Onderzoeksvaardigheden | Samenvatting | VIVES | 2025/26

Onderzoeksvaardigheden
Hoofdstuk 1: basisbegrippen

1.1 wetenschappelijk verantwoord onderzoek



 kern v onderzoek
 vragen stellen over verschijnselen in de samenleving
- welke factoren hebben een invloed op burnout bij hulpverleners?
- Is er een verschil in type agressief gedrag tussen jongens en
meisjes?
- Zijn vrouwen gelukkiger dan mannen?
- …

 Vragen beantwoorden a.d.h.v. strikte regels en stappenplan
- Belang van onderzoeksopzet en adequate uitvoering 
betrouwbare en geldige antwoorden
- Slecht opgezet oz levert onbetrouwbare en ongeldige resultaten
op  onbruikbaar
- Kennis v onderzoeksvaardigheden
 i.t.t. leek/journalist

 cyclisch proces
- elk antwoord kan nieuwe vragen opnoemen

 meerwaarde
- onderzoeksresultaten vaak de basis voor beslissingen 
beleid/praktijk
- oz  kennisvermeerdering

 geen eenduidige definitie
 definitie: onderzoek = een doelgericht proces waarbij men op
systematische wijze o.b.v. een onderzoeksontwerp data
verzamelt en analyseert, om op een betrouwbare en geldige wijze
onderzoeksvragen te beantwoorden die deel uitmaken v/e
probleemstelling



1.2 soorten onderzoek
1.2.1 verschillende doelen: fundamenteel en praktijkgericht

1. fundamenteel of theoriegericht oz

,  doel: nieuwe algemene kennis te verwerven 
kennisvermeerdering
bv: daderprofielen, criminaliteitsfenomenen, ziektebeelden…
 rechtstreeks gericht op het beschrijven, begrijpen, verklaren
en voorspellen v verschijnselen
 belang v theoretische inzichten (basis v praktijkgericht oz)
 geen direct maatschappelijk nut (kan uiteindelijk wel het geval
zijn)



2. toegepast of praktijkgericht onderzoek
 doel: verkrijgen v kennis om verschijnselen in de werkelijkheid
te beïnvloeden en te veranderen
 vraag komt vanuit de praktijk; organisatie, overheid…
bv: behandelingsprogramma evalueren v heo om te gaan met
personen met een posttraumatische stressstoornis
 toepassing theoretische kennis (verkregen ui
fundamenteel/theoriegericht oz)

BEIDE: moeten op wetenschappelijk verantwoorde wijze worden
uitgevoerd

- wetenschappelijke kennis = alledaagse kennis (leken/journalisten-
redacties)
 Wetenschappelijke onderzoekers beschikken over voldoende
theoretische inzichten om hun vaststellingen te interpreteren
 Opbouw onderzoek volgens logisch en transparant stappenplan
(onderzoeksproces)
 Wetenschappelijke onderzoekers houden zich aan strikte regels om
de kwaliteit (betrouwbaarheid & gelidigheid) v onderzoek te
waarborgen



1.2.2 verschillende grondvormen: kwantitatief en kwalitatief onderzoek

Kwantitatief Kwalitatief
Oz in de breedte (= verschillende Oz in de diepte (= diep ingaan op
info over het onderwerp verzamelt) onderwerp)
Interpretatie van cijfermateriaal Interpretatie v taal
(ook bolletjes aanduiden  (Kan in cijfermateriaal omgezet
makkelijk omzetten) worden, maar is complexer)
Groot aantal respondenten Klein aantal respondenten
Vb: schriftelijke enquëte Vb: diepte-interview,
focusgroepsgesprek

BEIDE: gelijkwaardige vormen v oz + complementair  ze kunnen elkaar

,aanvullen


1.2.3 verschillende tijdsperspectieven
 cross-sectioneel vs. Longitudinaal
- cross-sectioneel oz: eenmalig, 1 tijdstip
- longitudinaal oz: min. 2 tijdstippen (meerdere ozmomenten)



 trendonderzoek vs. Panelonderzoek:  longitudinaal
- trend: regelmatige tijdstippen onderzoek gedaan, maar NIET bij
zelfde doelgroep
- panel: regelmatige tijdstippen oz gedaan, maar WEL bij dezelfde
doelgroep



 retrospectief vs. Prospectief:
- retrospectief: blikt TERUG in de tijd
- prospectief: kijkt VOORUIT in de tijd



1.3 eisen aan onderzoek

1.3.1 wetenschappelijke eisen

1. empirisch

 oz moet gericht zijn op onderwerpen die zintuigelijk waarneembaar
zijn in werkelijkheid
 controleerbaar en toetsbaar (falsifieerbaar)
- bv: god bestaat vs mensen geloviger dan vroeger



 empirische cyclus
- samenspel inductie en deductie
- oz: verbindingen tussen theorieën (ideeën) en de empirische
werkelijkheid (data)
- deductief redeneren: v algemene theorie naar specifieke
gegevens  afleiden voorspellingen (hypothesen) uit theorie
- inductief redeneren: v specifieke gegevens (waarneming) naar
algemene theoretische uitspraken (verklaring waarneming,
hypothese)
- cyclisch: inductie en deductie wisselen elkaar af

deze wetmatigheden
zijn in sociale

, wetenschappen probabilistisch = kans is groot dat het fenomeen
zich voordoet, geen absolute zekerheid
deterministische = geen uitzonderingen mogelijk zijn

2.onafhankelijk en objectief

 onafhankelijk v opdrachtgever (zie vb p28)
 onafhankelijk v onderzoeker
- oz niet in bepaalde richting sturen, opletten voor suggestieve
vragen, resultaten niet in bepaalde richting sturen
- geen persoonlijke voordelen/belangenvermenging



3.betrouwbaarheid

 verwijst naar exactheid: dezelfde of gelijkaardige resultaten
 herhalen oz
- jij of andere onderzoeker
- bij dezelfde of andere doelgroep
 afwezigheid v toevallige fouten  betrouwbare resultaten zijn
resultaten die niet toevallig zijn
 hoe meer toevallige fouten, hoe onbetrouwbaarder
 hoe meer eenheden in oz hoe betrouwbaarder  OMVANG
 in alle fasen v oz kan betrouwbaarheid op de helling staan
 vooral belangrijk bij kwantitatief oz
- betrouwbaarheid als voorwaarde voor geldigheid maar geen
garantie erop



4.geldigheid of validiteit

 meet het oz wat het zou moeten meten? Of meet het eigenlijk iets
anders?
 Gebrek aan systematische fouten  vertekening (bias)
 Herwerking onderzoeksontwerp nodig om fouten te vermijden
- Interne validiteit: hoe zeker je kunt zijn dat de resultaten in een
onderzoek echt komen door wat je hebt onderzocht, en niet door
iets anders
- Externe validiteit: de mate waarin de resultaten van een
onderzoek ook gelden voor andere mensen, situaties of
momenten buiten het onderzoek zelf.