Samenvatting Leerpad Nieuwe voortplantingstechnieken | Voortplanting en verloskunde | Hogeschool Gent | 2025/2026

Leerpad: Nieuwe
voortplantingstechnieken
1. Inleiding tot kunstmatige voortplantingstechnieken
= Kunstmatige voortplanting (algemeen)
 Mens grijpt in op de voortplanting
 Doel:
o gericht fokken
o vruchtbaarheidsproblemen oplossen
o genetisch waardevolle dieren efficiënter gebruiken


= Belangrijkste technieken
 Kunstmatige inseminatie (KI)
o Sperma verzamelen en kunstmatig inbrengen bij het
vrouwtje
 Embryotransplantatie (ET)
o Embryo’s van een waardevol dier → plaatsen in
draagmoeder
o → meerdere nakomelingen per donor
 In-vitrofertilisatie (IVF)
o Bevruchting in het labo
o Embryo daarna terugplaatsen
 Klonen
o Maken van een genetisch identiek dier
o Geen normale bevruchting
 Geslachtsbepaling / selectie
o Keuze voor mannelijke of vrouwelijke nakomelingen
o bv. via gesekst sperma



2. Kunstmatige inseminatie
2.1 Kunstmatige inseminatie: principes en voordelen
= Wat is kunstmatige inseminatie (KI)?
 Sperma wordt verzameld van een mannelijk dier
 Daarna kunstmatig ingebracht bij een vrouwelijk dier op het juiste
moment
 Doel: efficiënter fokken en genetische verbetering
 Eén mannetje kan zo veel meer nakomelingen krijgen


= Voordelen van KI
 Genetisch
o Snellere genetische vooruitgang
o Testen van mannelijke dieren op nakomelingen
o Waardevolle dieren langer inzetten
 Praktisch

, o Geen mannelijk dier nodig op elk bedrijf
o Veiliger (geen grote zware dieren nodig)
o Kruisingen makkelijker
o Tijds- en arbeidsbesparing
o Minder transport van dieren
 Gezondheid
o Minder kans op overdracht van ziektes
(bv. CEM, herpes, mond- en klauwzeer…)


2.2 Wat gebeurt er na de sperma-afname?
= Sperma-afname & variatie
 Sperma wordt afgenomen (bv. met kunstmatige vagina)
 Volume en kleur verschillen per dier en soort
 Variaties (zoals gelige kleur) zijn vaak normaal


= Kwaliteitscontrole
 Sperma wordt beoordeeld:
o macroscopisch (kleur, volume)
o microscopisch (kwaliteit zaadcellen)
 Nodig om te bepalen of het geschikt is voor KI


= Wat gebeurt er na afname?
 Er zijn 3 mogelijkheden:
1. Vers sperma
 Onmiddellijk gebruiken
 Voordeel: weinig bewerking
 Nadeel: goede timing en organisatie nodig
2. Gekoeld sperma
 Bewaren bij lage temperatuur (kortdurend)
 Geschikt voor transport over korte afstand
 Vertraagt stofwisseling → blijft tijdelijk levensvatbaar
3. Ingevroren sperma
 Bewaren in vloeibare stikstof (lange termijn)
 Kan wereldwijd gebruikt worden
 Vereist zorgvuldige verwerking en ontdooiing


= Belangrijk
 Keuze hangt af van:
o diersoort
o praktische omstandigheden
o doel van gebruik
 Niet elke diersoort reageert hetzelfde op bewaren/invriezen

, 2.3 KI bij het varken
= Algemene stappen van KI
1. Sperma-afname
o Vaak met kunstmatige vagina (bv. bij stier)
o Soms andere technieken afhankelijk van diersoort
2. Kwaliteitscontrole
o Macroscopisch: volume, kleur, geur
o Microscopisch:
 beweeglijkheid (motiliteit)
 concentratie
 vorm (afwijkingen)
3. Verdunnen van sperma
o Toevoegen van een verdunner (extender)
o Functies:
 ↑ volume → meerdere dosissen
 voedingsstoffen (energie voor sperma)
 bescherming tegen schade (temperatuur, pH)
o Altijd diersoort-specifiek
4. Bewaren van sperma
o Vers → direct gebruiken
o Gekoeld → korte termijn (dagen)
o Ingevroren → lange termijn (jaren, in vloeibare stikstof)
5. Inseminatie
o Sperma wordt kunstmatig ingebracht
o Op exact juist moment in de cyclus (cruciaal!)


= Praktische uitvoering bij de zeug
 Vooraf: bronstdetectie
o ZEER belangrijk voor succes
o Typische tekenen:
 stareflex (blijft stilstaan bij druk op rug)
 zwelling en roodheid vulva
o Vaak gebruik van een zoekbeer


 Sperma bij varkens
o Meestal verdund sperma van KI-station
o Eigenschappen:
 groot volume ejaculaat (± 300 ml)
o Bewaring:
 16–17°C
 ± 5–7 dagen houdbaar
o Invriezen wordt zelden gebruikt
 spermacellen zijn gevoelig voor vriesbeschadiging