Ellen Van Gool – Prof. Vanhie & Antonio - Academiejaar 2025-2026
FYSIOLOGIE & ENDOCRINOLOGIE
INTRODUCTIE
Fysiologie = bestuderen en beschrijven van normale processen in ons lichaam
Endocrinologie = bestuderen en beschrijven van de aanmaak en werking van hormonen in ons lichaam
- Hormoon = signaalstof die ergens in het lichaam gemaakt wordt en via het bloed wordt vervoerd naar
een doelorgaan waar het een effect uitoefent
- Basisprincipe: feedback-mechanisme
o Positieve feedback = onder invloed van een bepaald hormoon wordt een ander hormoon
meer aangemaakt
o Negatieve feedback = onder invloed van een bepaald hormoon wordt een ander hormoon
minder aangemaakt
DEEL 1: DE MAN
PUBERTEIT
Wat is de puberteit? Periode waarin …
- Lichamelijke veranderingen: ontwikkelen van secundaire geslachtskenmerken + groeispurt
- Psychische veranderingen en veranderingen in gedrag
- Ontwikkelen van seksualiteit en vruchtbaarheid
→ gebeurt onder invloed van hormonale veranderingen in het lichaam
Geslachtskenmerken
- Primaire geslachtskenmerken: van bij de geboorte aanwezig
o Teelballen (testis)
o Balzak (scrotum)
o Penis
- Secundaire geslachtskenmerken: ontwikkelen zich tijdens de puberteit
o Beharing: gelaat, borstkas, genitale regio
o Adamsappel en stemverandering
o Brede schouders + spierontwikkeling
o Groei van penis + toename teelbalvolume
Genitale ontwikkeling
- Pubarche = verschijnen van schaamhaar
- Wordt klinisch beoordeeld adhv de Tanner stadia
o Doel: puberteit opvolgen, loopt de ontwikkeling normaal volgens leeftijd?
o Normale ontwikkelingen: volume van teelballen neemt toe, lengte penis neemt toe, groei
schaamhaar, …
o Verschillende stadia: G-1, G-2, G-3, G-4, G-5
, - Het volume van de teelbal wordt gemeten adhv orchidometer
Groei
- Groeispurt
o Andenohypofyse secreteert growth hormone
o Androgenen stimuleren deze secretie
- Groeischijf
o In ons lichaam zijn er tientallen groeischijven
(elleboog, pols, heup, knie, enkel, …)
2
, o Botaanmaak gebeurt langst beide kanten van de
groeischijven waardoor je gaat groeien in de lengte
o Wanneer de groei voltooid is gaan je groeischijven sluiten
▪ Ze zijn dan niet meer zichtbaar op een scan
▪ Zolang ze zichtbaar zijn op een scan kan een
persoon nog groeien (zie afbeelding)
- Groei klinisch beoordelen
o Doel: opvolgen of de groei een normale trend volgt
o Midparental height: een formule om de maximale lengte
van een man in te schatten op basis van de lengte van de
ouders
▪ Formule jongens: (lengte moeder (cm) + lengte
vader (cm))/ 2 + 7 cm
Vruchtbaarheid
- Ontwikkelt zich tussen de leeftijd van 12 en 13 jaar
- Spermarche = zaadcellen beginnen zich te ontwikkelen
Normale mijlpalen in de puberteit
3
, Problematieken
- Pubertas praecox
o = vroegtijdige puberteit
o Jongens: groei van schaamhaar voor de leeftijd van 9 jaar
o Oorzaken: hersentumoren, bestraling van de hersenen, …
- Pubertas tarda
o = laatijdige puberteit
o Jongens: testisvolume < 4 ml en/of uitblijven van de virilisatie op leeftijd ≥ 14 jaar
o Oorzaken: aangeboren genetische aandoeningen, hersenletsel, nier- of leveraandoening, …
VOORTPLANTINGSORGANEN
De teelbal
- Functies
1. Aanmaak van zaadcellen (spermatozoa)
o = spermatogenese
o Gebeurt in de zaadbuisjes (tubuli seminiferi contorti)
▪ Gekronkelde zaadbuisjes
▪ Tussen 30-80 cm lang
▪ 300-500 per teelbal
▪ Doorsnede 1 zaadbuisje:
• Omringd door basale membraan
• Grote cellen aan de rand = sertolicellen
• Zaadcellen gaan zich in het midden verzamelen
o Duurt 66-72 dagen! → geduld hebben
▪ Wanneer je ziek bent, kan dit je zaadcelproductie tot 2-3
maanden later beïnvloeden
▪ Wanneer je de zaadcelproductie wil stimuleren, merk je
het resultaat pas 2-3 maanden later
2. Aanmaak van hormonen
o = steroidogenese
→ Begint bij cholesterol en via verschillende omzettingen uiteindelijk de geslachtshormonen
o Gebeurt in de Leydigcellen (bevinden zich buiten de zaadbuisjes)
- Indaling van de testis
o De testis ontstaan in de buurt van de nieren wanneer de jongen nog in de baarmoeder zit
o Ze migreren naar het lieskanaal = transabdominale fase
▪ Gebeurt onder invloed van insulin-like peptide 3
▪ INSL3 wordt gemaakt door de Leydigcel
o Ze komen via het lieskanaal in het scrotum terecht = inguinoscrotale fase
▪ Onder invloed van testosteron
▪ Testosteron wordt aangemaakt door de Leydigcel
4
FYSIOLOGIE & ENDOCRINOLOGIE
INTRODUCTIE
Fysiologie = bestuderen en beschrijven van normale processen in ons lichaam
Endocrinologie = bestuderen en beschrijven van de aanmaak en werking van hormonen in ons lichaam
- Hormoon = signaalstof die ergens in het lichaam gemaakt wordt en via het bloed wordt vervoerd naar
een doelorgaan waar het een effect uitoefent
- Basisprincipe: feedback-mechanisme
o Positieve feedback = onder invloed van een bepaald hormoon wordt een ander hormoon
meer aangemaakt
o Negatieve feedback = onder invloed van een bepaald hormoon wordt een ander hormoon
minder aangemaakt
DEEL 1: DE MAN
PUBERTEIT
Wat is de puberteit? Periode waarin …
- Lichamelijke veranderingen: ontwikkelen van secundaire geslachtskenmerken + groeispurt
- Psychische veranderingen en veranderingen in gedrag
- Ontwikkelen van seksualiteit en vruchtbaarheid
→ gebeurt onder invloed van hormonale veranderingen in het lichaam
Geslachtskenmerken
- Primaire geslachtskenmerken: van bij de geboorte aanwezig
o Teelballen (testis)
o Balzak (scrotum)
o Penis
- Secundaire geslachtskenmerken: ontwikkelen zich tijdens de puberteit
o Beharing: gelaat, borstkas, genitale regio
o Adamsappel en stemverandering
o Brede schouders + spierontwikkeling
o Groei van penis + toename teelbalvolume
Genitale ontwikkeling
- Pubarche = verschijnen van schaamhaar
- Wordt klinisch beoordeeld adhv de Tanner stadia
o Doel: puberteit opvolgen, loopt de ontwikkeling normaal volgens leeftijd?
o Normale ontwikkelingen: volume van teelballen neemt toe, lengte penis neemt toe, groei
schaamhaar, …
o Verschillende stadia: G-1, G-2, G-3, G-4, G-5
, - Het volume van de teelbal wordt gemeten adhv orchidometer
Groei
- Groeispurt
o Andenohypofyse secreteert growth hormone
o Androgenen stimuleren deze secretie
- Groeischijf
o In ons lichaam zijn er tientallen groeischijven
(elleboog, pols, heup, knie, enkel, …)
2
, o Botaanmaak gebeurt langst beide kanten van de
groeischijven waardoor je gaat groeien in de lengte
o Wanneer de groei voltooid is gaan je groeischijven sluiten
▪ Ze zijn dan niet meer zichtbaar op een scan
▪ Zolang ze zichtbaar zijn op een scan kan een
persoon nog groeien (zie afbeelding)
- Groei klinisch beoordelen
o Doel: opvolgen of de groei een normale trend volgt
o Midparental height: een formule om de maximale lengte
van een man in te schatten op basis van de lengte van de
ouders
▪ Formule jongens: (lengte moeder (cm) + lengte
vader (cm))/ 2 + 7 cm
Vruchtbaarheid
- Ontwikkelt zich tussen de leeftijd van 12 en 13 jaar
- Spermarche = zaadcellen beginnen zich te ontwikkelen
Normale mijlpalen in de puberteit
3
, Problematieken
- Pubertas praecox
o = vroegtijdige puberteit
o Jongens: groei van schaamhaar voor de leeftijd van 9 jaar
o Oorzaken: hersentumoren, bestraling van de hersenen, …
- Pubertas tarda
o = laatijdige puberteit
o Jongens: testisvolume < 4 ml en/of uitblijven van de virilisatie op leeftijd ≥ 14 jaar
o Oorzaken: aangeboren genetische aandoeningen, hersenletsel, nier- of leveraandoening, …
VOORTPLANTINGSORGANEN
De teelbal
- Functies
1. Aanmaak van zaadcellen (spermatozoa)
o = spermatogenese
o Gebeurt in de zaadbuisjes (tubuli seminiferi contorti)
▪ Gekronkelde zaadbuisjes
▪ Tussen 30-80 cm lang
▪ 300-500 per teelbal
▪ Doorsnede 1 zaadbuisje:
• Omringd door basale membraan
• Grote cellen aan de rand = sertolicellen
• Zaadcellen gaan zich in het midden verzamelen
o Duurt 66-72 dagen! → geduld hebben
▪ Wanneer je ziek bent, kan dit je zaadcelproductie tot 2-3
maanden later beïnvloeden
▪ Wanneer je de zaadcelproductie wil stimuleren, merk je
het resultaat pas 2-3 maanden later
2. Aanmaak van hormonen
o = steroidogenese
→ Begint bij cholesterol en via verschillende omzettingen uiteindelijk de geslachtshormonen
o Gebeurt in de Leydigcellen (bevinden zich buiten de zaadbuisjes)
- Indaling van de testis
o De testis ontstaan in de buurt van de nieren wanneer de jongen nog in de baarmoeder zit
o Ze migreren naar het lieskanaal = transabdominale fase
▪ Gebeurt onder invloed van insulin-like peptide 3
▪ INSL3 wordt gemaakt door de Leydigcel
o Ze komen via het lieskanaal in het scrotum terecht = inguinoscrotale fase
▪ Onder invloed van testosteron
▪ Testosteron wordt aangemaakt door de Leydigcel
4
