2.: Harmonia als samenklank
- Hoofdstuk 3, onderdeel 3.1.: Centrale en laterale tradities: 1378-1420
Wat houdt de studie van muziek in?
- Kan gezien worden als een opeensomming van feiten of je kan zoeken naar een dieper verband, een verband van
gebeurtenissen doorheen de tijd.
- Het onder woorden brengen van muziek is niet eenvoudig.
- Muziek verbeeld, schilderij (dia 7): Landschap met het huwelijk van Isaac en Rebecca van Claude Lorrain (National
Gallery Londen)
o Visuele illustratie van hoe je muziek kan begrijpen en hoe we erover kunnen nadenken.
o In de traditie van geïdialiseerde landschapskunst.
o Werk is symbolisch geladen, musiceren wordt als handeling afgebeeld.
Muziek als idee en praktijk
Wat maakt de voorstelling muzikaal?
- Activiteit van musiceren en luisteren, een handeling.
o Muziek is iets dat je maakt.
o Beeldende kunst wordt ook gemaakt, maar eenmaal gemaakt staat het object er. Muziek blijft een
handeling na het creeëren.
o Muziek kan worden vastgelegd via schrift of modernere opnametechnieken.
- Dans als veruiterlijking van lichamelijke energie
- Symbolische niveau: vereniging van mensen, gemeenschapsvormende functie (concreet: het schilderij geeft een
geïdealiseerd beeld door het overstijgen van het standenverschil)
- Inhoudelijke betekenis: harmonie van de natuur
- Emotie
- Menselijke ervaring van de tijd
2
, Muziek en landschapskunst: definitie van Margaretha Rossholm Lagerlöf:
- “ The special status of music was evident from its dual function, as a vehicle of human expression offering a wide
emotional register and as part of the world- order that is given by nature. Both these aspects are revealed in the
musical associations aroused by the landscape paintings. [...]The representation of nature seems to be the
subject most obviously touching on the perception of music. We are invited to partake of sensual pleasures: we
are brought face to face with the underlying structures of nature and life, the fundamental concords.”
- “Countless observers over the years have perceived musical qualities in his renderings of nature. And yet I would
baulk at describing his expressive mode as a musical analogue. Rather, his powerful portrayal of a nature
apparently living and real produces effects similar to those of music. Perhaps his style confirms the primeval
sounds and harmonies of nature itself.”
- Muzikale termen worden vaak gebruikt om iets als positief te omschrijven, zoals ‘harmonious’.
- Muziek is deel van grote wetmatigeheden en een expressie van emotie.
- De menselijke ervaring doorheen de tijd is niet te onderschatten, als een cyclus of lineair.
Conceptualisering van muziek
- De complexiteit van het begrip muziek: het staat voor een verzameling menselijke activiteiten en voor een
filosofisch idee
- Muziek als praktijk: concept musicking
- theoretisering: Small, Christopher. Musicking: the Meanings of Performing and Listening. Wesleyan University
Press, 1998.
- Probleem van muziek “vastleggen”: geschreven notatie en opnamen: levende kunst of verzameling muzikale
werken?
- Waar houdt muziek op?
Muziek als idee
- Betekenis van muziek ligt grotendeels besloten in het filosofische concept dat men over muziek heeft
- In die visie is muziek is betekenisvol op grond van haar specifieke natuur (= de ontologie van muziek); de betekenis
van concrete muzikale werken of producties wordt afgeleid van de centrale visie op het wezen van muziek.
- Wat is de aard van het medium?
- Twee soorten theorieën:
o Muziek als mathematische kunst: weergave van wetmatigheden
o Muziek als expressieve en communicatieve kunstvorm: weergave van emoties
Welke muziekgeschiedenis?
- Muziek als idee en praktijk: studie van de raakvlakken van het denken over muziek en de muzikale praktijk in de
Europese muziekgeschiedenis
- Concretisering van dit spanningsveld in muzikale werken
- De canon van de muziekhistorische kennis bestaat uit die resultaten van de muzikale ontwikkeling waarin het
specifieke spanningsveld van muziek tussen idee en praktijk in een bepaalde fase van de geschiedenis het
duidelijkst tot uiting komt.
3
