Problemen van borst en
urogenitaal stelsel: Gynaecologie
Overzicht hoeveelheid leerstof:
Aantal pagina’s
Hoofdstuk
Cursus Les SV
1. Symptomen en onderzoeken in de gynaecologie (les 1) 11 108 12,5
2. De reproductieve cyclus (les 2) 13 40 7
3. Cyclusstoornissen (les 3) 19 34 6
4. Geslachtelijke ontwikkeling: fysiologie en stoornissen (les 4) 11 37 7
5. Aandoeningen van de vulva en vagina (les 5) 16 37 8
6. Aandoeningen van de cervix (les 6, 7) 15 141 14,5
7. Aandoeningen van de uterus (les 8, 9) 17 78 10
8. Adnexiële pathologie (les 16, 17) 15 71 14
9. Gynaecologische infecties (les 12) 13 49 7,5
11. Endometriose (les 13) 9 29 6,5
12. Bekkenbodemproblematiek (les 10) 9 41 6
13. Seksualiteit bij de vrouw (les 15) 11 21 4
14. Senologie (les 11, 14) 21 133 20,5
15. Anticonceptie (les 18, 20) 17 114 14
16. Menopauzale transitie en postmenopauze (les 19) 19 83 8,5
17. Vruchtbaarheid, vruchtbaarheidsstoornissen en -behandelingen (les 21) 21 43 7,5
Addendum: oncogenetica (les 24) 3 20 1
Beslisbomen en diXerentiaaldiagnoses (les 23, 24) 15 53 7,5
Acute en chronische pijnsyndromen van gynaecologische oorsprong (les 22) / 71 4
Examenvragen uit de les / / 5,5
,1. Symptomen en onderzoeken in de gynaecologie (les 1)
- Verloop van een gynaecologisch consult:
o Meest delicate en intieme medische handelingen:
§ Correct en respectvolle uitvoering
§ Rustig en open manier van communiceren
o Verloop:
§ Luisteren naar de hulpvraag
§ Aansluitende algemene anamnese
→ Heel uitgebreid zodat je alles weet voor aanvang van het klinisch onderzoek
→ Beter voorbereid op en betere keuze van onderzoek
§ Gynaecologische en obstetrische anamnese
§ Klinisch onderzoek
§ Bespreken van therapeutische opties met shared decision making indien mogelijk
§ Mogelijkheid om bijkomende vragen te stellen → open zijn
§ Therapeutisch plan opstellen
Anamnese
- Omstandigheden van de anamnese:
o Rustige ruimte met een clean desk
o Al het nodige materiaal binnen handbereik maar uit zicht
o Geef te patiënt al je aandacht:
§ Geen gsm-gebruik
§ Vermijd (te vaak) gestoord te worden
§ Niet continu noteren in dossier tijdens anamnese
o Eerste anamnese uitgebreid, bij volgende consulten eerder beknopt
o Bij meerdere problemen eventueel nieuwe afspraak geven
o Voor bespreking resultaten best telefonische afspraak geven
- Hulpvraag:
o Observeren ho patiënte de klacht zelf formuleert
o Verder exploreren van de hulpvraag met open vragen
o Samenvatten van de klacht
- Reproductieve anamnese (altijd eerst):
o Menstruatie:
§ Menarche:
• Leeftijd waarop eerste spontane menstruatie optreedt
• Gemiddeld 13 jaar met normale spreiding van 10-16 jaar
§ Cyclusduur: gemiddeld 28 dagen met normale spreiding van 21-35 dagen
§ Menstruatieduur: 3-6 dagen
§ Hoeveelheid bloedverlies:
• Normaal: 35 ml of 4 maandverbandjes per dag
• Hypermenorroe: >80 ml → zorgt vaak voor ferriprieve anemie
• Hypomenorroe: gering bloedverlies (slechts enkele druppels)
• Spotting: onregelmatig gering bloedverlies
§ Kleur menstruatie bloed kan hoeveelheid helpen inschatten:
• Weinig bloed in vagina → afgebroken door bacteriën → bruin
• Bruin bloedverlies is ALTIJD weinig bloedverlies
• Rood bloedverlies is normaal tot veel bloedverlies
§ Dysmenorroe:
• Pijnlijke menstruatie:
o Krampachtig
o Gelokaliseerd thv onderbuik
o Soms uitstraling naar rug en/of voorzijde van dijen
• Primaire dysmenorroe: aanwezig vanaf menarche
• Secundaire dysmenorroe: pas later aanwezig
• Gradering:
o Graad 0: geen pijn
o Graad 1: dragelijke pijn, geen pijnstiller nodig
o Graad 2: erge pijn, regelmatig pijnstiller nodig
o Graad 3: heel erge pijn, soms thuisblijven door de pijn
, • Kan ontstaan door hevig bloedverlies:
→ Bloed kan niet aan zelfde snelheid door baarmoederhals passeren
→ Cervix opengerekt
→ Pijn en vagale reactie (soms syncope)
o Menopauze:
§ Laatste menstruatie is begin menopauze EN stop hormonenproductie
§ Gemiddeld 51 jaar met normale spreiding van 40-60 jaar
§ Menopauze voor 40 jaar = prematuur ovarieel falen (POF)
o Anticonceptie + type + correct gebruik (42% millenials vergeet de pil minstens 1x per maand):
o Seksualiteit: seksuele activiteit en seksuele voldoening
o Gynaecologische klachten:
§ Fluor = abnormale vaginale afscheiding:
• Hoeveelheid?
• Consistentie?
• Kleur?
• Geur?
• Verband met de cyclus?
• Klachten van irritatie of pijn?
§ Pruritus vulvae = vulvaire jeuk:
• Moet duidelijk onderscheiden worden van vulvaire irritatie of
branderigheid
§ Vulvodynie = vulvaire pijn:
• Kan spontaan voorkomen
• Meestal duidelijker & scherper aanwezig bij aanraken vulva (tampon, coïtus)
• Kan ook een branderig gevoel of irritatie zijn
§ Onderbuikpijn:
• Lokalisatie (suprapubisch, linker of rechter fossa)
• Eventueel uitlokkende factoren
§ Dyspareunie = pijn bij de coïtus:
• Oppervlakkig (aan de ingang van de schede) of diep (bij diepe penetratie)
§ Libidoverlies = geen zin in het vrijen
§ Postcoïtale spotting/bloedverlies
= Kleine/ruime hoeveelheden bloedverlies na coïtus
§ Galactorroe =melkverlies:
• Spontaan of na expressie van de tepelzone
• Uni- of bilateraal
§ Mastodynie = pijn in de borst:
• Uni- of bilateral
• Cyclisch of continu
§ PMS of premenstrueel syndroom = cluster van somatische en psychologische
symptomen in de premenstruele periode
§ Urologische klachten:
• Pollakisurie
• Hematurie
• Dysurie
• Urinaire incontinentie
§ Defecatieklachten:
• Constipatie
• Fecale incontinentie
- Anamnese na reproductieve anamnese:
o Verloskundige anamnese (G, P, Ab, EUG)
o Abusus
o Relevante antecedenten en operaties:
§ Epilepsie
§ Chronische ziekten
§ Trombo-embolie
§ Diabetes
§ Hypertensie
§ Migraine
§ Schildklierlijden
o Farmaca: herhaalvragen en doorvragen als ze zeggen geen medicatie te nemen
§ Antibiotica verstoort vaginale flora en verminderen resorptie oestrogeen thv darm
→ EXectiviteit pil beïnvloedt (ook bij bepaalde anti-epileptica)
§ Psychofarmaca en neuroleptica kunnen cyclus verstoren door verhoogd prolactine
o Familiale anamnese
, Onderzoek
- Omstandigheden van het onderzoek:
o Omkleden in afgesloten kleedhokje
o Onder OF bovenkledij uitdoen afhankelijk van onderzoek
→ Indien beide nodig, apart uitvoeren met omkleden tussenin
o Uitleggen wat er gaat gebeuren tijdens onderzoek
o Materiaal ligt klaar en in onmiddellijke omgeving
o Uitleg en bespreking NA het aankleden
- Verloop van het onderzoek:
o Algemeen lichamelijk onderzoek:
§ Inspectie:
• Obesitas of anorexie
• Pigmentatie
• Littekens
• Beharing
§ Palpatie abdominaal: tumor, spierweerstand en loslaatpijn
§ Gewicht (belangrijkste parameter van gezondheid)
→ Neemt toe bij zwangerschap en perimenopauzaal
§ Lengte
§ Bloeddruk
o Borstonderzoek:
§ Inspectie
§ Palpatie
o Genitaal onderzoek:
§ Uitwendige inspectie
§ Speculum onderzoek
§ Bimanueel onderzoek
Borstonderzoek
- Inspectie
→ Vergelijken links en rechts en in verschillende houdingen:
o Symmetrie (asymmetrie is normaal tenzij het verschil toeneemt)
o Roodheid en zwelling
o Peau d’orange
o Huidintrekking
o Tepelretractie
o Secreet uit tepel
- Palpatie:
o Posities: zittend of liggend
o Systematische uitvoering met de vlakke hand
o Opsporen van:
§ Pijn
§ Massa’s: vorm, grootte, consistentie, begrenzing, adherenties
§ Klieren
- Correct benoemen van (peri)mammaire regio’s
→ Reden: ondubbelzinnige communicatie tussen ALLE artsen en zorgverleners
urogenitaal stelsel: Gynaecologie
Overzicht hoeveelheid leerstof:
Aantal pagina’s
Hoofdstuk
Cursus Les SV
1. Symptomen en onderzoeken in de gynaecologie (les 1) 11 108 12,5
2. De reproductieve cyclus (les 2) 13 40 7
3. Cyclusstoornissen (les 3) 19 34 6
4. Geslachtelijke ontwikkeling: fysiologie en stoornissen (les 4) 11 37 7
5. Aandoeningen van de vulva en vagina (les 5) 16 37 8
6. Aandoeningen van de cervix (les 6, 7) 15 141 14,5
7. Aandoeningen van de uterus (les 8, 9) 17 78 10
8. Adnexiële pathologie (les 16, 17) 15 71 14
9. Gynaecologische infecties (les 12) 13 49 7,5
11. Endometriose (les 13) 9 29 6,5
12. Bekkenbodemproblematiek (les 10) 9 41 6
13. Seksualiteit bij de vrouw (les 15) 11 21 4
14. Senologie (les 11, 14) 21 133 20,5
15. Anticonceptie (les 18, 20) 17 114 14
16. Menopauzale transitie en postmenopauze (les 19) 19 83 8,5
17. Vruchtbaarheid, vruchtbaarheidsstoornissen en -behandelingen (les 21) 21 43 7,5
Addendum: oncogenetica (les 24) 3 20 1
Beslisbomen en diXerentiaaldiagnoses (les 23, 24) 15 53 7,5
Acute en chronische pijnsyndromen van gynaecologische oorsprong (les 22) / 71 4
Examenvragen uit de les / / 5,5
,1. Symptomen en onderzoeken in de gynaecologie (les 1)
- Verloop van een gynaecologisch consult:
o Meest delicate en intieme medische handelingen:
§ Correct en respectvolle uitvoering
§ Rustig en open manier van communiceren
o Verloop:
§ Luisteren naar de hulpvraag
§ Aansluitende algemene anamnese
→ Heel uitgebreid zodat je alles weet voor aanvang van het klinisch onderzoek
→ Beter voorbereid op en betere keuze van onderzoek
§ Gynaecologische en obstetrische anamnese
§ Klinisch onderzoek
§ Bespreken van therapeutische opties met shared decision making indien mogelijk
§ Mogelijkheid om bijkomende vragen te stellen → open zijn
§ Therapeutisch plan opstellen
Anamnese
- Omstandigheden van de anamnese:
o Rustige ruimte met een clean desk
o Al het nodige materiaal binnen handbereik maar uit zicht
o Geef te patiënt al je aandacht:
§ Geen gsm-gebruik
§ Vermijd (te vaak) gestoord te worden
§ Niet continu noteren in dossier tijdens anamnese
o Eerste anamnese uitgebreid, bij volgende consulten eerder beknopt
o Bij meerdere problemen eventueel nieuwe afspraak geven
o Voor bespreking resultaten best telefonische afspraak geven
- Hulpvraag:
o Observeren ho patiënte de klacht zelf formuleert
o Verder exploreren van de hulpvraag met open vragen
o Samenvatten van de klacht
- Reproductieve anamnese (altijd eerst):
o Menstruatie:
§ Menarche:
• Leeftijd waarop eerste spontane menstruatie optreedt
• Gemiddeld 13 jaar met normale spreiding van 10-16 jaar
§ Cyclusduur: gemiddeld 28 dagen met normale spreiding van 21-35 dagen
§ Menstruatieduur: 3-6 dagen
§ Hoeveelheid bloedverlies:
• Normaal: 35 ml of 4 maandverbandjes per dag
• Hypermenorroe: >80 ml → zorgt vaak voor ferriprieve anemie
• Hypomenorroe: gering bloedverlies (slechts enkele druppels)
• Spotting: onregelmatig gering bloedverlies
§ Kleur menstruatie bloed kan hoeveelheid helpen inschatten:
• Weinig bloed in vagina → afgebroken door bacteriën → bruin
• Bruin bloedverlies is ALTIJD weinig bloedverlies
• Rood bloedverlies is normaal tot veel bloedverlies
§ Dysmenorroe:
• Pijnlijke menstruatie:
o Krampachtig
o Gelokaliseerd thv onderbuik
o Soms uitstraling naar rug en/of voorzijde van dijen
• Primaire dysmenorroe: aanwezig vanaf menarche
• Secundaire dysmenorroe: pas later aanwezig
• Gradering:
o Graad 0: geen pijn
o Graad 1: dragelijke pijn, geen pijnstiller nodig
o Graad 2: erge pijn, regelmatig pijnstiller nodig
o Graad 3: heel erge pijn, soms thuisblijven door de pijn
, • Kan ontstaan door hevig bloedverlies:
→ Bloed kan niet aan zelfde snelheid door baarmoederhals passeren
→ Cervix opengerekt
→ Pijn en vagale reactie (soms syncope)
o Menopauze:
§ Laatste menstruatie is begin menopauze EN stop hormonenproductie
§ Gemiddeld 51 jaar met normale spreiding van 40-60 jaar
§ Menopauze voor 40 jaar = prematuur ovarieel falen (POF)
o Anticonceptie + type + correct gebruik (42% millenials vergeet de pil minstens 1x per maand):
o Seksualiteit: seksuele activiteit en seksuele voldoening
o Gynaecologische klachten:
§ Fluor = abnormale vaginale afscheiding:
• Hoeveelheid?
• Consistentie?
• Kleur?
• Geur?
• Verband met de cyclus?
• Klachten van irritatie of pijn?
§ Pruritus vulvae = vulvaire jeuk:
• Moet duidelijk onderscheiden worden van vulvaire irritatie of
branderigheid
§ Vulvodynie = vulvaire pijn:
• Kan spontaan voorkomen
• Meestal duidelijker & scherper aanwezig bij aanraken vulva (tampon, coïtus)
• Kan ook een branderig gevoel of irritatie zijn
§ Onderbuikpijn:
• Lokalisatie (suprapubisch, linker of rechter fossa)
• Eventueel uitlokkende factoren
§ Dyspareunie = pijn bij de coïtus:
• Oppervlakkig (aan de ingang van de schede) of diep (bij diepe penetratie)
§ Libidoverlies = geen zin in het vrijen
§ Postcoïtale spotting/bloedverlies
= Kleine/ruime hoeveelheden bloedverlies na coïtus
§ Galactorroe =melkverlies:
• Spontaan of na expressie van de tepelzone
• Uni- of bilateraal
§ Mastodynie = pijn in de borst:
• Uni- of bilateral
• Cyclisch of continu
§ PMS of premenstrueel syndroom = cluster van somatische en psychologische
symptomen in de premenstruele periode
§ Urologische klachten:
• Pollakisurie
• Hematurie
• Dysurie
• Urinaire incontinentie
§ Defecatieklachten:
• Constipatie
• Fecale incontinentie
- Anamnese na reproductieve anamnese:
o Verloskundige anamnese (G, P, Ab, EUG)
o Abusus
o Relevante antecedenten en operaties:
§ Epilepsie
§ Chronische ziekten
§ Trombo-embolie
§ Diabetes
§ Hypertensie
§ Migraine
§ Schildklierlijden
o Farmaca: herhaalvragen en doorvragen als ze zeggen geen medicatie te nemen
§ Antibiotica verstoort vaginale flora en verminderen resorptie oestrogeen thv darm
→ EXectiviteit pil beïnvloedt (ook bij bepaalde anti-epileptica)
§ Psychofarmaca en neuroleptica kunnen cyclus verstoren door verhoogd prolactine
o Familiale anamnese
, Onderzoek
- Omstandigheden van het onderzoek:
o Omkleden in afgesloten kleedhokje
o Onder OF bovenkledij uitdoen afhankelijk van onderzoek
→ Indien beide nodig, apart uitvoeren met omkleden tussenin
o Uitleggen wat er gaat gebeuren tijdens onderzoek
o Materiaal ligt klaar en in onmiddellijke omgeving
o Uitleg en bespreking NA het aankleden
- Verloop van het onderzoek:
o Algemeen lichamelijk onderzoek:
§ Inspectie:
• Obesitas of anorexie
• Pigmentatie
• Littekens
• Beharing
§ Palpatie abdominaal: tumor, spierweerstand en loslaatpijn
§ Gewicht (belangrijkste parameter van gezondheid)
→ Neemt toe bij zwangerschap en perimenopauzaal
§ Lengte
§ Bloeddruk
o Borstonderzoek:
§ Inspectie
§ Palpatie
o Genitaal onderzoek:
§ Uitwendige inspectie
§ Speculum onderzoek
§ Bimanueel onderzoek
Borstonderzoek
- Inspectie
→ Vergelijken links en rechts en in verschillende houdingen:
o Symmetrie (asymmetrie is normaal tenzij het verschil toeneemt)
o Roodheid en zwelling
o Peau d’orange
o Huidintrekking
o Tepelretractie
o Secreet uit tepel
- Palpatie:
o Posities: zittend of liggend
o Systematische uitvoering met de vlakke hand
o Opsporen van:
§ Pijn
§ Massa’s: vorm, grootte, consistentie, begrenzing, adherenties
§ Klieren
- Correct benoemen van (peri)mammaire regio’s
→ Reden: ondubbelzinnige communicatie tussen ALLE artsen en zorgverleners
