FILOSOFIE
LES 1
Wat is filosofie en waarom is het belangrijk voor architectuur?
WAT is filosofie?
Filosofie ontstaan: waarom is een situatie zoals het is? (man zonder broek verhaal). JE gaat ervan uit
dat er een uitleg is voor die rare situatie. Er is een reden waarom iets is zoals het is.
Bv seriemoordenaar gevat. De familie wil antwoorden.
Bv zelfmoord. Je wilt weten waarom.
Mensen hebben behoefte aan uitleg. Vr alles dat gebeurt een uitleg en als je die niet krijgt wil je die
weten.
Bv iemand terminaal. Waarom? Waarom moet iemand sterven? Waarom geboren als je toch gaat
sterven? Waarom leven we?
Waarom leven wij allemaal? Waarom bestaat de wereld?
Waarom is er iets eerder dan niets?
Geen antwoorden voor deze waaromvragen. => in veel beschavingen en culturen gaan mensen op
die vragen waar geen antw voor is toch een uitleg bedenken.
Bv mythes =geeft uitleg waarom de dingen in deze wereld zijn zoals ze zijn. => bv mythe van
artistofanes: oorspronkelijk waren mensen bolvormige wezens. Bol bij grieken is vorm voor perfectie.
Aangezien mensen perfect waren trokken ze zich niets aan van de goden. Goden kwaad. Zeus stuurt
bliksem naar wereld. Al die mensen werden halve mensen die een soort diep fysiek verlangen
hebben om die andere helft terug te vinden. => geeft uitleg aan dat mensen geloven dat er ergens
iemand is die uw persoon, uw wederhelft is die u compleet maakt. Geeft ook uitleg voor waarom
heteroseksualiteit en homoseksualiteit bestaat. => geeft een soort antwoord waarvoor je weet dat
je het niet meteen gaat vinden
Bv mythe adam en Eva: eerste 2 mensen. Genieten van aards paradijs. Boom in midden van de tuin.
Boom van kennis van goed en kwaad. Adam en eva mogen doen in de tuin wat ze willen maar die
slang zegt om van die appel te eten mr van god mocht dat niet. Doen het toch. Op dat moment
worden ze plots beschaamd dat ze naakt zijn en als straf verdreven uit aards paradijs. => elke
volwassene weet dat dit niet echt gebeurd is. Maar geeft uitleg aan het feit dat mensen duidelijk deel
zijn van de natuur en dan plotseling kennis van goed en kwaad kregen = een geweten krijgen. Besef
van wie je bent en wat je hier loopt te doen. Dat mensen deels natuurlijke wezens zijn en
tegelijkertijd kunnen we niet aanvaarden dat we geen dieren zijn. We zijn niet gewoon dieren omdat
we besef hebben van wat we doen; van goed en kwaad.
1
,Muthos (Grieks)= verhaal. De mythes zijn verhaaltjes die een uitleg geven aan een situatie in de
wereld. Het zijn verhalen omdat ze allemaal beginnen met dezelfde structuur. Ooit waren er eens…
allemaal niet duidelijk waar precies enzo. Er is een soort van disconnectie tussen onze wereld en de
wereld van de mythe. Mensen stellen vragen waarop ze weten dat ze in deze wereld geen uitleg
vinden dus zoeken verklaring in wereld van de mythe.
Hoe ontstaat de filosofie. Het Grieks mirakel (de ontdekking van de rede) => in de griekse wereld
(rond middellandse zee). Rond 5e eeuw voor christus plots op verschillende plaatsen mensen
(filosofen) in 1 of 2 generaties zeggen wij willen geen mythes ne verhalen meer, wij willen echte
redenen. Dat is iets dat iedereen kan begrijpen dat klopt. het moet een echte reden zijn in de echte
wereld zelf (niet van de verhalen). Op dat moment wijst men erop; alle mensen hebben 1 ding
gemeen: redelijkheid. Je kan zien of een reden geldig is of niet. Je kan het verschil zien tussen een
reden en geen reden voor iets. Onderscheiden: krinè. Als je een goeie reden hebt voor iets, dan kan
iedereen die verstaan (of je nu andere cultuur of geslacht hebt.). een reden geven = een verklaring
geven voor iedereen. Fundamenteel, sociaal en universeel.
Zo begint ook de filosofie. Plato => zijn boeken geschreven als een script van een film of seriei.
Allemaal dialogen en gesprekken. Oorspronkelijk was filosofie een sociaal gegeven. Die gesprekken
specifieke vorm. Socrates is leraar van plato. Socrates heeft zelf nooit iets geschreven maar in
griekenland naar de agora gaat en daar discussiëren mensen hoe de stad gerund moet worden.
Socrates is de filosoof die een aantal mensen ziet discussieren en hij gaat erbij staan en stelt vragen.
Bv wat bedoel je met rechtvaardig. Men gaat beantwoorden van iedereen weet dat dus hij ook. Die
weet dat het niet makkelijk is om te definiëren wat rechtvaardig is. Socrates gaat vragen stellen.
Bedoel je met rechtvaardig eerder dit of eerder dat of in eerder deze zin of in die zin. De filosoof
geeft geen antwoorden maar stelt vragen. Hij doet de persoon nadenken. Er ontstaat een
pingpongspel waarin ze samen beginnen te zoeken naar wat eig een juiste bepaling is van kunst of
rechtvaardigheid. Op die manier gaan ze samen meer en meer komen tot iets waar iedereen die er
bij staat het ermee eens is. En uiteindelijk komen ze bij iets waarvan ze denken: hier moet ied er toch
mee eens zijn. Als je iets bereikt waar iedereen het mee eens is, ben je een stap dichter bij de
waarheid. Principe: Iedereen die op de markt rondloopt heeft een mening.
Niemand heeft een waarheid wnt is hun eigen visie. Maar als je samen zoekt, kom je dichter bij iets
wat iedereen aanvaardt en dat is echt kennis. Je komt tot iets dat meer is dan je mening want dan
heb je waarheid. Meningsverschil bestaat maar waarheidsverschil niet. (griekse visie). Je eigen
mening moet je overwinnen en verdergaan en zo kom je tot kennis. Kennis is iets dat iedereen kan
verstaan. Als het echte reden zijn dan kan iedereen het verstaan. Waarheid is niet iets persoonlijk,
maar is iets dat er is voor iedereen. De filosoof is niet de slimste persoon die alles zegt. Dat doet hij
niet. Hij weet van zichzelf dat hij niet alles weet maar stelt vragen. => kritisch dialoog ontstaat.
Socrates: “het enige dat ik weet is dat ik niets weet.” Het wijst op: ik ben een mens in een bepaalde
situatie (man in griekenland) heeft een beperkte visie dus mijn mening is niet de echte kennis.
Filosoof is eig degene die bereid is om tot beter inzicht te komen.
Democratie op dat moment uitgevonden in Griekenland. Volk dat heerst. Belangrijk omdat het juist
veronderstelt dat iedereen van het volk in staat is tot nadenken. Dat iedereen redelijkheid heeft.
2
, Filosofie heeft te maken met reflectie. Je bent bereid na te denken over de dingen die je meent te
weten. Filosofie is uitnodiging om na te denken over dingen. Dat heeft te maken met kritisch zijn.
Onderscheid maken tussen goede en slechte reden. Filosofie is radicaal kritisch (dus ook kritisch over
filosofie zelf) ook je eigen mening loslaten en kritisch bevragen. Hetgeen wat je zelf waarneemt voor
waar ook in vraag te stellen. Reflectie is niet over het object maar over wat wij doen met dat object.
Is and ought (is: hoe de wereld is; ought: hoe de wereld zou moeten zijn)
Wanneer wij iets goedkeuren of afkeuren is dat te maken met ought. Kijk in de natuur bv
kindermoord. Dat is natuurlijk zo is het. Wij keuren dat af omdat dat niet is hoe we willen dat de
wereld is.
Bij de grieken dus grieks mirakel die ontdekking van de rede. Griekse cultuur weg door romeinen. Bij
de romeinen soort van belang van meerdere goden en tegelijkertijd ook rond jaar nul figuur van
christus. En op die manier belang van redelijkheid weer verdrukt voor lange tijd en voor groot stuk
tot en met de middeleeuwen religie die boven de reden staat. Verhalen uit bijbel belangrijker dan
rede zelf.
Rond einde 18e eeuw opnieuw filosofie met redelijkheid. Verlichting. De griekse idealen terug nr
boven. We nemen niet aan wat god en meester zegt, maar kunnen zelf denken. Kant: sapere aude. =
durf zelf na te denken.
Na die periode opnieuw die democratie belangrijker. Centrale ruimte van democratie: parlement.
Halfrond met van voor spreektgestoelte. Iedereen die daar zit mag beurt vragen en naar voor te
komen. Al degene die errond zitten mogen oneens zijn en alle zeggen. Volkvertegenwoordigers
kunnen daar nadenken.
Jaren 1800: de redelijkheid ontwikkelt zicht tot wetenschap en dat brengt technologie voort. In
Duitsland de ultieme leider op vlak van technologie en wetenschap. Iedereen in Oxford en Harvard
kon duits lezen omdat daar alles belangrijk was. Duitsland was zo sterk in uitzetten van redelijkheid,
ze zijn zodanig sterk dat ze uiteindelijk verantwoordelijk zijn voor WOI. Die oorlog gaar fout en in
reactie op die fout (in 1930) een maatschappij die denkt dat redelijkheid vooruitgang is. Redelijkheid
maakt ons los van relgie en verdrukking? Redelijkheid is vrijheid. => wetenschappelijke ontwikkeling
en welvaart: leidt tot oorlogsmachine.
Er worden dus veel vragen gesteld bij de rationaliteit. Rationaliteit zegt eig dat alles dat irrationeel is
minder waardig is en niet geldig. Na 2e wereldoorlog wordt die rationaliteit in vraag gesteld. En
nagedacht over belang van religie en symbolen.
21e eeuw: weer andere situatie. Namelijk: nu (sinds opkomst van sociale media) nieuw effect (ipv
agora) gigantisch forum waar iedereen zijn mening geeft. Ineens sinds (bv figuur als Trump die speelt
met zaken als waarheid verdraaien) die griekse waarde van waarheid vindt weer een belang. Men
verstaat niet waarom zoveel mensen irrationeel zijn en heel openlijk onzin verkondigen, meningen
hebben die niet gefundeerd zijn. Dan zie je opnieuw die waarheid die opnieuw naar boven komt.
3
LES 1
Wat is filosofie en waarom is het belangrijk voor architectuur?
WAT is filosofie?
Filosofie ontstaan: waarom is een situatie zoals het is? (man zonder broek verhaal). JE gaat ervan uit
dat er een uitleg is voor die rare situatie. Er is een reden waarom iets is zoals het is.
Bv seriemoordenaar gevat. De familie wil antwoorden.
Bv zelfmoord. Je wilt weten waarom.
Mensen hebben behoefte aan uitleg. Vr alles dat gebeurt een uitleg en als je die niet krijgt wil je die
weten.
Bv iemand terminaal. Waarom? Waarom moet iemand sterven? Waarom geboren als je toch gaat
sterven? Waarom leven we?
Waarom leven wij allemaal? Waarom bestaat de wereld?
Waarom is er iets eerder dan niets?
Geen antwoorden voor deze waaromvragen. => in veel beschavingen en culturen gaan mensen op
die vragen waar geen antw voor is toch een uitleg bedenken.
Bv mythes =geeft uitleg waarom de dingen in deze wereld zijn zoals ze zijn. => bv mythe van
artistofanes: oorspronkelijk waren mensen bolvormige wezens. Bol bij grieken is vorm voor perfectie.
Aangezien mensen perfect waren trokken ze zich niets aan van de goden. Goden kwaad. Zeus stuurt
bliksem naar wereld. Al die mensen werden halve mensen die een soort diep fysiek verlangen
hebben om die andere helft terug te vinden. => geeft uitleg aan dat mensen geloven dat er ergens
iemand is die uw persoon, uw wederhelft is die u compleet maakt. Geeft ook uitleg voor waarom
heteroseksualiteit en homoseksualiteit bestaat. => geeft een soort antwoord waarvoor je weet dat
je het niet meteen gaat vinden
Bv mythe adam en Eva: eerste 2 mensen. Genieten van aards paradijs. Boom in midden van de tuin.
Boom van kennis van goed en kwaad. Adam en eva mogen doen in de tuin wat ze willen maar die
slang zegt om van die appel te eten mr van god mocht dat niet. Doen het toch. Op dat moment
worden ze plots beschaamd dat ze naakt zijn en als straf verdreven uit aards paradijs. => elke
volwassene weet dat dit niet echt gebeurd is. Maar geeft uitleg aan het feit dat mensen duidelijk deel
zijn van de natuur en dan plotseling kennis van goed en kwaad kregen = een geweten krijgen. Besef
van wie je bent en wat je hier loopt te doen. Dat mensen deels natuurlijke wezens zijn en
tegelijkertijd kunnen we niet aanvaarden dat we geen dieren zijn. We zijn niet gewoon dieren omdat
we besef hebben van wat we doen; van goed en kwaad.
1
,Muthos (Grieks)= verhaal. De mythes zijn verhaaltjes die een uitleg geven aan een situatie in de
wereld. Het zijn verhalen omdat ze allemaal beginnen met dezelfde structuur. Ooit waren er eens…
allemaal niet duidelijk waar precies enzo. Er is een soort van disconnectie tussen onze wereld en de
wereld van de mythe. Mensen stellen vragen waarop ze weten dat ze in deze wereld geen uitleg
vinden dus zoeken verklaring in wereld van de mythe.
Hoe ontstaat de filosofie. Het Grieks mirakel (de ontdekking van de rede) => in de griekse wereld
(rond middellandse zee). Rond 5e eeuw voor christus plots op verschillende plaatsen mensen
(filosofen) in 1 of 2 generaties zeggen wij willen geen mythes ne verhalen meer, wij willen echte
redenen. Dat is iets dat iedereen kan begrijpen dat klopt. het moet een echte reden zijn in de echte
wereld zelf (niet van de verhalen). Op dat moment wijst men erop; alle mensen hebben 1 ding
gemeen: redelijkheid. Je kan zien of een reden geldig is of niet. Je kan het verschil zien tussen een
reden en geen reden voor iets. Onderscheiden: krinè. Als je een goeie reden hebt voor iets, dan kan
iedereen die verstaan (of je nu andere cultuur of geslacht hebt.). een reden geven = een verklaring
geven voor iedereen. Fundamenteel, sociaal en universeel.
Zo begint ook de filosofie. Plato => zijn boeken geschreven als een script van een film of seriei.
Allemaal dialogen en gesprekken. Oorspronkelijk was filosofie een sociaal gegeven. Die gesprekken
specifieke vorm. Socrates is leraar van plato. Socrates heeft zelf nooit iets geschreven maar in
griekenland naar de agora gaat en daar discussiëren mensen hoe de stad gerund moet worden.
Socrates is de filosoof die een aantal mensen ziet discussieren en hij gaat erbij staan en stelt vragen.
Bv wat bedoel je met rechtvaardig. Men gaat beantwoorden van iedereen weet dat dus hij ook. Die
weet dat het niet makkelijk is om te definiëren wat rechtvaardig is. Socrates gaat vragen stellen.
Bedoel je met rechtvaardig eerder dit of eerder dat of in eerder deze zin of in die zin. De filosoof
geeft geen antwoorden maar stelt vragen. Hij doet de persoon nadenken. Er ontstaat een
pingpongspel waarin ze samen beginnen te zoeken naar wat eig een juiste bepaling is van kunst of
rechtvaardigheid. Op die manier gaan ze samen meer en meer komen tot iets waar iedereen die er
bij staat het ermee eens is. En uiteindelijk komen ze bij iets waarvan ze denken: hier moet ied er toch
mee eens zijn. Als je iets bereikt waar iedereen het mee eens is, ben je een stap dichter bij de
waarheid. Principe: Iedereen die op de markt rondloopt heeft een mening.
Niemand heeft een waarheid wnt is hun eigen visie. Maar als je samen zoekt, kom je dichter bij iets
wat iedereen aanvaardt en dat is echt kennis. Je komt tot iets dat meer is dan je mening want dan
heb je waarheid. Meningsverschil bestaat maar waarheidsverschil niet. (griekse visie). Je eigen
mening moet je overwinnen en verdergaan en zo kom je tot kennis. Kennis is iets dat iedereen kan
verstaan. Als het echte reden zijn dan kan iedereen het verstaan. Waarheid is niet iets persoonlijk,
maar is iets dat er is voor iedereen. De filosoof is niet de slimste persoon die alles zegt. Dat doet hij
niet. Hij weet van zichzelf dat hij niet alles weet maar stelt vragen. => kritisch dialoog ontstaat.
Socrates: “het enige dat ik weet is dat ik niets weet.” Het wijst op: ik ben een mens in een bepaalde
situatie (man in griekenland) heeft een beperkte visie dus mijn mening is niet de echte kennis.
Filosoof is eig degene die bereid is om tot beter inzicht te komen.
Democratie op dat moment uitgevonden in Griekenland. Volk dat heerst. Belangrijk omdat het juist
veronderstelt dat iedereen van het volk in staat is tot nadenken. Dat iedereen redelijkheid heeft.
2
, Filosofie heeft te maken met reflectie. Je bent bereid na te denken over de dingen die je meent te
weten. Filosofie is uitnodiging om na te denken over dingen. Dat heeft te maken met kritisch zijn.
Onderscheid maken tussen goede en slechte reden. Filosofie is radicaal kritisch (dus ook kritisch over
filosofie zelf) ook je eigen mening loslaten en kritisch bevragen. Hetgeen wat je zelf waarneemt voor
waar ook in vraag te stellen. Reflectie is niet over het object maar over wat wij doen met dat object.
Is and ought (is: hoe de wereld is; ought: hoe de wereld zou moeten zijn)
Wanneer wij iets goedkeuren of afkeuren is dat te maken met ought. Kijk in de natuur bv
kindermoord. Dat is natuurlijk zo is het. Wij keuren dat af omdat dat niet is hoe we willen dat de
wereld is.
Bij de grieken dus grieks mirakel die ontdekking van de rede. Griekse cultuur weg door romeinen. Bij
de romeinen soort van belang van meerdere goden en tegelijkertijd ook rond jaar nul figuur van
christus. En op die manier belang van redelijkheid weer verdrukt voor lange tijd en voor groot stuk
tot en met de middeleeuwen religie die boven de reden staat. Verhalen uit bijbel belangrijker dan
rede zelf.
Rond einde 18e eeuw opnieuw filosofie met redelijkheid. Verlichting. De griekse idealen terug nr
boven. We nemen niet aan wat god en meester zegt, maar kunnen zelf denken. Kant: sapere aude. =
durf zelf na te denken.
Na die periode opnieuw die democratie belangrijker. Centrale ruimte van democratie: parlement.
Halfrond met van voor spreektgestoelte. Iedereen die daar zit mag beurt vragen en naar voor te
komen. Al degene die errond zitten mogen oneens zijn en alle zeggen. Volkvertegenwoordigers
kunnen daar nadenken.
Jaren 1800: de redelijkheid ontwikkelt zicht tot wetenschap en dat brengt technologie voort. In
Duitsland de ultieme leider op vlak van technologie en wetenschap. Iedereen in Oxford en Harvard
kon duits lezen omdat daar alles belangrijk was. Duitsland was zo sterk in uitzetten van redelijkheid,
ze zijn zodanig sterk dat ze uiteindelijk verantwoordelijk zijn voor WOI. Die oorlog gaar fout en in
reactie op die fout (in 1930) een maatschappij die denkt dat redelijkheid vooruitgang is. Redelijkheid
maakt ons los van relgie en verdrukking? Redelijkheid is vrijheid. => wetenschappelijke ontwikkeling
en welvaart: leidt tot oorlogsmachine.
Er worden dus veel vragen gesteld bij de rationaliteit. Rationaliteit zegt eig dat alles dat irrationeel is
minder waardig is en niet geldig. Na 2e wereldoorlog wordt die rationaliteit in vraag gesteld. En
nagedacht over belang van religie en symbolen.
21e eeuw: weer andere situatie. Namelijk: nu (sinds opkomst van sociale media) nieuw effect (ipv
agora) gigantisch forum waar iedereen zijn mening geeft. Ineens sinds (bv figuur als Trump die speelt
met zaken als waarheid verdraaien) die griekse waarde van waarheid vindt weer een belang. Men
verstaat niet waarom zoveel mensen irrationeel zijn en heel openlijk onzin verkondigen, meningen
hebben die niet gefundeerd zijn. Dan zie je opnieuw die waarheid die opnieuw naar boven komt.
3
