FORENSISCH WELZIJNSWERK
INLEIDING
WAT IS FORENSISCH WELZIJNSWERK?
- justitiehuizen
- hulp- en dienstverlening voor personen die in contact komen met justitie
- re-integratie van gedetineerden
- zorg- en hulpverlening
- …
- Verhouding tussen justitie en welzijn
o welzijnswerk in forensische context
o welzijnswerk = nastreven van individueel / collectief welzijn
§ hulp en dienstverlening horen hierbij
o sluit beetje aan bij sociaal werk
1. HET CONCEPT
- Concept “forensisch welzijnswerk” geïntroduceerd in Panopticon (1980)
- Forensisch: disciplines en activiteiten op alle echelons strafrechtsbedeling (opsporing,
vervolging, straftoemeting en strafuitvoering) = recht
- Welzijnswerk: activiteiten die bijdragen tot het (individueel of collectief) welzijn
= hulp- en dienstverlening (hierna: HDV)
- DUS: welzijnswerk binnen forensische context
- per definitie welzijn nastreven
o maar in forensische context komt aspect controle er ook bij kijken
o controle en welzijn: botsen met elkaar
o net die verhouding maakt het uitdagend
1.1 CONCEPT – EENVOUDIG
- Wat?
o Hulp- en dienstverlening
o aan mensen die als dader, slachtoffer of naastbestaande (“justitiabelen”)
o (on)rechtstreeks worden geconfronteerd met strafrechtelijke interventie
- Focus van dit opleidingsonderdeel = volwassen daders/verdachten
o Slachtoffers → Victimologie
o Minderjarigen → Jeugdcriminologie en Jeugdrecht
1
, - Voor wie? (doelgroep)
o Mensen in contact met justitie
o Specifiek voor (potentiële) daders en/of slachtoffers
- Door wie? (aanbod)
o Algemene maatschappelijke hulp- en dienstverlening
§ Hulpverlening: verslavingszorg, geestelijke gezondheidszorg, VAPH, …
§ Dienstverlening: VDAB, OCMW, onderwijs, sport, bibliotheken, …
§ toegankelijk voor iedereen, niemand hoeft dader of slachtoffer te zijn
o Categoriaal welzijnswerk: specifiek voor doelgroep daders en/of slachtoffers
§ Justitieel Welzijnswerk (JWW), Slachtofferonthaal, Slachtofferhulp, Psychosociale
Dienst (PSD) (dienst in de gevangenis), Justitiehuizen, Moderator, …
§ uitsluitend voorbehouden voor daders en slachtoffers
o Algemene HDV ook aan justitiabelen, categoriaal enkel aan justitiabelen
1.2 CONCEPT – COMPLEX
- Complexiteit
o ~ wat is finaliteit – wie is opdrachtgever?
o ~ organisatie en bevoegdheidsniveaus (Vlaams/federaal)
à Onderscheid tussen autonoom en aan justitie verbonden FWZW
- Autonoom FWZW
o HDV dat autonoom van justitie werkt
o Is onderdeel van algemeen welzijnswerk
o is op vraag van de cliënt
- Aan justitie verbonden FWZW
o HDV in nauw verband met strafrechtelijke beslissingen
o = Welzijnswerk ‘onder mandaat’ (van justitie (= opdrachtgever))
- Beide: HDV aan daders in justitiële context
- Autonoom FWZW
o Uitoefening van het recht op
maatschappelijke hulp- en dienstverlening
o Waarom? Iedereen recht op menswaardig
leven (OCMW-wet 1976), óók daders
o Opdrachtgever = de cliënt (vrijwilligheid –
HDV op vraag van de cliënt)
o Centraal principe = kwetsbaarheid van
personen in contact met justitie
o Beroepsgeheim als hulpverlener
o Illustratie: Justitieel Welzijnswerk (JWW) van
Centrum Algemeen Welzijnswerk (CAW)
2
, - Rol van professional in welzijns- en gezondheidszorg
o Finaliteit = kwaliteit van leven (recht op menswaardig bestaan)
§ kwaliteit van leven en welzijn staan voorop
o Ondersteuning bij functioneren en bij participeren aan samenleving
§ Vanuit perspectief van individu (≠ vanuit justitie)
§ Vraag- & behoeftegericht werken (noden)
o Combinatie van individueel (HDV) én structureel-maatschappelijk perspectief
§ Ontwikkelen van sociaal beleid in functie van voorkomen uitsluiting
§ Zichtbaar maken van sociale dimensie problemen (sociale ongelijkheid)
- Aan justitie verbonden FWZW
o Welzijnswerk onder mandaat
§ geven mandaat aan een dienst om die hulp en dienstverlening te doen
o Opdrachtgever = actor binnen Justitie (echelons SRB)
§ Vb: parket, (onderzoeks)rechter, gevangenisdirecteur, SURB, …
o Opdracht = divers: advies, controle (voorwaarden), rapportage, begeleiding, …
o Beroepsgeheim, maar niet ten opzichte van de opdrachtgever (~ bvb. advies)
o Illustratie: Psychosociale Dienst (PSD) binnen DG EPI
§ directoraal generaal penitentiaire inrichtingen
§ adviesverlening over strafuitvoeringsmodaliteiten
§ PSD moet onderzoek doen, advies verlenen… of het wel een goed idee is dat die
persoon…
§ Werk PSD = opvolging en begeleiding in functie van advies en re-integratie
2. VERHOUDING WELZIJN – FORENSISCH
- Kern = debat verhouding welzijn(swerk) en straf(rechtsbedeling)
- Spanningsveld welzijn – justitie
- Fundamenteel: finaliteit
o Wat zijn de doelstellingen? Wat wil men bereiken?
- Praktisch/organisatorisch
o Hoe samenwerken? (~ verschillende opdrachtgever)
§ verschillende actoren in hetzelfde landschap die werken met dezelfde populatie
§ spanning tussen welzijn en straf
§ wat moet primeren?
o Hoe informatie uitwisselen? (vb. beroepsgeheim)
- Het welzijnswerk streeft fundamenteel het welzijn van het individu na,
justitie is finaal gericht op de bescherming van de samenleving
- Essentie spanningsveld: hoeveel welzijn/justitie prevaleert?
à ‘hulp en recht’ debat
3
, - Recht op maatschappelijke dienstverlening (subjectieve noden) = welzijn
o welzijn als doel op zich
vs
- Instrumentele inzet van welzijnswerk om doelen SRB te realiseren
(objectieve norm) = ‘binnenhalen van hulpverleningstechnieken’
o zorg aanbieden zodat ze geen nieuwe slachtoffers meer maken of nieuwe feiten plegen
o dus middel om rechtsconforme burgers te maken
- is een continuüm, is niet zwart-wit
- Welzijn als doel op zich of instrumentele inzet hulpverlening (middel)?
- Recht op menswaardig leven of rechtsconforme burgers?
3. OORZAAK COMPLEXITEIT
1. Ontstaansgeschiedenis
o Welzijnswerk ontwikkeld vanuit zowel privé-initiatief als overheidsinitiatief
2. Bevoegdheidskwestie ~ staatshervormingen
o 1980: opsplitsing bevoegdheden
§ Autonoom FWZW = gemeenschappen
§ Aan justitie verbonden FWZW = federaal
o 2014: zesde staatshervorming (Vlinderakkoord 2011)
§ Onderscheid 1980 verandert, want deel van aan justitie verbonden FWZW (JH en
ET) wordt overgeheveld naar gemeenschappen
4
INLEIDING
WAT IS FORENSISCH WELZIJNSWERK?
- justitiehuizen
- hulp- en dienstverlening voor personen die in contact komen met justitie
- re-integratie van gedetineerden
- zorg- en hulpverlening
- …
- Verhouding tussen justitie en welzijn
o welzijnswerk in forensische context
o welzijnswerk = nastreven van individueel / collectief welzijn
§ hulp en dienstverlening horen hierbij
o sluit beetje aan bij sociaal werk
1. HET CONCEPT
- Concept “forensisch welzijnswerk” geïntroduceerd in Panopticon (1980)
- Forensisch: disciplines en activiteiten op alle echelons strafrechtsbedeling (opsporing,
vervolging, straftoemeting en strafuitvoering) = recht
- Welzijnswerk: activiteiten die bijdragen tot het (individueel of collectief) welzijn
= hulp- en dienstverlening (hierna: HDV)
- DUS: welzijnswerk binnen forensische context
- per definitie welzijn nastreven
o maar in forensische context komt aspect controle er ook bij kijken
o controle en welzijn: botsen met elkaar
o net die verhouding maakt het uitdagend
1.1 CONCEPT – EENVOUDIG
- Wat?
o Hulp- en dienstverlening
o aan mensen die als dader, slachtoffer of naastbestaande (“justitiabelen”)
o (on)rechtstreeks worden geconfronteerd met strafrechtelijke interventie
- Focus van dit opleidingsonderdeel = volwassen daders/verdachten
o Slachtoffers → Victimologie
o Minderjarigen → Jeugdcriminologie en Jeugdrecht
1
, - Voor wie? (doelgroep)
o Mensen in contact met justitie
o Specifiek voor (potentiële) daders en/of slachtoffers
- Door wie? (aanbod)
o Algemene maatschappelijke hulp- en dienstverlening
§ Hulpverlening: verslavingszorg, geestelijke gezondheidszorg, VAPH, …
§ Dienstverlening: VDAB, OCMW, onderwijs, sport, bibliotheken, …
§ toegankelijk voor iedereen, niemand hoeft dader of slachtoffer te zijn
o Categoriaal welzijnswerk: specifiek voor doelgroep daders en/of slachtoffers
§ Justitieel Welzijnswerk (JWW), Slachtofferonthaal, Slachtofferhulp, Psychosociale
Dienst (PSD) (dienst in de gevangenis), Justitiehuizen, Moderator, …
§ uitsluitend voorbehouden voor daders en slachtoffers
o Algemene HDV ook aan justitiabelen, categoriaal enkel aan justitiabelen
1.2 CONCEPT – COMPLEX
- Complexiteit
o ~ wat is finaliteit – wie is opdrachtgever?
o ~ organisatie en bevoegdheidsniveaus (Vlaams/federaal)
à Onderscheid tussen autonoom en aan justitie verbonden FWZW
- Autonoom FWZW
o HDV dat autonoom van justitie werkt
o Is onderdeel van algemeen welzijnswerk
o is op vraag van de cliënt
- Aan justitie verbonden FWZW
o HDV in nauw verband met strafrechtelijke beslissingen
o = Welzijnswerk ‘onder mandaat’ (van justitie (= opdrachtgever))
- Beide: HDV aan daders in justitiële context
- Autonoom FWZW
o Uitoefening van het recht op
maatschappelijke hulp- en dienstverlening
o Waarom? Iedereen recht op menswaardig
leven (OCMW-wet 1976), óók daders
o Opdrachtgever = de cliënt (vrijwilligheid –
HDV op vraag van de cliënt)
o Centraal principe = kwetsbaarheid van
personen in contact met justitie
o Beroepsgeheim als hulpverlener
o Illustratie: Justitieel Welzijnswerk (JWW) van
Centrum Algemeen Welzijnswerk (CAW)
2
, - Rol van professional in welzijns- en gezondheidszorg
o Finaliteit = kwaliteit van leven (recht op menswaardig bestaan)
§ kwaliteit van leven en welzijn staan voorop
o Ondersteuning bij functioneren en bij participeren aan samenleving
§ Vanuit perspectief van individu (≠ vanuit justitie)
§ Vraag- & behoeftegericht werken (noden)
o Combinatie van individueel (HDV) én structureel-maatschappelijk perspectief
§ Ontwikkelen van sociaal beleid in functie van voorkomen uitsluiting
§ Zichtbaar maken van sociale dimensie problemen (sociale ongelijkheid)
- Aan justitie verbonden FWZW
o Welzijnswerk onder mandaat
§ geven mandaat aan een dienst om die hulp en dienstverlening te doen
o Opdrachtgever = actor binnen Justitie (echelons SRB)
§ Vb: parket, (onderzoeks)rechter, gevangenisdirecteur, SURB, …
o Opdracht = divers: advies, controle (voorwaarden), rapportage, begeleiding, …
o Beroepsgeheim, maar niet ten opzichte van de opdrachtgever (~ bvb. advies)
o Illustratie: Psychosociale Dienst (PSD) binnen DG EPI
§ directoraal generaal penitentiaire inrichtingen
§ adviesverlening over strafuitvoeringsmodaliteiten
§ PSD moet onderzoek doen, advies verlenen… of het wel een goed idee is dat die
persoon…
§ Werk PSD = opvolging en begeleiding in functie van advies en re-integratie
2. VERHOUDING WELZIJN – FORENSISCH
- Kern = debat verhouding welzijn(swerk) en straf(rechtsbedeling)
- Spanningsveld welzijn – justitie
- Fundamenteel: finaliteit
o Wat zijn de doelstellingen? Wat wil men bereiken?
- Praktisch/organisatorisch
o Hoe samenwerken? (~ verschillende opdrachtgever)
§ verschillende actoren in hetzelfde landschap die werken met dezelfde populatie
§ spanning tussen welzijn en straf
§ wat moet primeren?
o Hoe informatie uitwisselen? (vb. beroepsgeheim)
- Het welzijnswerk streeft fundamenteel het welzijn van het individu na,
justitie is finaal gericht op de bescherming van de samenleving
- Essentie spanningsveld: hoeveel welzijn/justitie prevaleert?
à ‘hulp en recht’ debat
3
, - Recht op maatschappelijke dienstverlening (subjectieve noden) = welzijn
o welzijn als doel op zich
vs
- Instrumentele inzet van welzijnswerk om doelen SRB te realiseren
(objectieve norm) = ‘binnenhalen van hulpverleningstechnieken’
o zorg aanbieden zodat ze geen nieuwe slachtoffers meer maken of nieuwe feiten plegen
o dus middel om rechtsconforme burgers te maken
- is een continuüm, is niet zwart-wit
- Welzijn als doel op zich of instrumentele inzet hulpverlening (middel)?
- Recht op menswaardig leven of rechtsconforme burgers?
3. OORZAAK COMPLEXITEIT
1. Ontstaansgeschiedenis
o Welzijnswerk ontwikkeld vanuit zowel privé-initiatief als overheidsinitiatief
2. Bevoegdheidskwestie ~ staatshervormingen
o 1980: opsplitsing bevoegdheden
§ Autonoom FWZW = gemeenschappen
§ Aan justitie verbonden FWZW = federaal
o 2014: zesde staatshervorming (Vlinderakkoord 2011)
§ Onderscheid 1980 verandert, want deel van aan justitie verbonden FWZW (JH en
ET) wordt overgeheveld naar gemeenschappen
4
