Samenvatting Historiografie
LES 1 – inleiding en vroegste geschiedschrijving
Geschiedenis van de geschiedschrijving:
- Vroeger: Eurocentrische visie, veel namen, werken…
- Nu: inzicht krijgen in de geschiedschrijving
Inleiding: Clio is de muze van de geschiedschrijving → toont klassiek beeld van
geschiedschrijving, maar problematisch want toont westerse geschiedschrijving die zeker niet
representatief is over de hele wereld → is symbool geworden van westerse dominantie in de
geschiedschrijving
Uitgangspunt: geschiedschrijving is historisch bepaald: veranderlijk, hangt ook af van toeval
(welke volkeren met wie in contact kwamen). Door naar verschillende geschiedschrijvingen te
kijken over de wereld krijgen we inzicht in onze benadering van geschiedenis.
Functies van geschiedschrijving: zijn veel functies
- Wetenschappelijk: kritische houding naar bronnen, geen anachronistisch onderzoek,
geen plagiaat, geen verheerlijking… → niet altijd zo geweest: had in het verleden ook
andere doelen bvb…
- … politiek: verantwoorden van verovering van de Nieuwe Wereld bvb
- Maatschappelijk: door naar een heel ander verleden te kijken → verleden zien als
bindmiddel tussen mensen
- Didactisch: bvb kijken naar hoe vorsten zich in het verleden hebben gedragen en daaruit
leren hoe vorsten zich wel moeten gedragen
- Esthetisch: als vorm van poëzie
➔ Functies kunnen elkaar ook overlappen (historische werken kunnen meerdere functies
hebben)
De notie geschiedschrijving: geschiedschrijving is beperkend, want gaat om schrijving →
waarom geen herinnering of mondeling doorgeven van geschiedenis? Het schrijven van
geschiedenis, dat start in de oudheid (kleitabletten, inscripties op tempels, schilden van
schildpadden of in gewei van dieren waar inscripties over de toekomst werden gemaakt). In heel
enge zin gebeurd geschiedschrijving enkel als wetenschap (zoals op Uniefs).
➔ Al deze dingen samen: vertellen, schrijven… noemt met historische cultuur (bvb in films,
bordspelen… is er ook geschiedenis, maar is geen geschiedschrijving in enge zin)
Terminologie:
- Geschiedenis: het verleden zelf, maar ook reconstructie van het verleden of de
discipline. Ook rekening mee houden dat er verschillende nadrukken kunnen liggen op
geschiedenis (soms staan bronnen centraal, soms discipline…)
- Historiografie: geheel van geschiedenissen, maar ook metaniveau van historische
praktijk: veel breder: het kan ook verwijzen naar bvb alle methodes die zijn gehanteerd
1
, Het westen VS de wereld? (valkuilen)
- Vaak gereduceerd tot Europese geschiedschrijving: alle andere geschiedschrijvingen
buiten Europa werden genegeerd → kwam kritiek op, bvb door Edward Saïd:
postkoloniale kritiek op Europese geschiedschrijving → nadien zijn historici veel meer
globaal naar geschiedschrijving gaan kijken
- Louter naast elkaar zetten van geschiedschrijving in de wereld (geschiedschrijving in
België, India, Nederland…) → zorgt voor weinig interacties. Die interacties waren er
vooral vanaf VMT periode met ontdekkingsreizen, maar ook voordien al uitwisseling.
Vroegste vormen van geschiedschrijving
OUDE NABIJE OOSTEN
- Complexe regio: meerdere beschavingen
- Daar was geen concept ‘geschiedenis’ zoals wij het kennen → was wel soort historisch
bewustzijn
- In deze regio: zeer veelzijdige fragmentarische bewaring van bronnen (inscripties,
kleitabletten, papyrusrollen…) maar we hebben enkel fragmenten en niet hele bron
- Werd wel nagedacht over het verleden (vorige dynastieën)
Chronografie: opeenvolgende dynastieën werden herdacht, niet in een verhaal maar wel in een
volgorde bvb
- Koningslijsten: steen van Palermo: farao’s werden hierop genoteerd in volgorde. Werden
neergeschreven wanneer er een nieuwe koning kwam
- Annalen: in volgorde plaatsten van bvb veldslagen (alle militaire campagnes van
Toetmoses)
- Kronieken: meer beschrijving dan enkel opsomming. Om deze te schrijven werd er soort
‘onderzoek’ gedaan waarbij andere bronnen (bvb annalen werden gebruikt)
- Belang van astronomie: sterrenkunde werd gebruikt om gebeurtenissen te dateren en
chronologisch te ordenen.
Fragment: Assyrische tekst over grensconflict met Babyloniërs: genre van de tekst: kroniek, is
beschrijving, waar onderzoek naar gedaan is o.b.v. eerdere teksten. Functie van de tekst is
politiek: met als doel eigen rechtvaardiging van hun politiek. Is duidelijk partijdige tekst →
propaganda!
- In deze periode kunnen teksten politieke of maatschappelijke functie hebben
Mythe VS geschiedenis: was geen duidelijke ‘notie’ van geschiedenis, maar wel nagedacht over
geschiedenis. Maar hoe wij vandaag ‘geschiedenis’ kennen bestond niet. Was een vage grens
tussen “epen” en “geschiedschrijving”. Epen: soort legendes waar koningen in interactie gaan
met goden. → reden dat dingen gebeuren is door combinatie van goddelijke wil en menselijk
handelen.
➔ Werd in het OUDE NABIJE OOSTEN onderzoek gedaan, maar op andere manier dan wij
vandaag
2
LES 1 – inleiding en vroegste geschiedschrijving
Geschiedenis van de geschiedschrijving:
- Vroeger: Eurocentrische visie, veel namen, werken…
- Nu: inzicht krijgen in de geschiedschrijving
Inleiding: Clio is de muze van de geschiedschrijving → toont klassiek beeld van
geschiedschrijving, maar problematisch want toont westerse geschiedschrijving die zeker niet
representatief is over de hele wereld → is symbool geworden van westerse dominantie in de
geschiedschrijving
Uitgangspunt: geschiedschrijving is historisch bepaald: veranderlijk, hangt ook af van toeval
(welke volkeren met wie in contact kwamen). Door naar verschillende geschiedschrijvingen te
kijken over de wereld krijgen we inzicht in onze benadering van geschiedenis.
Functies van geschiedschrijving: zijn veel functies
- Wetenschappelijk: kritische houding naar bronnen, geen anachronistisch onderzoek,
geen plagiaat, geen verheerlijking… → niet altijd zo geweest: had in het verleden ook
andere doelen bvb…
- … politiek: verantwoorden van verovering van de Nieuwe Wereld bvb
- Maatschappelijk: door naar een heel ander verleden te kijken → verleden zien als
bindmiddel tussen mensen
- Didactisch: bvb kijken naar hoe vorsten zich in het verleden hebben gedragen en daaruit
leren hoe vorsten zich wel moeten gedragen
- Esthetisch: als vorm van poëzie
➔ Functies kunnen elkaar ook overlappen (historische werken kunnen meerdere functies
hebben)
De notie geschiedschrijving: geschiedschrijving is beperkend, want gaat om schrijving →
waarom geen herinnering of mondeling doorgeven van geschiedenis? Het schrijven van
geschiedenis, dat start in de oudheid (kleitabletten, inscripties op tempels, schilden van
schildpadden of in gewei van dieren waar inscripties over de toekomst werden gemaakt). In heel
enge zin gebeurd geschiedschrijving enkel als wetenschap (zoals op Uniefs).
➔ Al deze dingen samen: vertellen, schrijven… noemt met historische cultuur (bvb in films,
bordspelen… is er ook geschiedenis, maar is geen geschiedschrijving in enge zin)
Terminologie:
- Geschiedenis: het verleden zelf, maar ook reconstructie van het verleden of de
discipline. Ook rekening mee houden dat er verschillende nadrukken kunnen liggen op
geschiedenis (soms staan bronnen centraal, soms discipline…)
- Historiografie: geheel van geschiedenissen, maar ook metaniveau van historische
praktijk: veel breder: het kan ook verwijzen naar bvb alle methodes die zijn gehanteerd
1
, Het westen VS de wereld? (valkuilen)
- Vaak gereduceerd tot Europese geschiedschrijving: alle andere geschiedschrijvingen
buiten Europa werden genegeerd → kwam kritiek op, bvb door Edward Saïd:
postkoloniale kritiek op Europese geschiedschrijving → nadien zijn historici veel meer
globaal naar geschiedschrijving gaan kijken
- Louter naast elkaar zetten van geschiedschrijving in de wereld (geschiedschrijving in
België, India, Nederland…) → zorgt voor weinig interacties. Die interacties waren er
vooral vanaf VMT periode met ontdekkingsreizen, maar ook voordien al uitwisseling.
Vroegste vormen van geschiedschrijving
OUDE NABIJE OOSTEN
- Complexe regio: meerdere beschavingen
- Daar was geen concept ‘geschiedenis’ zoals wij het kennen → was wel soort historisch
bewustzijn
- In deze regio: zeer veelzijdige fragmentarische bewaring van bronnen (inscripties,
kleitabletten, papyrusrollen…) maar we hebben enkel fragmenten en niet hele bron
- Werd wel nagedacht over het verleden (vorige dynastieën)
Chronografie: opeenvolgende dynastieën werden herdacht, niet in een verhaal maar wel in een
volgorde bvb
- Koningslijsten: steen van Palermo: farao’s werden hierop genoteerd in volgorde. Werden
neergeschreven wanneer er een nieuwe koning kwam
- Annalen: in volgorde plaatsten van bvb veldslagen (alle militaire campagnes van
Toetmoses)
- Kronieken: meer beschrijving dan enkel opsomming. Om deze te schrijven werd er soort
‘onderzoek’ gedaan waarbij andere bronnen (bvb annalen werden gebruikt)
- Belang van astronomie: sterrenkunde werd gebruikt om gebeurtenissen te dateren en
chronologisch te ordenen.
Fragment: Assyrische tekst over grensconflict met Babyloniërs: genre van de tekst: kroniek, is
beschrijving, waar onderzoek naar gedaan is o.b.v. eerdere teksten. Functie van de tekst is
politiek: met als doel eigen rechtvaardiging van hun politiek. Is duidelijk partijdige tekst →
propaganda!
- In deze periode kunnen teksten politieke of maatschappelijke functie hebben
Mythe VS geschiedenis: was geen duidelijke ‘notie’ van geschiedenis, maar wel nagedacht over
geschiedenis. Maar hoe wij vandaag ‘geschiedenis’ kennen bestond niet. Was een vage grens
tussen “epen” en “geschiedschrijving”. Epen: soort legendes waar koningen in interactie gaan
met goden. → reden dat dingen gebeuren is door combinatie van goddelijke wil en menselijk
handelen.
➔ Werd in het OUDE NABIJE OOSTEN onderzoek gedaan, maar op andere manier dan wij
vandaag
2
