Samenvatting Kwalitatieve onderzoeksmethoden Dewaele & Meganck

Prof Alexis Dewaele & Reitske Meganck



KWALITATIEVE
ONDERZOEKS-
METHODEN
2025-2026

,
,HOOFDSTUK 1: CONCEPTUELE GRONDSLAGEN VAN KWALITATIEF ONDERZOEK

1. INLEIDING: KWALITATIEF ONDERZOEK, EEN VAK APART?

• Er zijn veel vooroordelen van kwalitatief onderzoek omdat het afwijkt van kwantitatief onderzoek
◦ Maar beide vinden een systematische methode fundamenteel
◦ De benaderingen zijn evenwel erg verschillend van elkaar: ze bekijken eenzelfde psychologisch of sociaal fenomeen
vanuit een verschillend perspectief
◦ Ze vullen elkaar echter prima aan
• Belangrijk verschil: ecologische validiteit
◦ Is hoog bij kwalitatief onderzoek
◦ = de mate waarin onderzoeksresultaten overeenkomen met de alledaagse praktijk of werkelijkheid
◦ Vb. onderzoek waar koppels seks hebben in labo → lage ecologische validiteit want gedrag waarschijnlijk niet hetzelfde
als in alledaagse praktijk
◦ Vb. onderzoek homobuurt in Brussel naar homofoob geweld → hoge ecologische validiteit want onderzoekster
dompelde zich volledig onder
• Vaardigheden die je als onderzoeker nodig hebt:
◦ Sociale-, communicatieve, en organisatorische vaardigheden: goed interview, actief luisteren, groepsgesprekken goed
inplannen
◦ Hoge creativiteit: proces dat iteratief en grillig verloopt, dat soms onzeker is
◦ Uitstekende schrijfvaardigheden: goede auteur die een complex sociaal fenomeen en de theoretische interpretatie
ervan aanschouwelijk maakt voor de lezer
 Vb. Deep Play: Notes on the Balinese Cockfight (Geertz, 1973): onderzoekers werden genegeerd → er vond een
hanengevecht plaats en plots moesten ze vluchten → ze kunnen gewoon bewijs tonen dat ze daar mogen zijn OF
meegaan met de rest → ze gaan mee met de rest → niet meer genegeerd omdat ze kant van dorpelingen kozen


2. KWALITATIEVE DATA-ANALYSE: ALGEMENE KENMERKEN EN BELANGRIJKE THEORETISCHE KADERS

• Men moet een grote hoeveelheid ongestructureerde data interpreteren: patronen, inzichten en verklaringen afleiden
• Dit is tijdsintensief: gegevens worden systematisch gelezen, geordend, gestructureerd, gecodeerd en geïnterpreteerd
• Er is soms sprake van analyticus interruptus: je doet veel pogingen, maar vaak met weinig resultaat

2.1 DATA-ANALYSE IN WISSELWERKING MET DATAVERZAMELING, SAMPLING, ONDERZOEKSVRAAG EN LITERATUUR

, • Typisch kwalitatieve data-analyse:
◦ De vraagstelling en de onderzoeksopzet kunnen onderweg nog wijzigen omdat uit de data blijken dat participanten iets
belangrijk te vertellen hebben dat de onderzoeker aanvankelijk niet wist
◦ Menselijke interactie is de directe bron van informatie
◦ Niet in een vacuüm: zowel onderzoekers als onderzochte geven betekenis aan hun omgeving
 Veel aandacht aan dit proces: de mens is een betekenis verlenend wezen → kijken door ogen van participanten
◦ Beschrijvende indrukken weergeven en interpreteren → data coderen waarbij de formulering van de onderzoeksvraag
zeer belangrijk is
• Twee belangrijke zaken bij interpreteren van data:
◦ De analyse van het materiaal is noodzakelijk en intensief: interpretatie, iteratief proces en constant comparatief
vergelijken
◦ De theorie van het Symbolisch Interactionisme en de Fenomenologie hadden een belangrijke invloed op hoe specifieke
interpretatieve kwalitatieve onderzoeksmethoden tot stand kwamen

2.2 ALGEMENE KENMERKEN

BELANG VAN INTERPRETATIE

• Er is een veelheid van ongestructureerde gegevens
◦ Niet laten overweldigen door de rijkheid van de gegevens en ook geen afbreuk doen aan deze rijkheid
◦ Moeilijkheid ligt in het vinden van structuur in die rijkheid
• De grote hoeveelheid gegevens moeten systematisch en exact geordend worden
◦ De data begrijpen en ermee kan werken
◦ Verwante gegevens uit verschillende transcripten en aantekeningen integreren
◦ Belangrijke thema’s of patronen ontdekken, om die verder te gaan onderzoeken
◦ Onderzoeksvragen beantwoorden op basis van de patronen en verbanden die voorkomen in de gegevens
◦ Conclusies trekken en verifiëren
• Het gaat niet om het feitelijke verhaal, maar de achterliggende verklaringen en redeneringen
◦ Waarom de participant de werkelijkheid op deze specifieke manier benadert en verwoord
◦ Beleving, percepties en ervaringen van de participanten begrijpen en verklaren
◦ Gebruik maken van een gecontroleerde manier van eigen subjectiviteit
• We keren steeds terug naar de data
◦ Wanneer we vaststellen dat interpretaties bevestigd worden door andere fragmenten en andere participanten, zullen
we gaandeweg patronen ontdekken
◦ Door meerdere visies op de analyse samen te brengen, benaderen we de data op een brede manier en wordt er
diepgang gecreëerd = onderzoekstriangulatie

I ITERATIEF PROCES IN DATACOLLECTIE EN -ANALYSE

• Fases van dataverzameling, sampling en data-analyse volgen elkaar herhaaldelijk op
• Continue samenspel tussen het verzamelen en analyseren van data
• Er wordt stap voor stap gewerkt om inzicht in het onderzoeksthema zo goed mogelijk te verkrijgen
• Er is ruimte om te experimenteren
• Aan de hand van systematisch en voortdurend vergelijken van nieuwe data en voorlopige conclusies kunnen inzichten
weerlegd of bevestigd worden

CONSTANT-COMPARATIEF ANALYSEREN

• Lezen en herlezen
• Doel: het overstijgen van het concrete karakter van data uit interviews, observaties en andere bronnen → meer algemene
en overkoepelende conclusies
• Nieuwe data vergelijken met data uit een vroeger stadium
• Continu proces: inzichten worden gevormd, aangepast, bevestigd of zelfs verworpen op basis van andere data
• Zoeken naar een verklaring voor de waargenomen verschillen