HOOFDSTUK 3. AANVULLENDE SOCIALE VERZEKERINGEN
Wat zijn aanvullende sociale verzekeringen?
Een aanvullende sociale verzekering dekt een erkend sociaal risico aanvullend aan de prestaties van
sociale zekerheid middels de verzekeringstechniek
1. verzekering
2. aanvullend
3. sociaal
OVERZICHT
- Verzekering in economische betekenis
- Verzekering in de juridische betekenis:
Wetgeving op de verzekeringsovereenkomst
Een blik op de levensverzekering
Controle op verzekeringsondernemingen
BASISBEGRIPPEN VERZEKERINGEN
1. DE VERZEKERINGSTECHNIEK
Mens kan zich (financieel) beschermen tegen de takrijke en gevarieerde gevaren of risico’s die hem
financieel bedreigen door: preventie, sparen en kostenspreiding.
MAAR deze drie handelswijzen bieden onvoldoende bescherming:
• Preventie is ontoereikend
• Sparen is onvoldoende. De omvang van de ramp en schade kan te groot zijn om de gevolgen
ervan naar behoren met eigen spaarmiddelen op te vangen
• Solidariteit is niet altijd voldoende, zelfs niet de verplichte solidariteit zoals de sociale
zekerheid
Oplossing: verzekering ➔ een techniek die berust op een interpersonele en intertemporele
spreiding van één of meer risico's tussen de dragers van een gelijksoortig risico.
1. VERZEKERING IN ECONOMISCHE BETEKENIS
A. DEFINITIE
« Compensatie van de gevolgen van het lot op het individueel vermogen door mutualisering van
risico’s conform de wetten van de statistiek» CHAUFON
- Mutualiseren: groepen van mensen die hetzelfde risico op schade oplopen. De bedoeling
is om de schadelast te verdelen over de verschillende leden. Er zullen mensen in die
groep zitten die schade zullen ervaren en die last wordt verdeeld onder verschillende
mensen
1
,EEN BEETJE GESCHIEDENIS
Eerste vormen van verzekering in de zin van ‘mutualisering’ (= groepering) al eeuwenoud -
historische voorlopers van moderne verzekering:
• Zee- en transport‘verzekering’
• Levens‘verzekering’
• Brand‘verzekering’
Wat met misbruiken?
Hoe solvabiliteit van ‘verzekeraar’ garanderen?
En vooral: hoe de frequentie, tijdstip, aard en hoegrootheid van risico op
voorhand schatten?
In deze definitie komen twee centrale begrippen naar voren: groepering van gevallen (mutualiteit)
en statistiek.
1) GROEPERING VAN GEVALLEN ➔ MUTUALITEIT
Personen die blootgesteld zijn aan dezelfde risico's, worden gegroepeerd. Dit bijeenbrengen van
risicodragers kan op twee manieren gebeuren
1) Onderlinge verzekering (mutualistisch systeem)
• Aangeslotenen betalen (veranderlijke, a posteriori) bijdrage voor vorming van fonds met de
bedoeling de last van de verwezenlijkte risico’s onderling te verdelen. Dit gebeurt in een
structuur van vereniging, waarin de leden een gemeenschappelijk belang hebben.
o Tekort? Ex post aanzuiveren
o Te veel? Terugbetaling
• Aangeslotene = VZA (de onderlinge verzekeringsvereniging is geen derde tov risico)
o De aangeslotene zijn tegelijk de verzekerde en zij spelen ook de verzekeraar (hun
groep maakt de verzekeraar uit)
• Geen winstoogmerk, wel onderneming (dus enkel de vergoeding van de geleden schade en
de betaling van beheerskosten)
• De bijdrage wordt a priori gevraagd
• De onderlinge verzekering staat in art. 33, eerste lid van Wet 13 maart 2016 en erkent het
als een mogelijke rechtsvorm voor verzekeringsondernemingen
• Voorbeeld Prekura: onderlinge verzekeringvereniging die werkloosheid dekt voor vrije
beroepers (vb. advocaten)
• Voorbeeld: federale verzekeringen
o Oorsprong: opgericht begint 20ste eeuw toen Belgische bouwondernemingen belsloten
om een fonds op te richten voor dekking van arbeidsongevallen onderling te gaan
afdekken. Onderlinge verzekeringen later een aparte rechtspersoon geworden.
2) Premieverzekering (kapitalistisch systeem)
• Verzekerden betalen (vaste, a priori) premie, geen onderlinge band tussen verzekerden
o Tekort: eigen gelden VZA
• Verzekeraar is derde tov risico
• Heeft wel een winstoogmerk, onderneming
• Bijdrage wordt a priori betaald
• Vaakst voorkomende rechtsvorm is NV
2
,In een verzekering gaat de verzekeringnemer dus een onzeker risico (= de schade) inruilen voor een
zeker risico (= de premie). In ruil voor de premie komt het onzekere risico bij de verzekeraar te
liggen.
Een beetje geschiedenis en wat meer techniek- inversie van de productanalyse
2) STATISTIEK
De verzekering gebeurt volgens de regels van de statistiek. Deze statistiek maakt het mogelijk ex
ante naar behoren te schatten hoe groot de schadelast zal zijn.
Waarom zijn ze zo belangrijk? Verzekeraar moet voor zorgen dat er voldoende fondsen zijn om de
schadegevallen uit te betalen. Ervoor zorgen dat mensen een goed risico voorstellen een premie
betalen die naar hun gevoel aansluiten bij een goed risico
De noodzaak van de voorafgaande vaststelling houdt verband met een bijzonder kenmerk van de
verzekering als economische activiteit: de inversie van de productiecyclus.
- Bij de productie van goederen en diensten worden de productiekosten gemaakt vóór de
consumptie.
- De verzekering is dat net omgekeerd: invers ➔ de dienst wordt geconsumeerd vooraleer
de kost gekend is. De verzekeraar weet op voorhand niet wat zijn kosten zullen zijn en
weet niet hoeveel mensen per jaar in het ziekenhuis belanden, mensen overlijden.
- Schade element is onzeker en moet geschat worden om ervoor te zorgen dat er wanneer
zich x-aantal schade voordoen, dat de verzekeraar financieel in staat is om die schade te
dekken.
- Verzekeraar moet een bijdrage betalen. Je betaalt in het begin een premie voor dat
komende jaar.
- Vandaar dat statistiek en kansberekening heel belangrijk is, want eventuele tekorten
moeten door eigen gelden van de verzekeraar betaald
3
, Verzekeren in modernere tijden: wat meer verzekeringstechniek
• Moderne verzekering pas vanaf ogenblik dat mens technieken van risicobeheersing kent
o Risicobeheersing:
▪ Vroeger schade, pech en tegenslag waren onvoorspelbaar en onvermijdelijk
▪ Vandaag niet langer dit beeld
• Ontwikkeling van kansberekening en statistiek
o (zo) correct (mogelijke) berekening van premie en bijdrage (inversie van de
productiecyclus!)
▪ Pascal, de Fermat (17e eeuw) : gaat nooit gevraagd worden
• In levensverzekering: sterftetafels (1693)
o Wordt die statische inschatting gedaan adhv sterftetafel
▪ Onderscheid tussen man en vrouwen
▪ Per leeftijdsgroep het aantal overlevenden aangeduid
▪ Dan kan er een correcte premie berekend worden
• MR en MK: onderscheid tussen levensverzekering die voor overlijden
en na overlijden worden afgesloten
o Unisex sterftetafel: geen onderscheid tussen mannen en vrouwen
Andere elementen van verzekeringstechniek (naast statistiek en waarschijnlijkheidsleer)
• Spreiding van het risico in tijd en ruimte
o Om verzekerbaar te zijn mag het risico bij een klein aantal leden van de verzekerde
groep voordoen (niet als het risico een groot deel van leden treffen (bv.
aardbeving))
• Frequentie van het risico
o Nb. Schadegevallen met te kleine of te lage frequentie zijn moeilijk verzekerbaar
(bv. kernrisico)
• Homogeniteit van risicogroepen
o De risico’s moeten van hetzelfde soort zijn.
o Verzekeraars willen subsidierende solidariteit zoveel mogelijk vermijden. Daarom
worden risico’s opgedeeld naargelang:
▪ De aard van het risico (bv. privéwoning of een industrieel gebouw in
brandverzekering)
▪ Het voorwerp van het risico ‘bv. de leeftijd bij levensverzekering)
▪ De waarde van het risico (bv. onderscheid tussen Porsche en een Lada in
omniumverzekering)
▪ Duur van het risico (levenslange/tijdelijke verzekering)
• Risicoselectie en risicodifferentiatie: segmentering
o De verzekeraar moet voor ieder risico waarvoor hem een verzekeringsdekking wordt
gevraagd beslissen of hij dit al dan niet onderschrijft of accepteert
(acceptatiebeleid)
o De verzekeraar moet het risico segmenteren door vragen te stellen
▪ Vb. wat is jouw leeftijd?
▪ Rook je?
▪ Wat zijn klachten waaraan je lijdt
• Via vragenlijs of via een medisch onderzoek
o Indien de verzekeringsnemer zelf gaat beslissen welke risico’s verzekerd worden, is
er sprake van anti-selectie
• Wet van de grote getallen
o Als het aantal verzekerden in de groep stijgt, zal de last per lid verminderen
• Herverzekering en medeverzekering: spreiding van het risico buiten de
verzekeringsonderneming
4
Wat zijn aanvullende sociale verzekeringen?
Een aanvullende sociale verzekering dekt een erkend sociaal risico aanvullend aan de prestaties van
sociale zekerheid middels de verzekeringstechniek
1. verzekering
2. aanvullend
3. sociaal
OVERZICHT
- Verzekering in economische betekenis
- Verzekering in de juridische betekenis:
Wetgeving op de verzekeringsovereenkomst
Een blik op de levensverzekering
Controle op verzekeringsondernemingen
BASISBEGRIPPEN VERZEKERINGEN
1. DE VERZEKERINGSTECHNIEK
Mens kan zich (financieel) beschermen tegen de takrijke en gevarieerde gevaren of risico’s die hem
financieel bedreigen door: preventie, sparen en kostenspreiding.
MAAR deze drie handelswijzen bieden onvoldoende bescherming:
• Preventie is ontoereikend
• Sparen is onvoldoende. De omvang van de ramp en schade kan te groot zijn om de gevolgen
ervan naar behoren met eigen spaarmiddelen op te vangen
• Solidariteit is niet altijd voldoende, zelfs niet de verplichte solidariteit zoals de sociale
zekerheid
Oplossing: verzekering ➔ een techniek die berust op een interpersonele en intertemporele
spreiding van één of meer risico's tussen de dragers van een gelijksoortig risico.
1. VERZEKERING IN ECONOMISCHE BETEKENIS
A. DEFINITIE
« Compensatie van de gevolgen van het lot op het individueel vermogen door mutualisering van
risico’s conform de wetten van de statistiek» CHAUFON
- Mutualiseren: groepen van mensen die hetzelfde risico op schade oplopen. De bedoeling
is om de schadelast te verdelen over de verschillende leden. Er zullen mensen in die
groep zitten die schade zullen ervaren en die last wordt verdeeld onder verschillende
mensen
1
,EEN BEETJE GESCHIEDENIS
Eerste vormen van verzekering in de zin van ‘mutualisering’ (= groepering) al eeuwenoud -
historische voorlopers van moderne verzekering:
• Zee- en transport‘verzekering’
• Levens‘verzekering’
• Brand‘verzekering’
Wat met misbruiken?
Hoe solvabiliteit van ‘verzekeraar’ garanderen?
En vooral: hoe de frequentie, tijdstip, aard en hoegrootheid van risico op
voorhand schatten?
In deze definitie komen twee centrale begrippen naar voren: groepering van gevallen (mutualiteit)
en statistiek.
1) GROEPERING VAN GEVALLEN ➔ MUTUALITEIT
Personen die blootgesteld zijn aan dezelfde risico's, worden gegroepeerd. Dit bijeenbrengen van
risicodragers kan op twee manieren gebeuren
1) Onderlinge verzekering (mutualistisch systeem)
• Aangeslotenen betalen (veranderlijke, a posteriori) bijdrage voor vorming van fonds met de
bedoeling de last van de verwezenlijkte risico’s onderling te verdelen. Dit gebeurt in een
structuur van vereniging, waarin de leden een gemeenschappelijk belang hebben.
o Tekort? Ex post aanzuiveren
o Te veel? Terugbetaling
• Aangeslotene = VZA (de onderlinge verzekeringsvereniging is geen derde tov risico)
o De aangeslotene zijn tegelijk de verzekerde en zij spelen ook de verzekeraar (hun
groep maakt de verzekeraar uit)
• Geen winstoogmerk, wel onderneming (dus enkel de vergoeding van de geleden schade en
de betaling van beheerskosten)
• De bijdrage wordt a priori gevraagd
• De onderlinge verzekering staat in art. 33, eerste lid van Wet 13 maart 2016 en erkent het
als een mogelijke rechtsvorm voor verzekeringsondernemingen
• Voorbeeld Prekura: onderlinge verzekeringvereniging die werkloosheid dekt voor vrije
beroepers (vb. advocaten)
• Voorbeeld: federale verzekeringen
o Oorsprong: opgericht begint 20ste eeuw toen Belgische bouwondernemingen belsloten
om een fonds op te richten voor dekking van arbeidsongevallen onderling te gaan
afdekken. Onderlinge verzekeringen later een aparte rechtspersoon geworden.
2) Premieverzekering (kapitalistisch systeem)
• Verzekerden betalen (vaste, a priori) premie, geen onderlinge band tussen verzekerden
o Tekort: eigen gelden VZA
• Verzekeraar is derde tov risico
• Heeft wel een winstoogmerk, onderneming
• Bijdrage wordt a priori betaald
• Vaakst voorkomende rechtsvorm is NV
2
,In een verzekering gaat de verzekeringnemer dus een onzeker risico (= de schade) inruilen voor een
zeker risico (= de premie). In ruil voor de premie komt het onzekere risico bij de verzekeraar te
liggen.
Een beetje geschiedenis en wat meer techniek- inversie van de productanalyse
2) STATISTIEK
De verzekering gebeurt volgens de regels van de statistiek. Deze statistiek maakt het mogelijk ex
ante naar behoren te schatten hoe groot de schadelast zal zijn.
Waarom zijn ze zo belangrijk? Verzekeraar moet voor zorgen dat er voldoende fondsen zijn om de
schadegevallen uit te betalen. Ervoor zorgen dat mensen een goed risico voorstellen een premie
betalen die naar hun gevoel aansluiten bij een goed risico
De noodzaak van de voorafgaande vaststelling houdt verband met een bijzonder kenmerk van de
verzekering als economische activiteit: de inversie van de productiecyclus.
- Bij de productie van goederen en diensten worden de productiekosten gemaakt vóór de
consumptie.
- De verzekering is dat net omgekeerd: invers ➔ de dienst wordt geconsumeerd vooraleer
de kost gekend is. De verzekeraar weet op voorhand niet wat zijn kosten zullen zijn en
weet niet hoeveel mensen per jaar in het ziekenhuis belanden, mensen overlijden.
- Schade element is onzeker en moet geschat worden om ervoor te zorgen dat er wanneer
zich x-aantal schade voordoen, dat de verzekeraar financieel in staat is om die schade te
dekken.
- Verzekeraar moet een bijdrage betalen. Je betaalt in het begin een premie voor dat
komende jaar.
- Vandaar dat statistiek en kansberekening heel belangrijk is, want eventuele tekorten
moeten door eigen gelden van de verzekeraar betaald
3
, Verzekeren in modernere tijden: wat meer verzekeringstechniek
• Moderne verzekering pas vanaf ogenblik dat mens technieken van risicobeheersing kent
o Risicobeheersing:
▪ Vroeger schade, pech en tegenslag waren onvoorspelbaar en onvermijdelijk
▪ Vandaag niet langer dit beeld
• Ontwikkeling van kansberekening en statistiek
o (zo) correct (mogelijke) berekening van premie en bijdrage (inversie van de
productiecyclus!)
▪ Pascal, de Fermat (17e eeuw) : gaat nooit gevraagd worden
• In levensverzekering: sterftetafels (1693)
o Wordt die statische inschatting gedaan adhv sterftetafel
▪ Onderscheid tussen man en vrouwen
▪ Per leeftijdsgroep het aantal overlevenden aangeduid
▪ Dan kan er een correcte premie berekend worden
• MR en MK: onderscheid tussen levensverzekering die voor overlijden
en na overlijden worden afgesloten
o Unisex sterftetafel: geen onderscheid tussen mannen en vrouwen
Andere elementen van verzekeringstechniek (naast statistiek en waarschijnlijkheidsleer)
• Spreiding van het risico in tijd en ruimte
o Om verzekerbaar te zijn mag het risico bij een klein aantal leden van de verzekerde
groep voordoen (niet als het risico een groot deel van leden treffen (bv.
aardbeving))
• Frequentie van het risico
o Nb. Schadegevallen met te kleine of te lage frequentie zijn moeilijk verzekerbaar
(bv. kernrisico)
• Homogeniteit van risicogroepen
o De risico’s moeten van hetzelfde soort zijn.
o Verzekeraars willen subsidierende solidariteit zoveel mogelijk vermijden. Daarom
worden risico’s opgedeeld naargelang:
▪ De aard van het risico (bv. privéwoning of een industrieel gebouw in
brandverzekering)
▪ Het voorwerp van het risico ‘bv. de leeftijd bij levensverzekering)
▪ De waarde van het risico (bv. onderscheid tussen Porsche en een Lada in
omniumverzekering)
▪ Duur van het risico (levenslange/tijdelijke verzekering)
• Risicoselectie en risicodifferentiatie: segmentering
o De verzekeraar moet voor ieder risico waarvoor hem een verzekeringsdekking wordt
gevraagd beslissen of hij dit al dan niet onderschrijft of accepteert
(acceptatiebeleid)
o De verzekeraar moet het risico segmenteren door vragen te stellen
▪ Vb. wat is jouw leeftijd?
▪ Rook je?
▪ Wat zijn klachten waaraan je lijdt
• Via vragenlijs of via een medisch onderzoek
o Indien de verzekeringsnemer zelf gaat beslissen welke risico’s verzekerd worden, is
er sprake van anti-selectie
• Wet van de grote getallen
o Als het aantal verzekerden in de groep stijgt, zal de last per lid verminderen
• Herverzekering en medeverzekering: spreiding van het risico buiten de
verzekeringsonderneming
4
