Samenvatting Didactisch Handelen 1

DIDACTISCH HANDELEN


HOOFDSTUK 3: WERKVORMEN

1 Werkvormen kiezen
 Om de doelstelling optimaal te bereiken met leerlingen  belangrijk dat
we nadenken over een aanpak die activerend werkt



1.1 Didactische werkvormen
1.1.1 Omschrijving:
- Aan elke onderwijsactiviteit van de leerkracht beantwoorden één of meer
leeractiviteit van de leerlingen en omgekeerd
- Als leerkracht vraag stelt  wordt verwacht dat de leerlingen antwoorden
- Als leerling gevraagd wordt iets op te zoeken  belangrijk dat de leeracht
dit voorstructureert en nadien de essentie vastzet
- Onderwijs- en leeractiviteit zijn dus onafscheidelijk met elkaar verbonden



1.1.2 Kiezen van een passende werkvorm:
- Geen onderscheid ‘betere’ of ‘minder goede’ werkvormen
- Keuze meest geschikte werkvorm hangt of van doelstelling in beginsituatie
- Keuze hangt af van doel



1.1.3 Functie van werkvormen
 Probleemverkenning
- Doel van werkvormen bestaat eruit dat de beginsituatie bij
leerlingen wordt afgetast
- Wordt kennis uitgewisseld, wordt aan brainstorming gedaan
 Kennisverwerving
- Zorgen ervoor dat leerlingen kennis opdoen/verwerven
- Nieuwe kennis
 Kennisverwerking
- Kennis wordt verwerkt
 Mening formuleren
- Leerlingen leren aan de hand van deze werkvormen zelf een mening
te vormen op basis van degelijke argumenten
 Zich inleven
- Leerlingen kunnen zich inleven in bepaalde situaties en hun beleving
kunnen uiten

1.1.4 Een waaier aan werkvormen
ONDERWIJSLEERGESPREK  Sterk geleid gesprek waarbij leerkracht de

1

, leerlingen stapsgewijs tot bepaalde kennis
en inzichten brengt
 Stellen van duidelijke, gerichte vragen in
zinvolle didactische volgorde
LEERGESPREK  Worden oplossingen/denkprocessen
mondeling verwoord en worden deze
besproken
DEMONSTREREN  Iets tonen of iets voortonen
VERTELLEN EN  Via vertellen of voorlezen verhaal nieuwe
VOORLEZEN info overbrengen
KLASGESPREK EN  Klasgesorek is gesprek tussen de leerlingen
KRINGGESPREK waarbij de indruk ligt op het doorgeven van
persoonlijke ideeën en ervaringen
 Gesprek kan gebeuren zonder klasopstelling
te veranderen
 Stoelen in kring  kringgesprek
CONTRACTWERK  Worden voor elke leerling opdrachten
vastgelegd voor een bepaalde periode
 Worden in lessenrooster vaste momenten
voorzien om hieraan te werken
 Bevordert het zelfregulerend vermogen
PLACEMAT  Elk deel van het blad behoort tot leerling
 Iedereen schrijft individueel antwoord op in
zijn hoek
VARIANT: LAAT ZIEN-CHEF  De laat zien chef leest de vraag voor
 De rest van de leerlingen schrijft antwoord
op op hun vlak

LEGPUZZEL OF JIGSAW  Leerkracht verdeelt leerstof in gelijke delen
METHODE  Elk groepslid krijgt een nummer
 De gelijke nummers zitten bij elkaar
 Ze verdiepen zich elk in de tekst en
bedenken hoe ze de info kunnen vertellen
aan hun stamgroepje
DUO’S VORMEN  Verdeel leerstof in vragen met bijhorende
antwoorden
 Leerlingen lopen rond en zoeken partner
DOMINO  Juiste oplossing bij passen opgave en
vormen zo een sliert
SPELVORM:  Klassieke ganzenbord als inoefening
GANZENBORD
KIJK-OF  Voor de leerkracht start met geven uitleg
LUISTEROPDRACHT => krijgt elke leerling een kaartje met een vraag
AANDACHT RICHTEN  Na de uitleg trekt de leeracht naam en leest
leerlingen zijn vraag en probeert die te
beantwoorden
DUO CHECK  Leerkracht geeft korte uitleg over leerstof
 Duo’s  ene legt de leerstof in eigen
woorden uit, de andere vult eventueel aan
HERHALINGSOPDRACHT:  Leerstofonderdelen worden door leerkracht
RECONSTRUCTIE op kaartje genoteerd en uitgedeeld in de
klas
 Leerkracht noteert lege structuur van de
leerinhoud aan het bord

2

,  Leerlingen zoeken samen welk kaartje op
welke plaats komt en ze helpen elkaar hierbij
HERHALINGSOPDRACHT:  Leerlingen noteren zelf vraag en antwoord
MIX EN RUIL op kaartje
 Ze lopen door klas en zoeken een maatje en
stellen vraag
 Ze wisselen dan kaartje
TWEEPRAAT  Werken per 2
 Leerlingen denken eerst in duo na over
antwoord voor ze klassikaal mogen reageren
DOBBELEN  Leerlingen worden verdeeld in groepjes
 Op elke kant van de dobbelsteen staan
begrippen
 Met de woorden die vanboven liggen na de
worp maakt de dobbelaar een mogelijke
vraag die de groep beantwoord
TWEETAL COACH  Leerlingen werken per 2
 Ze krijgen een serie opgave
 De ene leerling lost opgave op en andere
luistert en controleert
HERHALING: QUIZ  Via quiz inhoudelijke kennis op speelde
motiverende manier bevragen en herhalen
VERRASSINGSPAK  Pakje met verschillende lagen
(MUZIKAAL PAK)  Inhoud van het pak je koppelen aan het
thema waarrond er gewerkt wordt
 Op binnenkant elke laag zit een vraag

ASSOCIATIEOPDRACHT:  Er liggen verschillende kaartje met
VLIEGENMEPPERSPEL oplossingen en stapel met opdrachten
 Leerling leest of toont opgave
 Andere meppen om ter eerst met hun
vliegenmepper op de juiste vlieg (met het
juiste antwoord)
ABC-BRAINSTORM  Op het bord/blad staan letters
 De leerlingen schrijven achter alle letters
hun associaties rond de centrale vraag/rond
het thema
WOORDENWEB  Leerlingen staan in kleine groepjes in een
kring
 Bal word rond gegooid in groep
 Leerling die bal vangt zegt vlug woord die
past bij het thema
POST-ITS DUSTEREN  Iedereen noteert vraag over thema
 Post-its worden aan bord gehangen
 Leerkracht cluster die met de leerlingen
 Zo krijg je overzicht van wat de leerlingen
graag willen leren over thema
RAADSEL/REBUS  Start les met kort raadsel
VERPAKTE VERRASSING  Maak je les geheimzinnig
 Neem doos en die daar iets in
 Maak er een ‘unboxing filmpje van’
CAROUSEL  Leerlingen gaan in twee kringen zitten/staan
met gezicht naar elkaar
 Ze dele info met lekaar gedurende een

3

, afgesproken tijd
 De buitenste kring schuift dan een plaats
door
DISCUSSIESOPDRACHT  Leerkracht formuleert een stelling
OF STELLINGENSPEL:  Leerlingen lopen door klas
UITWISSELEN  Op teken van leerkracht vormen
STELLINGENSPEL:  Leerkracht geeft een stelling
HOEKENDEBAT  In drie hoeken van het lokaal zijn flappen
opgehangen met; eens, oneens, geen
mening
 Leerlingen gaan in een hoek staan
 Schrijven op de flap hun argumenten voor
keuze
STELLINGSPEL:  Schriftelijke discussie naar aanleiding van
SCHRIJFGESPREK stellingen
OPDRACHT  Leerkracht vertelt een gevoelsgeladen
DRAMATISEREN VIA situatie
TABLEAU VIVANT  Leerlingen spelen per 2 situatie na
 Als leerkracht roept STOP en dan bevriezen
de leerlingen
UITBEELD- EN RAADSPEL  Leerling krijgt begrip/situatie
 Leerling beeldt de situatie uit en de anderen
raden wat op het blaadje stond
OPDRACHT: EMOTIE  Iedereen krijgt een kaartje met een gevoel
OVERNEMEN (=INHOUD) op
 Leerlingen staan in een kring
 Leerkracht start en zegt een zin  dat wordt
gezegd met bepaalde emotie en buurman
reageert met dezelfde emotie
ROLLENSPEL  Spelen leerlingen bepaalde rol met de
bedoeling zich in te leven in de persoon die
ze spelen
ASSOCIASTIESPEL:  Leerkracht toont verschillende foto’s van
FOTOSPEL gebeurtenissen die emoties oproepen
DIFFERENTIËREN DOOR  Bij kiezen passende werkvorm is het
WERKVORMEN TE belangrijk om na te denken hoe de
VARIËREN werkvorm ook effectief inspeelt op de
doelstelling en beginsituatie van de
leerlingen




1.2 Coöperatieve werkvormen
1.2.1 Wat is coöperatief leren?
- Vertrekt vanuit de heterogeniteit binnen een leerlingengroep
- Basisgedachte: zowel zwakke als sterke leerlingen leren hiervan
- Niet enkel de inhoud maar vooral de samenwerking tussen
leerlingen staat centraal
- Leren gebeurt in heterogenen duo’s of groepen
o Brengen info samen, discussiëren, geven uitleg, vullen elkaar
aan


4