1
Geestelijke gezondheidszorg
Deel 2: de zorgvrager met een depressieve/bipolaire
kwetsbaarheid
1. Probleemomschrijving
De depressie is onvoldoende erkend
De opstart van professionele zorg komt voor heel wat patiënten met
stemmingsstoornissen gemiddeld één jaar tijd.
1.1. Begrippen
1.1.1. Stemming
Stemming is een langdurige emotionele toestand die bepalend is voor de manier waarop
mens zich ervaart
Stemming is vna langere duur en is er niet ervaring gebonden. Emoties is van kortere
duur en wel uit een ervaring ontstaat.
Vb: verdriet door het overlijden van een dierbaar iemand
1.1.2. Stemmingsstoornissen
Bij depressieve stemming is er abnormale somberheid en/of anhedonie (= lusteloosheid,
niet kunnen genieten).
Bij manische stemming zijn er abnormale vrolijkheid maar overdreven gevoelens van
zelfvertrouwen en overmoed
De sombere/vrolijke stemming zijn vooral heel intens is lang duurt dat een normale
omgang met de omgeving in de weg staat
1.2. Verschillende soorten indelingen
1) Depressie stoornissen
= enkel depressieve episoden
2) Bipolaire stoornissen
= zowel manisch en depressieve episoden
1.2.1. Ter info: indeling volgens DSM5
1.2.1.1. Depressie stoornissen
I. Majeure depressieve stoornis: éénmalige episode
II. Majeure depressieve stoornis: recidiverend
= 2 of meer depressieve episodes en daartussen interval van 2 opeenvolgende
maanden
III. Dysthyme stoornis
= milde maar chronische sombere stemming van minstens 2jaar
Minder bijkomende klachten
, 2
1.2.1.2. Bipolaire stoornissen
IV. Bipolaire I
= Mintens 1 manische of manische/gemengde episode voorkomt en depressieve
episoden
V. Bipolaire II
= herhalende depressieve episodes met hypomane episodes
Hypomanie = patiënt drukke en onrustiger is dan tijden zijn “normale” gedrag
maar er treedt geen verminderd functioneren op
VI. Cyclostyle stemmingsstoornissen
= minste 2jaar periode met hypomane symptomen en talrijke periodes met
depressieve symptomen
VII. Rapid cycler
= bipolaire stoornis die gepaard gat met minste 4 stemmingsontslagen per jaar
1.2.2. Indeling volgens symptomen
- Depressie gaat gepaard met wanen en hallucinaties die passen bij de
depressieve stemming
o Schuld waan
o Zondewaan
o Armoedewaan
o Hypochondrische waan (= denken dat ze ernstig ziek zijn)
- Depressieve stoornis met vitale kenmerken
o Verminderen eetlust
o Slaapstoornissen
o Vroegtijdig ontwaken
o Geremde beweging
- Seizoensgebonden depressie = gebonden aan de winter of de herfst
o Grote nood aan slaap
o Meer eten
o Meer piekeren
o Zich afzonderen
- Post-partumdepressie = Stemmingsklachten binnen 4 weken na een
bevalling
o Dit kan overgaan naar postpartumpsychose
, 3
1.3. Voorkomen
- Depressieve stoornissen
o Dubbel zoveel vrouwen dan mannen
Wanneer vrouwen iets negatief meemaken dan ze geneigd om hier
over te blijven piekeren, en nadenken
o Rond 30jaar
- Bipolaire stoornissen
o Mannen = vrouwen
o Piek rond 20 jaar
- Dysthymie
o Tussen 18-64 jaar
o Meer bij vrouwen dan mannen
1.4. Comorbiditeit bij depressie?
= het gelijktijdig aanwezig zijn van verschillende ziekten op hetzelfde moment
1.4.1. Met andere psychiatrische problematiek
- Angststoornissen bij depressie variëren
- Comoribide persoonlijkheidsstoornissen
- Middelmisbruik
- Psychotische problematiek
1.4.2. Met suïcideproblematiek
- Depressie is sterk geassocieerd met suïcideproblematiek
- Comorbiditeit van een depressieve stoornissen met ander psychiatrische
stoornis vormt vergroot risico op suïcidaal gedrag
1.4.3. Comorbiditeit van bipolaire stoornis
- Alcoholmisbruik komt vaak voor bij pt met bipolaire stoornissen
1.4.4. Afgrenzing van depressie
- Kan afgrenst worden door lichtere stoornissen
2. Symptomen
2.1. Majeure depressieve episode
2.1.1. Ter info: basissymptomen volgens DSM 5
- Depressieve stemming gedurende groot deel van de dag
- Duidelijke vermindering van interesse en plezier
- Duidelijk gewichtsvermindering, gewichtstoename, afgenomen/toename eetlust
- Insomnia f hypersomnia
- Vermoeidheid of verlies van energie
- Gevoelens van waardeloosheid of schuldgevoelens
- Verminder vermogen tot nadenken of concentratie of besluiteloosheid
- Terugkerend gedacht aan de dood, terugkerend suïcidegedachten zonder
specifiek plannen maken of geslaagde poging
, 4
! 5 of meer symptomen binnen één zelfde periode van 2 weken lang aanwezig zijn en
dienen te wijzen op verandering
2.1.2. Symptomen
Emotionele
- Emotionele symptomen staan op de voorgrond bij een depressie
- De persoon heeft geen plezier of interesse meer in dagelijkse activiteit
- Bij ernstig depressie verliest de persoon het gevoel voor de partner, familie en
vrienden
- Angstklachten
- Stemmingsklachten
Lichamelijk
- Vermoeidheid
- Slaapproblemen
- Verandering in de eetlust
- Gewichtsverandering
- Obstipatie
- Verlies van libido
- Menstruatiestoornis
Cognitieve
- Verstoord denkproces
- Verminderde concentratie
- Geheugenprobleem
- Schuldgevoelens
- Gevoelens van waardeloosheid en besluiteloosheid
- Suïcidegedachten en suïcide
2.1.3. Gevolgen van depressie
Een depressie heeft grote gevolgen op de persoon in kwestie.
- Sociale contacten verminderen
- Werken lukt niet meer
- Zelfzorg wordt in sleur
Gezin en omgeving worden vaak ook meegesleurd in de depressie
Maatschappelijk impact
Hevige emotionele pijn zonder einde resulteert vaak in een suïcidepoging of suïcide
2.2. De manische episode
2.2.1. Ter info: eigenschappen
- Abnormale en voortdurend verhoogde, geprikkelde stemming (gedurende
1week)
- Verhoogde zelfgevoel en grootheidsideeën
- Afgenomen slaapbehoefte
- Spraakzamer dan anders of spreekdrang
- Vluggen en creatieve gedachtegang
- Verhoogde afleidbaarheid
- Toename van psychomotorische activiteit en doelgericht
- Overmatig bezighouden met aangename activiteiten
Geestelijke gezondheidszorg
Deel 2: de zorgvrager met een depressieve/bipolaire
kwetsbaarheid
1. Probleemomschrijving
De depressie is onvoldoende erkend
De opstart van professionele zorg komt voor heel wat patiënten met
stemmingsstoornissen gemiddeld één jaar tijd.
1.1. Begrippen
1.1.1. Stemming
Stemming is een langdurige emotionele toestand die bepalend is voor de manier waarop
mens zich ervaart
Stemming is vna langere duur en is er niet ervaring gebonden. Emoties is van kortere
duur en wel uit een ervaring ontstaat.
Vb: verdriet door het overlijden van een dierbaar iemand
1.1.2. Stemmingsstoornissen
Bij depressieve stemming is er abnormale somberheid en/of anhedonie (= lusteloosheid,
niet kunnen genieten).
Bij manische stemming zijn er abnormale vrolijkheid maar overdreven gevoelens van
zelfvertrouwen en overmoed
De sombere/vrolijke stemming zijn vooral heel intens is lang duurt dat een normale
omgang met de omgeving in de weg staat
1.2. Verschillende soorten indelingen
1) Depressie stoornissen
= enkel depressieve episoden
2) Bipolaire stoornissen
= zowel manisch en depressieve episoden
1.2.1. Ter info: indeling volgens DSM5
1.2.1.1. Depressie stoornissen
I. Majeure depressieve stoornis: éénmalige episode
II. Majeure depressieve stoornis: recidiverend
= 2 of meer depressieve episodes en daartussen interval van 2 opeenvolgende
maanden
III. Dysthyme stoornis
= milde maar chronische sombere stemming van minstens 2jaar
Minder bijkomende klachten
, 2
1.2.1.2. Bipolaire stoornissen
IV. Bipolaire I
= Mintens 1 manische of manische/gemengde episode voorkomt en depressieve
episoden
V. Bipolaire II
= herhalende depressieve episodes met hypomane episodes
Hypomanie = patiënt drukke en onrustiger is dan tijden zijn “normale” gedrag
maar er treedt geen verminderd functioneren op
VI. Cyclostyle stemmingsstoornissen
= minste 2jaar periode met hypomane symptomen en talrijke periodes met
depressieve symptomen
VII. Rapid cycler
= bipolaire stoornis die gepaard gat met minste 4 stemmingsontslagen per jaar
1.2.2. Indeling volgens symptomen
- Depressie gaat gepaard met wanen en hallucinaties die passen bij de
depressieve stemming
o Schuld waan
o Zondewaan
o Armoedewaan
o Hypochondrische waan (= denken dat ze ernstig ziek zijn)
- Depressieve stoornis met vitale kenmerken
o Verminderen eetlust
o Slaapstoornissen
o Vroegtijdig ontwaken
o Geremde beweging
- Seizoensgebonden depressie = gebonden aan de winter of de herfst
o Grote nood aan slaap
o Meer eten
o Meer piekeren
o Zich afzonderen
- Post-partumdepressie = Stemmingsklachten binnen 4 weken na een
bevalling
o Dit kan overgaan naar postpartumpsychose
, 3
1.3. Voorkomen
- Depressieve stoornissen
o Dubbel zoveel vrouwen dan mannen
Wanneer vrouwen iets negatief meemaken dan ze geneigd om hier
over te blijven piekeren, en nadenken
o Rond 30jaar
- Bipolaire stoornissen
o Mannen = vrouwen
o Piek rond 20 jaar
- Dysthymie
o Tussen 18-64 jaar
o Meer bij vrouwen dan mannen
1.4. Comorbiditeit bij depressie?
= het gelijktijdig aanwezig zijn van verschillende ziekten op hetzelfde moment
1.4.1. Met andere psychiatrische problematiek
- Angststoornissen bij depressie variëren
- Comoribide persoonlijkheidsstoornissen
- Middelmisbruik
- Psychotische problematiek
1.4.2. Met suïcideproblematiek
- Depressie is sterk geassocieerd met suïcideproblematiek
- Comorbiditeit van een depressieve stoornissen met ander psychiatrische
stoornis vormt vergroot risico op suïcidaal gedrag
1.4.3. Comorbiditeit van bipolaire stoornis
- Alcoholmisbruik komt vaak voor bij pt met bipolaire stoornissen
1.4.4. Afgrenzing van depressie
- Kan afgrenst worden door lichtere stoornissen
2. Symptomen
2.1. Majeure depressieve episode
2.1.1. Ter info: basissymptomen volgens DSM 5
- Depressieve stemming gedurende groot deel van de dag
- Duidelijke vermindering van interesse en plezier
- Duidelijk gewichtsvermindering, gewichtstoename, afgenomen/toename eetlust
- Insomnia f hypersomnia
- Vermoeidheid of verlies van energie
- Gevoelens van waardeloosheid of schuldgevoelens
- Verminder vermogen tot nadenken of concentratie of besluiteloosheid
- Terugkerend gedacht aan de dood, terugkerend suïcidegedachten zonder
specifiek plannen maken of geslaagde poging
, 4
! 5 of meer symptomen binnen één zelfde periode van 2 weken lang aanwezig zijn en
dienen te wijzen op verandering
2.1.2. Symptomen
Emotionele
- Emotionele symptomen staan op de voorgrond bij een depressie
- De persoon heeft geen plezier of interesse meer in dagelijkse activiteit
- Bij ernstig depressie verliest de persoon het gevoel voor de partner, familie en
vrienden
- Angstklachten
- Stemmingsklachten
Lichamelijk
- Vermoeidheid
- Slaapproblemen
- Verandering in de eetlust
- Gewichtsverandering
- Obstipatie
- Verlies van libido
- Menstruatiestoornis
Cognitieve
- Verstoord denkproces
- Verminderde concentratie
- Geheugenprobleem
- Schuldgevoelens
- Gevoelens van waardeloosheid en besluiteloosheid
- Suïcidegedachten en suïcide
2.1.3. Gevolgen van depressie
Een depressie heeft grote gevolgen op de persoon in kwestie.
- Sociale contacten verminderen
- Werken lukt niet meer
- Zelfzorg wordt in sleur
Gezin en omgeving worden vaak ook meegesleurd in de depressie
Maatschappelijk impact
Hevige emotionele pijn zonder einde resulteert vaak in een suïcidepoging of suïcide
2.2. De manische episode
2.2.1. Ter info: eigenschappen
- Abnormale en voortdurend verhoogde, geprikkelde stemming (gedurende
1week)
- Verhoogde zelfgevoel en grootheidsideeën
- Afgenomen slaapbehoefte
- Spraakzamer dan anders of spreekdrang
- Vluggen en creatieve gedachtegang
- Verhoogde afleidbaarheid
- Toename van psychomotorische activiteit en doelgericht
- Overmatig bezighouden met aangename activiteiten
