Samenvatting crisismanagement
,Hoofdstuk 1 Crises, calamiteiten en ander onheil
1.1 Crisisbeheersing: risico’s, kansen, effecten, gevaren en veiligheid
Risico = een conditie waarin de mogelijkheid bestaat van een nadelige afwijking van de gewenste
uitkomst. Globaal is het gevaar voor schade en verlies.
Risico = kans x effect (r = k x e)
De hoogte van het risico wordt door twee factoren bepaald:
• Kans
• Effect
De risicoformule zegt niks over de manier waarop we risico beleven of ervaren, of waarop risico ons
gedrag beïnvloedt. In de beleving van risico speelt de eigen keuze een belangrijke rol (bijv. iemand
die gevaarlijke sport beoefend) = risicobeleving.
Bij bedrijven die gevaarlijke activiteiten ontplooien wordt naar twee vormen van een risico bekeken:
• Quantitative risk assessment (QRA) – voor berekenen van risico.
Hulpmiddel om kans op en de effecten van incident te bepalen.
Ook maken bedrijven onderscheid tussen plaatsgebonden risico en het groepsrisico.
• Plaatsgebonden risico: de kans dat een denkbeeldig persoon loopt om op een bepaalde plek
dodelijk getroffen te worden door een ongeval. Hierbij speelt de bron van het gevaar een rol.
• Groepsrisico: de cumulatieve kans dat ten minste 10 personen overlijden als rechtstreeks
gevolg van een calamiteit. Hierbij speelt de bron van het gevaar en de inrichting van de
omgeving een rol.
Voor bedrijven met risicovolle activiteiten wordt op basis van het plaatsgebonden risico een gebied
berekend. Voor een object wordt dan de 10-6- contour vastgesteld. De contour geeft een grens aan
van het gebied rondom een object waarbinnen een persoon jaarlijks een kans van een op de miljoen
zou hebben te hebben overlijden als gevolg van een ongeval bij het object. De contouren worden ook
bij ruimtelijke ordening gebruikt om te kijken hoe dichtbij een risico-object bij een woonwijk mag
liggen.
Om de burgers in Nederland te informeren maakt de overheid gebruik van grafische weergave via
het internet. We beschouwen een situatie als veilig als het risico acceptabel is. Er zijn verschillende
methoden om risico’s te berekenen:
• Effectberekening: er wordt gebruikt gemaakt van schattingen. Je gebruikt het maximaal
effect of een verwacht effect. In de rampenbestrijding wordt de maatramp gebruikt.
• Kansberekening: statische berekeningen hebben een voorspellende waarde, maar gaat
vooral over verleden. Het probleem van deze berekening zit bij het niet onafhankelijk zijn van
kansen. Een ander probleem is dat menselijk gedrag niet te voorspellen is. Met het rekenen
van risico’s worden in de praktijk allerlei aannames gedaan. De kans-factor is het moeilijkste
om te bepalen en het meest onnauwkeurig.
Belangrijk: activiteiten kunnen consequenties hebben die we onacceptabel vinden, waardoor we die
activiteiten volledig achterwege moeten laten.
Het bepalen van een risico is van belang voor de veiligheid. Je moet proberen risico’s zo laag mogelijk
te houden en mogelijke effecten te beperken.
,Crisisbeheersing richt zich op problemen die zich feitelijk voordoen en waarbij de kans dus weinig
relevant is. Voor crisisbeheersing is het effect van belang. Het effect bepaalt de mate van gewenste
beheersing. Probleem: je moet een scenario benoemen. Het aantal gebeurtenissen die leidt tot
schade en letsel kan oneindig groot zijn. Scenario’s die we van tevoren uitwerken, doen zich vaak niet
voor. Ook kunnen gebeurtenissen van tevoren zijn herkend, maar worden verrast door combinatie of
omvang van verschillende factoren.
1.2 Terminologie: wat is een crisis, ramp of calamiteit?
Crisis = een periode van ernstige stoornis. Dit is breed. Het begrip moet verder gedefinieerd en
ingekaderd worden. Verschillende organisaties gebruiken verschillende termen.
Volgens de overheid is een ramp: een zwaar ongeval of een andere gebeurtenis waarbij het leven en
de gezondheid van veel personen, het milieu of grote maatschappelijke belangen in ernstige mate
zijn geschaad of worden bedreigd en waarbij een gecoördineerde inzet van diensten of organisaties
van verschillende disciplines is vereis om de dreiging weg te nemen of de schadelijke gevolgen te
beperken. De begrippen ernstig, in ernstige mate en bedreigd zijn subjectief. Een ramp is pas een
ramp als er coördinatie en multidisciplinair optreden vereist is.
Definitie crisis:
• Volgens WVR is crisis een situatie waarin een vitaal belang van de samenleving is aangetast
of dreigt aangetast te worden. Vitale belangen en aangetast zijn subjectieve begrippen. Er
wordt lokaal anders gekeken naar deze definitie.
• In een bedrijf betekent crisis: een gebeurtenis waardoor het bestaan van het bedrijf
bedreigd wordt of bedreigd zou kunnen worden.
• In een organisatie is sprake van een crisis wanneer de normale voorzorgsmaatregelen
gefaald hebben en een acuut probleem het functioneren van een organisatie grondig
verstoort of in gevaar brengt.
• Een oude definitie: een crisis is een ernstige bedreiging van de basisstructuren of van de
fundamentele waarden en normen van een sociaal systeem, welke bij een geringe beslistijd
en een hoge mate van onzekerheid noopt tot het nemen van kritieke beslissingen.
In de oude definitie van crisis zien we ook een aantal subjectieve begrippen:
• Bedreiging van het systeem – crisis gaat over de bedreiging van een sociaal systeem. Een
sociaal systeem is een organisatie of samenleving. Een crisis is dan een ernstige gebeurtenis
waarbij de omvang zo groot is dat de organisatie het niet kan opvangen.
• Geringe beslistijd – tijdsverloop is zodanig dat dat voor de besluitvorming gelimiteerde tijd
beschikbaar is en dus onder druk staat. Dit heeft consequenties voor de kwaliteit van de
besluitvorming. De beslistijd kan ook erg variëren van het type situatie.
• Hoge mate van onzekerheid – een crisis is nooit een routematig proces. Het is niet duidelijk
welke problemen je tegenkomt en wat de consequenties zijn. Ook is de
informatievoorziening problematisch.
• Kritieke beslissingen – om escalatie te voorkomen zijn maatregelen nodig. Beslissingen
kunnen vergaande consequenties hebben en kosten met zich meebrengen.
Een regionale crisis is:
• Een gebeurtenis waardoor een ernstige verstoring van de openbare orde en/of fysieke
veiligheid is ontstaan binnen de veiligheidsregio; en
, • Waarbij een gecoördineerde inzet van diensten en organisaties van verschillende disciplines
is vereist om de dreiging weg te nemen of schadelijke gevolgen te beperken.
Verschillende organisaties kunnen verschillende indelingen en definities hanteren.
Het doel van de definitie crisis is het bewerkstelligen van een eensluidende perceptie en betekenis
van signalen. Geconfronteerd met een bepaalde situatie moet de doelgroep bepalen of deze wel of
niet onder crisis valt. Door goed met elkaar te communiceren ontstaat een gemeenschappelijk beeld
van het begrip crisis. In het begrip crisis spelen dreiging, urgentie en onzekerheid een rol.
Crises hebben een lage frequentie. Op het moment dat een bepaalde situatie regelmatiger voorkomt,
komt er een routinematig respons en raakt het systeem erop ingespeeld. Het nadeel is dat een
gevaarlijke situatie als ongevaarlijk kan worden beschouwd.
Een crisis is dus een bedreigende gebeurtenis die moet worden beschouwd in de context van het
systeem en de eigenschappen en de relaties ervan.
,Hoofdstuk 1 Crises, calamiteiten en ander onheil
1.1 Crisisbeheersing: risico’s, kansen, effecten, gevaren en veiligheid
Risico = een conditie waarin de mogelijkheid bestaat van een nadelige afwijking van de gewenste
uitkomst. Globaal is het gevaar voor schade en verlies.
Risico = kans x effect (r = k x e)
De hoogte van het risico wordt door twee factoren bepaald:
• Kans
• Effect
De risicoformule zegt niks over de manier waarop we risico beleven of ervaren, of waarop risico ons
gedrag beïnvloedt. In de beleving van risico speelt de eigen keuze een belangrijke rol (bijv. iemand
die gevaarlijke sport beoefend) = risicobeleving.
Bij bedrijven die gevaarlijke activiteiten ontplooien wordt naar twee vormen van een risico bekeken:
• Quantitative risk assessment (QRA) – voor berekenen van risico.
Hulpmiddel om kans op en de effecten van incident te bepalen.
Ook maken bedrijven onderscheid tussen plaatsgebonden risico en het groepsrisico.
• Plaatsgebonden risico: de kans dat een denkbeeldig persoon loopt om op een bepaalde plek
dodelijk getroffen te worden door een ongeval. Hierbij speelt de bron van het gevaar een rol.
• Groepsrisico: de cumulatieve kans dat ten minste 10 personen overlijden als rechtstreeks
gevolg van een calamiteit. Hierbij speelt de bron van het gevaar en de inrichting van de
omgeving een rol.
Voor bedrijven met risicovolle activiteiten wordt op basis van het plaatsgebonden risico een gebied
berekend. Voor een object wordt dan de 10-6- contour vastgesteld. De contour geeft een grens aan
van het gebied rondom een object waarbinnen een persoon jaarlijks een kans van een op de miljoen
zou hebben te hebben overlijden als gevolg van een ongeval bij het object. De contouren worden ook
bij ruimtelijke ordening gebruikt om te kijken hoe dichtbij een risico-object bij een woonwijk mag
liggen.
Om de burgers in Nederland te informeren maakt de overheid gebruik van grafische weergave via
het internet. We beschouwen een situatie als veilig als het risico acceptabel is. Er zijn verschillende
methoden om risico’s te berekenen:
• Effectberekening: er wordt gebruikt gemaakt van schattingen. Je gebruikt het maximaal
effect of een verwacht effect. In de rampenbestrijding wordt de maatramp gebruikt.
• Kansberekening: statische berekeningen hebben een voorspellende waarde, maar gaat
vooral over verleden. Het probleem van deze berekening zit bij het niet onafhankelijk zijn van
kansen. Een ander probleem is dat menselijk gedrag niet te voorspellen is. Met het rekenen
van risico’s worden in de praktijk allerlei aannames gedaan. De kans-factor is het moeilijkste
om te bepalen en het meest onnauwkeurig.
Belangrijk: activiteiten kunnen consequenties hebben die we onacceptabel vinden, waardoor we die
activiteiten volledig achterwege moeten laten.
Het bepalen van een risico is van belang voor de veiligheid. Je moet proberen risico’s zo laag mogelijk
te houden en mogelijke effecten te beperken.
,Crisisbeheersing richt zich op problemen die zich feitelijk voordoen en waarbij de kans dus weinig
relevant is. Voor crisisbeheersing is het effect van belang. Het effect bepaalt de mate van gewenste
beheersing. Probleem: je moet een scenario benoemen. Het aantal gebeurtenissen die leidt tot
schade en letsel kan oneindig groot zijn. Scenario’s die we van tevoren uitwerken, doen zich vaak niet
voor. Ook kunnen gebeurtenissen van tevoren zijn herkend, maar worden verrast door combinatie of
omvang van verschillende factoren.
1.2 Terminologie: wat is een crisis, ramp of calamiteit?
Crisis = een periode van ernstige stoornis. Dit is breed. Het begrip moet verder gedefinieerd en
ingekaderd worden. Verschillende organisaties gebruiken verschillende termen.
Volgens de overheid is een ramp: een zwaar ongeval of een andere gebeurtenis waarbij het leven en
de gezondheid van veel personen, het milieu of grote maatschappelijke belangen in ernstige mate
zijn geschaad of worden bedreigd en waarbij een gecoördineerde inzet van diensten of organisaties
van verschillende disciplines is vereis om de dreiging weg te nemen of de schadelijke gevolgen te
beperken. De begrippen ernstig, in ernstige mate en bedreigd zijn subjectief. Een ramp is pas een
ramp als er coördinatie en multidisciplinair optreden vereist is.
Definitie crisis:
• Volgens WVR is crisis een situatie waarin een vitaal belang van de samenleving is aangetast
of dreigt aangetast te worden. Vitale belangen en aangetast zijn subjectieve begrippen. Er
wordt lokaal anders gekeken naar deze definitie.
• In een bedrijf betekent crisis: een gebeurtenis waardoor het bestaan van het bedrijf
bedreigd wordt of bedreigd zou kunnen worden.
• In een organisatie is sprake van een crisis wanneer de normale voorzorgsmaatregelen
gefaald hebben en een acuut probleem het functioneren van een organisatie grondig
verstoort of in gevaar brengt.
• Een oude definitie: een crisis is een ernstige bedreiging van de basisstructuren of van de
fundamentele waarden en normen van een sociaal systeem, welke bij een geringe beslistijd
en een hoge mate van onzekerheid noopt tot het nemen van kritieke beslissingen.
In de oude definitie van crisis zien we ook een aantal subjectieve begrippen:
• Bedreiging van het systeem – crisis gaat over de bedreiging van een sociaal systeem. Een
sociaal systeem is een organisatie of samenleving. Een crisis is dan een ernstige gebeurtenis
waarbij de omvang zo groot is dat de organisatie het niet kan opvangen.
• Geringe beslistijd – tijdsverloop is zodanig dat dat voor de besluitvorming gelimiteerde tijd
beschikbaar is en dus onder druk staat. Dit heeft consequenties voor de kwaliteit van de
besluitvorming. De beslistijd kan ook erg variëren van het type situatie.
• Hoge mate van onzekerheid – een crisis is nooit een routematig proces. Het is niet duidelijk
welke problemen je tegenkomt en wat de consequenties zijn. Ook is de
informatievoorziening problematisch.
• Kritieke beslissingen – om escalatie te voorkomen zijn maatregelen nodig. Beslissingen
kunnen vergaande consequenties hebben en kosten met zich meebrengen.
Een regionale crisis is:
• Een gebeurtenis waardoor een ernstige verstoring van de openbare orde en/of fysieke
veiligheid is ontstaan binnen de veiligheidsregio; en
, • Waarbij een gecoördineerde inzet van diensten en organisaties van verschillende disciplines
is vereist om de dreiging weg te nemen of schadelijke gevolgen te beperken.
Verschillende organisaties kunnen verschillende indelingen en definities hanteren.
Het doel van de definitie crisis is het bewerkstelligen van een eensluidende perceptie en betekenis
van signalen. Geconfronteerd met een bepaalde situatie moet de doelgroep bepalen of deze wel of
niet onder crisis valt. Door goed met elkaar te communiceren ontstaat een gemeenschappelijk beeld
van het begrip crisis. In het begrip crisis spelen dreiging, urgentie en onzekerheid een rol.
Crises hebben een lage frequentie. Op het moment dat een bepaalde situatie regelmatiger voorkomt,
komt er een routinematig respons en raakt het systeem erop ingespeeld. Het nadeel is dat een
gevaarlijke situatie als ongevaarlijk kan worden beschouwd.
Een crisis is dus een bedreigende gebeurtenis die moet worden beschouwd in de context van het
systeem en de eigenschappen en de relaties ervan.
