Samenvatting cultuurgeschiedenis
Les 1: wat is cultuurgeschiedenis casus King Arthur (methodes en denkbeelden
/inzichten)
Wie was hij, wat deed hij en wanneer leefde hij? Over koning Arthur eigenlijk heel weinig
geweten. Heel dat verhaal met Merlijn, de ronde tafel, excalibur, Camelot… is een
middeleeuwse uitvinding en een uitvinding van ridder-romans. Al die verschillende aspecten van
dat verhaal zijn op verschillende tijdstippen door verschillende auteurs toegevoegd aan het
verhaal. Wel duidelijk is, is dat voor die middeleeuwse auteurs die allemaal schrijven over koning
Arthur, koning Arthur wel al in het verleden ligt → de romantische Arthur is iemand anders dan
de historische Arthur.
De historische koning Arthur zou geleefd hebben in de dark age = na val West Romeinse Rijk (in
periode dat Angelsaksen naar Britse eilanden gaan). Na val WRR is er politieke desintegratie en
ontstaan er zeer veel verschillende Britse koninkrijken ontstonden in Engeland (Britten = Kelten).
Britten krijgen invallen van Germanen (Angelen, Saxen en Juten) te verduren → context waarin
we koning Arthur moeten plaatsen. Iets specifieker nu over wanneer hij geleefd heeft en van wie
hij koning was: Britse kronieken tonen koning Arthur als Britse militaire aanvoerder die strijd
opnam tegen Angelen en Saksen (dus hij is Kelt die vecht tegen Germanen). koning Arthur zou de
battle of Badon gewonnen hebben (bekendste overwinning).
Traditionele historiografie (bronnenstudie): Wie heeft er over koning Arthur geschreven?
- Thomas Malory in Morte Darthur (1585)
- Vulgaat cyclus (1215-1235)
- Chrétien de Troyes (1180)
- Geoffrey of Mommouth (1138): in Historia Regum Britanniae: vroegste auteur die koning
Arthur beschrijft met alles erop en eraan. Belangrijk: toen was geschiedenis nog geen
wetenschap zoals vandaag, maar eerder een verhaal. Geoffry of Mommouth begint
verhaal bij vader Arthur: Ulther Pendragon, een Britse koning die vocht tegen Saksen.
Maar Ulther Pendragon krijgt te maken met invallen van de schotten (Picten) waartegen
hij niet is opgewassen → vraagt hulp aan Germanen: Saksen en Angelen! Die gaan naar
Engeland en verslaan de Picten, maar willen daar blijven → komt tot strijd tussen Britten
en Angelen en Saksen. En in die strijd komt Arthur voor als geweldig veldheer die koning
wordt en alle Britse stammen verzameld. Hij verovert zelfs tot in Gallië, maar
ondertussen heeft zijn neef in Engeland de macht overgenomen → gaat terug naar
Engeland om te strijden tegen neef, maar raakt in strijd zwaargewond. ➔ mooi verhaal
van Geoffry of Mommouth, maar waarom schrijft hij dat nu eigenlijk? Waarom doet hij
zoveel moeite daarvoor? Deze methode en de historische kritiek belangrijk voor
cultuurgeschiedenis! Geoffry of Mommouth was 12eeeuwse priester uit Wales = hij is
etnische Brit, een Kelt die voornamelijk in Oxford heeft gewoond. Hij heeft zijn werk
gebaseerd op een boek dat hem gevonden had in Oxford int Keltisch dat een
chronologische geschiedenis gaf van de Britten waarin Arthur dus ook voorkwam. Dat op
zich is al verdacht, want hij geeft zeer weinig info over dat boek waarop hij zich baseerde
(is mogelijks gewoon volledig verzonnen). Nu verlaten we het terrein van de historiografie
en komen we op het terrein van de intellectuele geschiedenis:
1
,Belangrijkste naam hierbij: Quinten Skinner: zeer tekstkritische historicus die werk volgende de
methode intellectuele geschiedenis. Skinner zegt: een historicus moet zich niet beperken tot
wat er geschreven staat, maar ook tot wat er niet geschreven staat: de motieven, intenties, doel.
Schrijvers, zeker in de middeleeuwen, schrijven met een doel. Die intenties van de auteur
moeten we kennen om een tekst echt goed te kunnen begrijpen. Waarom schreef Geoffry of
Mommouth dan? Wel er zijn auteurs (William of Newburgh) die niet lang na Mommouth over
hem schrijven die ons iets leren over zijn motieven. Die zeggen dat hij alles verzonnen heeft
omdat hij graag loog of omdat hij de Britten positief wilt voorstellen. Maar die William of
Newburgh was een Angelsaksische monnik. Dus een Keltische bisschop en een Angelsaksische
monnik → dat zijn 2 verschillende culturen en daar is een rivaliteit op een moment dat de
Angelsaksen Engeland proberen te onderwerpen. Geoffry of Mommouth gebruikt die oude figuur
van Koning Arthur om nationale trots op te wekken bij zijn Keltische landgenoten in hun strijd
tegen de Engelse (Angelsaksische) koning. Daarom noemt Angelsaksische William of Newburgh
Geoffry of Mommouth een leugenaar.
Welke tekst zou het geweest kunnen zijn waarop Geoffry of Mommouth zich gebaseerd heeft?
- Een mogelijks boek dat Geoffry gelezen zou kunnen hebben is Nennuis, Historia
Brittonum (830) (maar blijft wilde gok). Auteur daarvan is onbekend en zegt dat zijn boek
een samenstelling is van alle mogelijke bronnen die hij vond, dus hij is zelf niet zeker.
Maar in deze tekst is er wel verwijzing naar koning Arthur: Arthur’s battle list waarin
auteur oplijsting geeft van veldslagen gewonnen door koning Arthur ergens in 5e-6e eeuw.
Nennius totaal onrealistisch (want nog andere passage waarin veel magie komt), maar is
wel oudste tekst dat we hebben die verwijst naar militaire leider die Arthur heette en
overwinningen behaalde. DUS Nennius leert ons dat er rond 830 mensen zijn die Arthur
kennen. Maar zou kunnen dat er 2 Arthurs zijn: de mythologische figuur en de pseudo-
historische figuur.
- Er is nog een bron (gedicht) dat bewijst dat er onder Kelten weldegelijk Arthur-
verhalentraditie leefde: Y Gododdin. Geschreven rond 600 en is gewoon oplijsting van
300 krijgers die sneuvelen maar is vroegste verwijzing naar Keltische krijger die Arthur
heet (namelijk over 1 van die gesneuvelde krijgers wordt gezegd da hij geen Arthur was,
maar wel heel dapper en moedig enz.). Dus hij was ni zo goed als Arthur die echt een
soort superman was, maar hij was wel goed. → toont Arthur’s faam al rond 600.
- Er zijn nog andere teksten die over Arthur schrijven maar pas van later: reeks 10e -
eeuwse annalen (= lijsten met gewoon jaartal en dan wat er gebeurd is da jaar) die plots
zelfs heel gedetailleerd zeggen op welke datum Arthur wat heeft gedaan. Maar is zeer
weinig betrouwbaar (bvb een tekst waarin een bisschop 300 jaar is enzo)
➔ Er is amper bewijs dat er een historische koning Arthur, koning van de Britten, was.
Was er dan niemand uit de tijd van koning Arthur zelf die iets schreef over de politieke situatie
toen? Jawel!: Gildas de wijze, een geestelijke uit de 6e eeuw. Schreef over verwoesting van
Bretagne door Saksen. Lijkt ideaal, maar zegt compleet niets over koning Arthur (en over andere
namen in het algemeen).
2
,Kruisbestuiving met andere disciplines (archeologie en DNA-analyse): Tot in jaren 1970
vertelden men geschiedenis van de dark age in Engeland invallen van de Picten en nadien de
strijd tussen de Kelten en de Angelen en Saksen → die geschiedenis is er gekomen door het
toepassen van historische kritiek op bronnen. Ontstaan bij traditionele historiografie bij Leopold
von Ranke (grondlegger van klassieke historiografie). Hoe gingen zij tewerk: 1) eerst alle bronnen
verzamelen om dan vervolgens 2) een objectieve en feitelijke studie op die bronnen uit te voeren
om dan ten derde 3) de geschiedenis te reconstrueren zoals het echt gebeurd is. Ranke geloofde
dat het verleden gereconstrueerd kon worden zoals het echt is geweest door de studie van
degelijk bronmateriaal en de kritische analyse daarvan. Maar vanaf jaren ’90 kwam er zeer veel
kritiek op hoe de 5e eeuw er volgens de traditionele historici had uitgezien. Die kritiek kwam door
kruisbestuiving met andere wetenschappen, in casus van koning Arthur van archeologen die
zich baseerde op onderzoek van historici, maar erachter kwamen dat dat helemaal niet klopt (er
kwam niet uit de grond wat historici dachten dat er uit de grond moest komen). Archeologen
zeiden ‘keer een terug naar uw bronnen’ = wanneer er twijfel is, keer terug naar de bronnen.
(Angelen en Saksen zijn niet naar Engeland gekomen in 449 zoals historici o.b.v. bronnen zeiden,
maar die waren daar al veel langer als foederati. Er was dus geen verdedigingslinie tegen Saksen,
maar net door Saksen in dienst van de Romeinen. Saksen waren al veel langer in Engeland, maar
je kon dat niet zien → cultuur is iets dat je enkel ziet wanneer het tot uiting komt in bvb kledij,
rituelen… want dan wordt het zichtbaar. Maar als die Saksen daar in Engeland de Romeinen
gaan helpen zien die er gewoon uit als Romeinen, en niet als Saksen. Maar als Romeinse
overheersing wegvalt, dan pas zien ze Saksische cultuur
Concreet: in 5e en 6e eeuw zijn er Britten (= Kelten met Keltische taal en christelijk geloof) en zijn
er Angelen, Saksen en Juten (= Germanen met Germaanse taal en heidens geloof). Als er een
graf gevonden wordt met Saksisch juweel, dan is de man in dat graf een Saks = Etniciteit valt
samen met culturele identiteit. Dat was het denkbeeld voor jaren 90. Nadien is men daarvan
afgestapt: etniciteit valt niet samen met culturele identiteit. Etniciteit is genetisch, maar cultuur
is iets in de geest en dat komt tot uiting in gedrag. Wilt zeggen dat man in graf plots etnische Brit
(= Kelt) kon zijn die leefde in een Saksische gemeenschap en daarom Saksisch juweel had.
➔ Identiteit kan genetisch (etniciteit door DNA) of cultureel zijn en die kunnen hetzelfde of
verschillend zijn
Ze hebben een grootschalig DNA-onderzoek gedaan om genetische identiteit te achterhalen.
Wat blijkt: grootschalige, druppelsgewijze migratie uit N-Europa van 400-800 → onderzoek heeft
onze visie bijgesteld. Er was niet 1 groot Keltisch VS 1 groot Angelsaksisch leger. Dat wilt zeggen
dat er geen context was voor koning Arthur. Hij ‘verdampt’ steeds meer omdat de context door
hulpwetenschappen telkens verbreed wordt, blijkt dat hij geen bestaansreden meer heeft. Het is
een ontastbare, ongrijpbare figuur. Hoort dus niet echt thuis is geschiedenis, maar wel zeer
interessant voor cultuurgeschiedenis
Een cultuurgeschiedenis van koning Arthur
Preformative turn: Idee van koning Arthur is wel belangrijk: begint binnen Keltische cultuur eigen
leven te leiden. Wat is de betekenis geweest van koning Arthur doorheen Engelse geschiedenis:
starten bij koning Edward 1 (1272-1307) die alle koninkrijken probeert te verenigen en ook Wales
(en dus Kelten) verovert. Opent het graf van koning Arthur en Edward 1 zegt dat hij als koning van
Engeland opvolger is van koning Arthur want: Geoffry of Mommouth laat koning Arthur in zijn
werk niet sterven (wordt na fatale wonde meegenomen van slagveld). Hij wordt ergens opgelapt
3
, en zal terugkeren wanneer de Britten hem het meest nodig hebben. Edward 1 wil eigenlijk
zeggen: koning Arthur, ge moet er ni op rekenen, hij zal nooit meer terugkeren want kijk hij is
dood en ligt hier. Poging om realiteit te veranderen door iets te doen. In cultuurgeschiedenis
noemt met dit preformative turn. Jeffrey Alexander hier belangrijk. Maar die gedachte
bestond al bvb bij John Austin, linguïst. Schreef ‘How to do things with words?’ → alles wat
we zeggen is onder te delen in 2 categoriën:
1. Constative utterance: je zegt hoe dingen zijn, je constateert dingen = feitelijke informatie
2. Performative utterance: je verandert realiteit door iets te zeggen: niet alleen het feit wordt
vermeld, maar je doet ook iets door iets te zeggen. Bvb ‘ik hou van jou’ zeggen tegen
iemand waarvan je niet zeker weet dat het wederzijds is want das een risico. Nadien zal
realiteit nooit meer hetzelfde zijn.
Volgens Jeffery Alexander ging John Austin niet ver genoeg in zijn theorie: hij negeerde de
culturele context waarin de preformative plaatsvindt. Want dat is wat Edward 1 deed: als de
Kelten ooit nog hoopten op ooit een terugkeer van koning Arthur zorgt Edward 1 ervoor door aan
te tonen dat hij dood was dat er geen hoop meer was en toonde zichzelf als opvolger.
Invented tradition: 1485: nieuwe dynastie komt aan de macht met Harry Tudor. Gebruikt mythe
koning Arthur als legitimatie voor eigen koningschap (want zijn claim op troon was nogal
discutabel). In zelfde jaar brengt Thomas Malory zijn Morte Darthur uit: hele verhaal van koning
Arthur die ook volgens hem zou terugkeren in hoge nood → Harry Tudor legitimeert nieuwe
dynastie na chaotische periode met rozenoorlog met alle mogelijk middelen. De koning Arthur
legende is daar deel van: zoon Harry Tudor is Henry 8 en die laat ronde tafel (deel van het verhaal
van koning Arthur) zien wanneer hij bezoek krijgt van Keizer Karel V → laat zo zien dat hij opvolger
is van koning Arthur = propaganda (want Karel V zei da hij opvolger was van KDG, de Franse
koning zei da hij opvolger was van Caesar en Tudors spelen Arthur-legende uit). → heel idee van
koning Arthur is invented tradition (Hobsbawm)
1905: Edward Elgar: was componist en bezeten van alles wat met titels, eretekens, heraldiek…
te maken had. Hij leeft in periode met opnieuw zeer grote interesse in koninklijke ceremonie =
chevalric revival. Ook periode van creatie ‘British gentleman’ en das gebaseerd op de idealen
van de ridderromans (ze moesten zich ridderlijk gedragen, als een gentleman) → Britse elite ging
zich echt terug ridderlijk gedragen en daar speelde koning Arthur een belangrijke rol in. Edward
Elgar componeert ook muziek met titel ‘King Arthur’ in deze periode. Net zoals Baden-Powel die
scouts opricht om ridderlijkheid te leren aan jongens. En die ridderlijkheid zien we in deze
periode overal terug: in de bouwstijl, in de poëzie… Zorgt ook voor overmoedigheid:
Zuidpoolexpeditie zonder goeie voorbereiding, Titanic waar British gentlemans leiding willen
nemen bij ramp maar dat totaal niet kunnen eigenlijk… echt attitude van ‘laat het aan ons over,
het komt allemaal goed’ en dat zien we vandaag nog in Britse politiek.
4
Les 1: wat is cultuurgeschiedenis casus King Arthur (methodes en denkbeelden
/inzichten)
Wie was hij, wat deed hij en wanneer leefde hij? Over koning Arthur eigenlijk heel weinig
geweten. Heel dat verhaal met Merlijn, de ronde tafel, excalibur, Camelot… is een
middeleeuwse uitvinding en een uitvinding van ridder-romans. Al die verschillende aspecten van
dat verhaal zijn op verschillende tijdstippen door verschillende auteurs toegevoegd aan het
verhaal. Wel duidelijk is, is dat voor die middeleeuwse auteurs die allemaal schrijven over koning
Arthur, koning Arthur wel al in het verleden ligt → de romantische Arthur is iemand anders dan
de historische Arthur.
De historische koning Arthur zou geleefd hebben in de dark age = na val West Romeinse Rijk (in
periode dat Angelsaksen naar Britse eilanden gaan). Na val WRR is er politieke desintegratie en
ontstaan er zeer veel verschillende Britse koninkrijken ontstonden in Engeland (Britten = Kelten).
Britten krijgen invallen van Germanen (Angelen, Saxen en Juten) te verduren → context waarin
we koning Arthur moeten plaatsen. Iets specifieker nu over wanneer hij geleefd heeft en van wie
hij koning was: Britse kronieken tonen koning Arthur als Britse militaire aanvoerder die strijd
opnam tegen Angelen en Saksen (dus hij is Kelt die vecht tegen Germanen). koning Arthur zou de
battle of Badon gewonnen hebben (bekendste overwinning).
Traditionele historiografie (bronnenstudie): Wie heeft er over koning Arthur geschreven?
- Thomas Malory in Morte Darthur (1585)
- Vulgaat cyclus (1215-1235)
- Chrétien de Troyes (1180)
- Geoffrey of Mommouth (1138): in Historia Regum Britanniae: vroegste auteur die koning
Arthur beschrijft met alles erop en eraan. Belangrijk: toen was geschiedenis nog geen
wetenschap zoals vandaag, maar eerder een verhaal. Geoffry of Mommouth begint
verhaal bij vader Arthur: Ulther Pendragon, een Britse koning die vocht tegen Saksen.
Maar Ulther Pendragon krijgt te maken met invallen van de schotten (Picten) waartegen
hij niet is opgewassen → vraagt hulp aan Germanen: Saksen en Angelen! Die gaan naar
Engeland en verslaan de Picten, maar willen daar blijven → komt tot strijd tussen Britten
en Angelen en Saksen. En in die strijd komt Arthur voor als geweldig veldheer die koning
wordt en alle Britse stammen verzameld. Hij verovert zelfs tot in Gallië, maar
ondertussen heeft zijn neef in Engeland de macht overgenomen → gaat terug naar
Engeland om te strijden tegen neef, maar raakt in strijd zwaargewond. ➔ mooi verhaal
van Geoffry of Mommouth, maar waarom schrijft hij dat nu eigenlijk? Waarom doet hij
zoveel moeite daarvoor? Deze methode en de historische kritiek belangrijk voor
cultuurgeschiedenis! Geoffry of Mommouth was 12eeeuwse priester uit Wales = hij is
etnische Brit, een Kelt die voornamelijk in Oxford heeft gewoond. Hij heeft zijn werk
gebaseerd op een boek dat hem gevonden had in Oxford int Keltisch dat een
chronologische geschiedenis gaf van de Britten waarin Arthur dus ook voorkwam. Dat op
zich is al verdacht, want hij geeft zeer weinig info over dat boek waarop hij zich baseerde
(is mogelijks gewoon volledig verzonnen). Nu verlaten we het terrein van de historiografie
en komen we op het terrein van de intellectuele geschiedenis:
1
,Belangrijkste naam hierbij: Quinten Skinner: zeer tekstkritische historicus die werk volgende de
methode intellectuele geschiedenis. Skinner zegt: een historicus moet zich niet beperken tot
wat er geschreven staat, maar ook tot wat er niet geschreven staat: de motieven, intenties, doel.
Schrijvers, zeker in de middeleeuwen, schrijven met een doel. Die intenties van de auteur
moeten we kennen om een tekst echt goed te kunnen begrijpen. Waarom schreef Geoffry of
Mommouth dan? Wel er zijn auteurs (William of Newburgh) die niet lang na Mommouth over
hem schrijven die ons iets leren over zijn motieven. Die zeggen dat hij alles verzonnen heeft
omdat hij graag loog of omdat hij de Britten positief wilt voorstellen. Maar die William of
Newburgh was een Angelsaksische monnik. Dus een Keltische bisschop en een Angelsaksische
monnik → dat zijn 2 verschillende culturen en daar is een rivaliteit op een moment dat de
Angelsaksen Engeland proberen te onderwerpen. Geoffry of Mommouth gebruikt die oude figuur
van Koning Arthur om nationale trots op te wekken bij zijn Keltische landgenoten in hun strijd
tegen de Engelse (Angelsaksische) koning. Daarom noemt Angelsaksische William of Newburgh
Geoffry of Mommouth een leugenaar.
Welke tekst zou het geweest kunnen zijn waarop Geoffry of Mommouth zich gebaseerd heeft?
- Een mogelijks boek dat Geoffry gelezen zou kunnen hebben is Nennuis, Historia
Brittonum (830) (maar blijft wilde gok). Auteur daarvan is onbekend en zegt dat zijn boek
een samenstelling is van alle mogelijke bronnen die hij vond, dus hij is zelf niet zeker.
Maar in deze tekst is er wel verwijzing naar koning Arthur: Arthur’s battle list waarin
auteur oplijsting geeft van veldslagen gewonnen door koning Arthur ergens in 5e-6e eeuw.
Nennius totaal onrealistisch (want nog andere passage waarin veel magie komt), maar is
wel oudste tekst dat we hebben die verwijst naar militaire leider die Arthur heette en
overwinningen behaalde. DUS Nennius leert ons dat er rond 830 mensen zijn die Arthur
kennen. Maar zou kunnen dat er 2 Arthurs zijn: de mythologische figuur en de pseudo-
historische figuur.
- Er is nog een bron (gedicht) dat bewijst dat er onder Kelten weldegelijk Arthur-
verhalentraditie leefde: Y Gododdin. Geschreven rond 600 en is gewoon oplijsting van
300 krijgers die sneuvelen maar is vroegste verwijzing naar Keltische krijger die Arthur
heet (namelijk over 1 van die gesneuvelde krijgers wordt gezegd da hij geen Arthur was,
maar wel heel dapper en moedig enz.). Dus hij was ni zo goed als Arthur die echt een
soort superman was, maar hij was wel goed. → toont Arthur’s faam al rond 600.
- Er zijn nog andere teksten die over Arthur schrijven maar pas van later: reeks 10e -
eeuwse annalen (= lijsten met gewoon jaartal en dan wat er gebeurd is da jaar) die plots
zelfs heel gedetailleerd zeggen op welke datum Arthur wat heeft gedaan. Maar is zeer
weinig betrouwbaar (bvb een tekst waarin een bisschop 300 jaar is enzo)
➔ Er is amper bewijs dat er een historische koning Arthur, koning van de Britten, was.
Was er dan niemand uit de tijd van koning Arthur zelf die iets schreef over de politieke situatie
toen? Jawel!: Gildas de wijze, een geestelijke uit de 6e eeuw. Schreef over verwoesting van
Bretagne door Saksen. Lijkt ideaal, maar zegt compleet niets over koning Arthur (en over andere
namen in het algemeen).
2
,Kruisbestuiving met andere disciplines (archeologie en DNA-analyse): Tot in jaren 1970
vertelden men geschiedenis van de dark age in Engeland invallen van de Picten en nadien de
strijd tussen de Kelten en de Angelen en Saksen → die geschiedenis is er gekomen door het
toepassen van historische kritiek op bronnen. Ontstaan bij traditionele historiografie bij Leopold
von Ranke (grondlegger van klassieke historiografie). Hoe gingen zij tewerk: 1) eerst alle bronnen
verzamelen om dan vervolgens 2) een objectieve en feitelijke studie op die bronnen uit te voeren
om dan ten derde 3) de geschiedenis te reconstrueren zoals het echt gebeurd is. Ranke geloofde
dat het verleden gereconstrueerd kon worden zoals het echt is geweest door de studie van
degelijk bronmateriaal en de kritische analyse daarvan. Maar vanaf jaren ’90 kwam er zeer veel
kritiek op hoe de 5e eeuw er volgens de traditionele historici had uitgezien. Die kritiek kwam door
kruisbestuiving met andere wetenschappen, in casus van koning Arthur van archeologen die
zich baseerde op onderzoek van historici, maar erachter kwamen dat dat helemaal niet klopt (er
kwam niet uit de grond wat historici dachten dat er uit de grond moest komen). Archeologen
zeiden ‘keer een terug naar uw bronnen’ = wanneer er twijfel is, keer terug naar de bronnen.
(Angelen en Saksen zijn niet naar Engeland gekomen in 449 zoals historici o.b.v. bronnen zeiden,
maar die waren daar al veel langer als foederati. Er was dus geen verdedigingslinie tegen Saksen,
maar net door Saksen in dienst van de Romeinen. Saksen waren al veel langer in Engeland, maar
je kon dat niet zien → cultuur is iets dat je enkel ziet wanneer het tot uiting komt in bvb kledij,
rituelen… want dan wordt het zichtbaar. Maar als die Saksen daar in Engeland de Romeinen
gaan helpen zien die er gewoon uit als Romeinen, en niet als Saksen. Maar als Romeinse
overheersing wegvalt, dan pas zien ze Saksische cultuur
Concreet: in 5e en 6e eeuw zijn er Britten (= Kelten met Keltische taal en christelijk geloof) en zijn
er Angelen, Saksen en Juten (= Germanen met Germaanse taal en heidens geloof). Als er een
graf gevonden wordt met Saksisch juweel, dan is de man in dat graf een Saks = Etniciteit valt
samen met culturele identiteit. Dat was het denkbeeld voor jaren 90. Nadien is men daarvan
afgestapt: etniciteit valt niet samen met culturele identiteit. Etniciteit is genetisch, maar cultuur
is iets in de geest en dat komt tot uiting in gedrag. Wilt zeggen dat man in graf plots etnische Brit
(= Kelt) kon zijn die leefde in een Saksische gemeenschap en daarom Saksisch juweel had.
➔ Identiteit kan genetisch (etniciteit door DNA) of cultureel zijn en die kunnen hetzelfde of
verschillend zijn
Ze hebben een grootschalig DNA-onderzoek gedaan om genetische identiteit te achterhalen.
Wat blijkt: grootschalige, druppelsgewijze migratie uit N-Europa van 400-800 → onderzoek heeft
onze visie bijgesteld. Er was niet 1 groot Keltisch VS 1 groot Angelsaksisch leger. Dat wilt zeggen
dat er geen context was voor koning Arthur. Hij ‘verdampt’ steeds meer omdat de context door
hulpwetenschappen telkens verbreed wordt, blijkt dat hij geen bestaansreden meer heeft. Het is
een ontastbare, ongrijpbare figuur. Hoort dus niet echt thuis is geschiedenis, maar wel zeer
interessant voor cultuurgeschiedenis
Een cultuurgeschiedenis van koning Arthur
Preformative turn: Idee van koning Arthur is wel belangrijk: begint binnen Keltische cultuur eigen
leven te leiden. Wat is de betekenis geweest van koning Arthur doorheen Engelse geschiedenis:
starten bij koning Edward 1 (1272-1307) die alle koninkrijken probeert te verenigen en ook Wales
(en dus Kelten) verovert. Opent het graf van koning Arthur en Edward 1 zegt dat hij als koning van
Engeland opvolger is van koning Arthur want: Geoffry of Mommouth laat koning Arthur in zijn
werk niet sterven (wordt na fatale wonde meegenomen van slagveld). Hij wordt ergens opgelapt
3
, en zal terugkeren wanneer de Britten hem het meest nodig hebben. Edward 1 wil eigenlijk
zeggen: koning Arthur, ge moet er ni op rekenen, hij zal nooit meer terugkeren want kijk hij is
dood en ligt hier. Poging om realiteit te veranderen door iets te doen. In cultuurgeschiedenis
noemt met dit preformative turn. Jeffrey Alexander hier belangrijk. Maar die gedachte
bestond al bvb bij John Austin, linguïst. Schreef ‘How to do things with words?’ → alles wat
we zeggen is onder te delen in 2 categoriën:
1. Constative utterance: je zegt hoe dingen zijn, je constateert dingen = feitelijke informatie
2. Performative utterance: je verandert realiteit door iets te zeggen: niet alleen het feit wordt
vermeld, maar je doet ook iets door iets te zeggen. Bvb ‘ik hou van jou’ zeggen tegen
iemand waarvan je niet zeker weet dat het wederzijds is want das een risico. Nadien zal
realiteit nooit meer hetzelfde zijn.
Volgens Jeffery Alexander ging John Austin niet ver genoeg in zijn theorie: hij negeerde de
culturele context waarin de preformative plaatsvindt. Want dat is wat Edward 1 deed: als de
Kelten ooit nog hoopten op ooit een terugkeer van koning Arthur zorgt Edward 1 ervoor door aan
te tonen dat hij dood was dat er geen hoop meer was en toonde zichzelf als opvolger.
Invented tradition: 1485: nieuwe dynastie komt aan de macht met Harry Tudor. Gebruikt mythe
koning Arthur als legitimatie voor eigen koningschap (want zijn claim op troon was nogal
discutabel). In zelfde jaar brengt Thomas Malory zijn Morte Darthur uit: hele verhaal van koning
Arthur die ook volgens hem zou terugkeren in hoge nood → Harry Tudor legitimeert nieuwe
dynastie na chaotische periode met rozenoorlog met alle mogelijk middelen. De koning Arthur
legende is daar deel van: zoon Harry Tudor is Henry 8 en die laat ronde tafel (deel van het verhaal
van koning Arthur) zien wanneer hij bezoek krijgt van Keizer Karel V → laat zo zien dat hij opvolger
is van koning Arthur = propaganda (want Karel V zei da hij opvolger was van KDG, de Franse
koning zei da hij opvolger was van Caesar en Tudors spelen Arthur-legende uit). → heel idee van
koning Arthur is invented tradition (Hobsbawm)
1905: Edward Elgar: was componist en bezeten van alles wat met titels, eretekens, heraldiek…
te maken had. Hij leeft in periode met opnieuw zeer grote interesse in koninklijke ceremonie =
chevalric revival. Ook periode van creatie ‘British gentleman’ en das gebaseerd op de idealen
van de ridderromans (ze moesten zich ridderlijk gedragen, als een gentleman) → Britse elite ging
zich echt terug ridderlijk gedragen en daar speelde koning Arthur een belangrijke rol in. Edward
Elgar componeert ook muziek met titel ‘King Arthur’ in deze periode. Net zoals Baden-Powel die
scouts opricht om ridderlijkheid te leren aan jongens. En die ridderlijkheid zien we in deze
periode overal terug: in de bouwstijl, in de poëzie… Zorgt ook voor overmoedigheid:
Zuidpoolexpeditie zonder goeie voorbereiding, Titanic waar British gentlemans leiding willen
nemen bij ramp maar dat totaal niet kunnen eigenlijk… echt attitude van ‘laat het aan ons over,
het komt allemaal goed’ en dat zien we vandaag nog in Britse politiek.
4
