Samenvatting Global City-Region Brussel
Les 1
Contrasterende percepties van het bestuur van Brussel
0. Kan vrede worden ontworpen: Brussel als schoolvoorbeeld van stabiliteit voor een
'politiek betwiste' stad?
Brussel als een hoeksteen van het Belgisch Politiek systeem
Je kan niet begrijpen hoe Brussel werkt vanuit een politiek-institutioneel perspectief als je niet
begrijpt hoe Brussel is opgebouwd en functioneert
“Het Belgische systeem in gebaseerd op een complexe balans van checks en balances, waarvan
de Brusselse instellingen de hoeksteen zijn”
“Het begrijpen van hoe verschillende etniciteiten vreedzaam kunnen samenleven binnen een
gemeenschappelijke staat of samenleving blijft een uitdaging …. De uitdaging is des te groter in
gevallen waarin de autoriteit en legitimiteit van de staat zelf worden betwist door deze
verschillende etnisch-politieke groepen, zoals in Brussel het geval is”
Brussel als een probleem Brussel als schoolvoorbeeld van stabiliteit
- In Belgische politieke geschiedenis - Hoewel Brussel een verdeelde stad is,
Brussel soms gezien als een is het toch een (relatief) stabiele stad
probleem: door politiek-taalconflict - I.t.t. andere steden bvb Jerusalem
tussen Nederlandstaligen en
Franstaligen
- Ook omdat het (politiek) erg complex
en chaotisch is
1
,De relevantie van mondiale stadsregio’s (Global city-
regions): concepten & definities
Wat maakt een stad een stad?
De interpretatie van wat als een ‘stad’ wordt aangeduid varieert ook in tijd en ruimte en staat
daarom open voor verschillende interpretaties.
Er zijn verschillende manieren om te definiëren wat een stad is:
• Demografische criteria: van bijv. +2.500 (VS) of +5.000 (India) inwoners (in sommige
gevallen in combinatie met bevolkingsdichtheid) tot 50.000 inwoners (Japan); dus in de
VS wordt een gebied veel sneller een stedelijk gebied genoemd
• Wooncriteria (housing): bijv. +100 constructies (Algerije);
• Administratieve functie: bijv. provincie- en district-centra (Turkije);
• Historische privileges (bijv. het recht om verdedigingsmuren te bouwen, belastingen te
heffen, stemrecht, ... Vroeger werden steden herkent door een Heer), zoals in België, en
dus onafhankelijk van de grootte van de stad of haar bevolking.
Deze criteria verschillen onderling in verschillende landen ook heel erg
Verstedelijking van de wereld
De wereld verstedelijkt: de evolutie van mensen die leven in stedelijke gebieden stijgt. In België
woont bijna 100% van de inwoners in een stedelijk gebied
Het stedelijk leefcomplex gecategoriseerd en afgebakend
1. De stadskern: het "hart van de stad", d.w.z. het besluitvormings- en activiteitencentrum
met de grootste concentratie van detailhandel en diensten gerelateerd aan de regio
2. Dichtbebouwde stedelijke wijken: de stadskern wordt omringd door stedelijke wijken
met een zeer dichte concentratie, die samen de centrale stad of kernstad vormen. In de
West-Europese context komen deze meestal overeen met het geheel van de historische
binnenstad en de negentiende-eeuwse uitbreidingen. Het is een multifunctioneel gebied
waarin voornamelijk woongebouwen, maar ook handel, ambachten, scholen,
ziekenhuizen en industrie gemengd voorkomen.
Kernstad = (1) + (2). De kernstad bestaat uit de stadskern en dichtbebouwde stedelijke wijken.
De kernstad wordt gekenmerkt als het oude dichte centrale deel van het stadsgewest
3. Stadsrand of stedelijke ring: de kernstad wordt aan alle kanten omgeven door de
stadsrand, die voornamelijk bestaat uit minder dichte, maar nog steeds aaneengesloten
twintigste-eeuwse bebouwing. De hoofdfunctie hier is wonen, terwijl tegelijkertijd talrijke
groenzones behouden zijn gebleven. Aan de rand van grotere steden kunnen secundaire
handels- en dienstencentra voorkomen. Dit zijn meestal oude gemeentelijke centra die
in de uitbreidende stad werden geïntegreerd. Geclusterd in uniforme zones, bevatten ze
industriële gebieden en verkeersinfrastructuur. In dit gebied wordt de continuïteit van de
bebouwing niet doorbroken.
2
,De morfologische agglomeratie omvat (1) de stadskern, (2) de dichtbebouwde stedelijke
wijken en (3) de stadsrand, bestaande uit een stedelijke ring van twintigste-eeuwse gebouwen,
nog steeds aaneengesloten maar minder dicht en met een voornamelijk residentiële functie. De
grenzen worden bepaald door de continuïteit van de bebouwing en volgen daarom niet de
administratieve grenzen van de gemeenten. Voor Brussel betreft dit ongeveer 62 gemeenten.
- De operationele agglomeratie: wordt verkregen door de morfologische agglomeratie
aan te passen aan de grenzen van de gemeenten
- De voorstad: is de perifere zone van de stad, morfologisch landelijk maar functioneel
stedelijk
De operationele agglomeratie (4) en de voorstad (5) vormen samen het stadsgewest. Dit
stadsgewest bevat de basisactiviteiten van de stedelijke gemeenschap, namelijk wonen,
werken, ouderschap, winkelen, culturele ervaringen en recreatie. Er zijn intense relaties tussen
deze activiteiten, waardoor een functioneel geheel ontstaat dat in belangrijke mate georiënteerd
blijft op de traditionele kernstad
6. Het woongebied voor pendelaars: ligt buiten het stadsgewest en bestaat uit
gemeenten die verder van het stedelijk gebied liggen, maar sterk afhankelijk zijn van het
stedelijk gebied voor werkgelegenheid.
Het stadsgewest en het woongebied voor pendelaars vormen samen het stedelijke
leefcomplex.
Relevantie van steden en onderzoek naar stedelijk bestuur
Waarom zijn steden belangrijk? Steden zijn belangrijk voor verschillende
redenen/perspectieven. 2 centrale argumenten:
1. Multidimensionale relevantie van steden:
a. (Grote) steden zijn belangrijk voor het aanbieden van diensten op economisch,
sociaal en cultureel gebied bijv. onderwijs (er zijn steden die hun eigen onderwijs
organiseren), huisvesting, vervoer, kunst ... → steden zelf zijn een belangrijke
aanbieder van diensten
b. Toch zijn (grote) steden ook een politieke actor: ze worden beschouwd als “een
politiek systeem op zich”. Het is dus niet zo dat ze enkel uitvoeren wat een
centrale overheid hen zegt, steden hebben ook een politiek gewicht
2. Steden/stadsregio's als “politieke actor”?: Steden zijn actieve politieke actoren →
steden zijn een politiek systeem op zich. Het Brussels politiek systeem heeft veel
bevoegdheden om het eigen beleid te lanceren, daarom inzoomen op Brussel zelf.
a. Steden en stadsregio’s zijn politieke actoren en dat was al ingebed in grondwet
sinds het ontstaan van België → België was “gedecentraliseerde eenheidsstaat
(decentralized unitary state)” sinds 1831: lokaal bestuur opgevat als politiek
tegenwicht en verankerd in de grondwet (al van bij de start een systeem van
checks en balances om te voorkomen dat 1 actor dominant werd in het
overheidsmodel van België → verklaart waarom ons systeem zo complex en
chaotisch is
3
, b. Vanaf 1970: langzaam en geleidelijk proces van regionalisering van de nationale
staat → land werd opgedeeld in gewesten en gemeenschappen (ook
lokale/regionale politici in Brussel krijgen bevoegdheden)
Een systematische overgang: de “ondergang van de natiestaat”
De natiestaat is nog steeds belangrijk (kijk bvb maar naar de aanpak van de coronapandemie).
De Traditionele opvatting van een natiestaat is als:
1. De top van een hiërarchisch territoriaal commando- & controlesysteem met een
ondergeschikte functie voor de stad?
2. De belangrijkste factor voor de nationale economie?
3. Een soeverein onder de soevereinen in het internationale systeem?
Maar dit is niet het geval voor België. Hier meer een Hervorming van de natiestaat omdat er 2
processen zijn die steeds meer zorgen voor het uithollen van onze natiestaat:
1. Europeanisering van de politiek => supranationale actoren die meer beleid zullen maken
2. Regionalisering van politiek => toenemende invloed van regio's & (grote) steden
• Dus al van in het begin België ontworpen als een gedecentraliseerde staat met
verschillende beleidsniveaus + 2 processen die de nationale politiek uithollen.
Dit betekent dat we naar verschillende overheidsniveaus moeten kijken in België
en Brussel
Waarom focussen op Brussel?
Een global city definiëren: een stad die een belangrijk knooppunt is in het wereldwijde
(economische) systeem (met minstens 1 miljoen inwoners)
Key Term Box: global city-region
Er zijn verschillende termen in gebruik in de academische wereld. Voor het eerst was er sprake
van wereldsteden door P.G. Hall (Hall, 1966) en van global cities door Saskia Sassen (Sassen,
1991). Stedelijke gebieden kunnen op verschillende manieren worden gedefinieerd. Meestal
wordt een demografische ondergrens gebruikt om het onderscheid te maken. Allen J. Scott et
al. identificeerden aan het begin van de 21e eeuw ongeveer 300 stedelijke gebieden met meer
dan 1 miljoen inwoners. Minstens 20 daarvan groepeerden zelfs meer dan 10 miljoen
inwoners (Scott et al., 2002, 11). In België past alleen Brussel binnen deze eerste categorie.
Op basis van de sociaaleconomische enquête van 2001 omvatte het Brusselse metropolitane
gebied (d.w.z. groter dan de administratieve grenzen die Brussel afbakenen) een bevolking van
1 miljoen inwoners. Dit is bijna het dubbele van de bevolking van de tweede regio. Dit is bijna
twee keer zoveel als het op één na grootste stedelijke gebied van België: Antwerpen (Vgl.
Luyten & Van Hecke, 2001). Binnen de administratieve grenzen van Brussel (de 19 gemeenten)
woonden op dat moment iets minder dan 1 miljoen inwoners (momenteel ongeveer 1,2
miljoen, zie hoofdstuk # 2).
4
Les 1
Contrasterende percepties van het bestuur van Brussel
0. Kan vrede worden ontworpen: Brussel als schoolvoorbeeld van stabiliteit voor een
'politiek betwiste' stad?
Brussel als een hoeksteen van het Belgisch Politiek systeem
Je kan niet begrijpen hoe Brussel werkt vanuit een politiek-institutioneel perspectief als je niet
begrijpt hoe Brussel is opgebouwd en functioneert
“Het Belgische systeem in gebaseerd op een complexe balans van checks en balances, waarvan
de Brusselse instellingen de hoeksteen zijn”
“Het begrijpen van hoe verschillende etniciteiten vreedzaam kunnen samenleven binnen een
gemeenschappelijke staat of samenleving blijft een uitdaging …. De uitdaging is des te groter in
gevallen waarin de autoriteit en legitimiteit van de staat zelf worden betwist door deze
verschillende etnisch-politieke groepen, zoals in Brussel het geval is”
Brussel als een probleem Brussel als schoolvoorbeeld van stabiliteit
- In Belgische politieke geschiedenis - Hoewel Brussel een verdeelde stad is,
Brussel soms gezien als een is het toch een (relatief) stabiele stad
probleem: door politiek-taalconflict - I.t.t. andere steden bvb Jerusalem
tussen Nederlandstaligen en
Franstaligen
- Ook omdat het (politiek) erg complex
en chaotisch is
1
,De relevantie van mondiale stadsregio’s (Global city-
regions): concepten & definities
Wat maakt een stad een stad?
De interpretatie van wat als een ‘stad’ wordt aangeduid varieert ook in tijd en ruimte en staat
daarom open voor verschillende interpretaties.
Er zijn verschillende manieren om te definiëren wat een stad is:
• Demografische criteria: van bijv. +2.500 (VS) of +5.000 (India) inwoners (in sommige
gevallen in combinatie met bevolkingsdichtheid) tot 50.000 inwoners (Japan); dus in de
VS wordt een gebied veel sneller een stedelijk gebied genoemd
• Wooncriteria (housing): bijv. +100 constructies (Algerije);
• Administratieve functie: bijv. provincie- en district-centra (Turkije);
• Historische privileges (bijv. het recht om verdedigingsmuren te bouwen, belastingen te
heffen, stemrecht, ... Vroeger werden steden herkent door een Heer), zoals in België, en
dus onafhankelijk van de grootte van de stad of haar bevolking.
Deze criteria verschillen onderling in verschillende landen ook heel erg
Verstedelijking van de wereld
De wereld verstedelijkt: de evolutie van mensen die leven in stedelijke gebieden stijgt. In België
woont bijna 100% van de inwoners in een stedelijk gebied
Het stedelijk leefcomplex gecategoriseerd en afgebakend
1. De stadskern: het "hart van de stad", d.w.z. het besluitvormings- en activiteitencentrum
met de grootste concentratie van detailhandel en diensten gerelateerd aan de regio
2. Dichtbebouwde stedelijke wijken: de stadskern wordt omringd door stedelijke wijken
met een zeer dichte concentratie, die samen de centrale stad of kernstad vormen. In de
West-Europese context komen deze meestal overeen met het geheel van de historische
binnenstad en de negentiende-eeuwse uitbreidingen. Het is een multifunctioneel gebied
waarin voornamelijk woongebouwen, maar ook handel, ambachten, scholen,
ziekenhuizen en industrie gemengd voorkomen.
Kernstad = (1) + (2). De kernstad bestaat uit de stadskern en dichtbebouwde stedelijke wijken.
De kernstad wordt gekenmerkt als het oude dichte centrale deel van het stadsgewest
3. Stadsrand of stedelijke ring: de kernstad wordt aan alle kanten omgeven door de
stadsrand, die voornamelijk bestaat uit minder dichte, maar nog steeds aaneengesloten
twintigste-eeuwse bebouwing. De hoofdfunctie hier is wonen, terwijl tegelijkertijd talrijke
groenzones behouden zijn gebleven. Aan de rand van grotere steden kunnen secundaire
handels- en dienstencentra voorkomen. Dit zijn meestal oude gemeentelijke centra die
in de uitbreidende stad werden geïntegreerd. Geclusterd in uniforme zones, bevatten ze
industriële gebieden en verkeersinfrastructuur. In dit gebied wordt de continuïteit van de
bebouwing niet doorbroken.
2
,De morfologische agglomeratie omvat (1) de stadskern, (2) de dichtbebouwde stedelijke
wijken en (3) de stadsrand, bestaande uit een stedelijke ring van twintigste-eeuwse gebouwen,
nog steeds aaneengesloten maar minder dicht en met een voornamelijk residentiële functie. De
grenzen worden bepaald door de continuïteit van de bebouwing en volgen daarom niet de
administratieve grenzen van de gemeenten. Voor Brussel betreft dit ongeveer 62 gemeenten.
- De operationele agglomeratie: wordt verkregen door de morfologische agglomeratie
aan te passen aan de grenzen van de gemeenten
- De voorstad: is de perifere zone van de stad, morfologisch landelijk maar functioneel
stedelijk
De operationele agglomeratie (4) en de voorstad (5) vormen samen het stadsgewest. Dit
stadsgewest bevat de basisactiviteiten van de stedelijke gemeenschap, namelijk wonen,
werken, ouderschap, winkelen, culturele ervaringen en recreatie. Er zijn intense relaties tussen
deze activiteiten, waardoor een functioneel geheel ontstaat dat in belangrijke mate georiënteerd
blijft op de traditionele kernstad
6. Het woongebied voor pendelaars: ligt buiten het stadsgewest en bestaat uit
gemeenten die verder van het stedelijk gebied liggen, maar sterk afhankelijk zijn van het
stedelijk gebied voor werkgelegenheid.
Het stadsgewest en het woongebied voor pendelaars vormen samen het stedelijke
leefcomplex.
Relevantie van steden en onderzoek naar stedelijk bestuur
Waarom zijn steden belangrijk? Steden zijn belangrijk voor verschillende
redenen/perspectieven. 2 centrale argumenten:
1. Multidimensionale relevantie van steden:
a. (Grote) steden zijn belangrijk voor het aanbieden van diensten op economisch,
sociaal en cultureel gebied bijv. onderwijs (er zijn steden die hun eigen onderwijs
organiseren), huisvesting, vervoer, kunst ... → steden zelf zijn een belangrijke
aanbieder van diensten
b. Toch zijn (grote) steden ook een politieke actor: ze worden beschouwd als “een
politiek systeem op zich”. Het is dus niet zo dat ze enkel uitvoeren wat een
centrale overheid hen zegt, steden hebben ook een politiek gewicht
2. Steden/stadsregio's als “politieke actor”?: Steden zijn actieve politieke actoren →
steden zijn een politiek systeem op zich. Het Brussels politiek systeem heeft veel
bevoegdheden om het eigen beleid te lanceren, daarom inzoomen op Brussel zelf.
a. Steden en stadsregio’s zijn politieke actoren en dat was al ingebed in grondwet
sinds het ontstaan van België → België was “gedecentraliseerde eenheidsstaat
(decentralized unitary state)” sinds 1831: lokaal bestuur opgevat als politiek
tegenwicht en verankerd in de grondwet (al van bij de start een systeem van
checks en balances om te voorkomen dat 1 actor dominant werd in het
overheidsmodel van België → verklaart waarom ons systeem zo complex en
chaotisch is
3
, b. Vanaf 1970: langzaam en geleidelijk proces van regionalisering van de nationale
staat → land werd opgedeeld in gewesten en gemeenschappen (ook
lokale/regionale politici in Brussel krijgen bevoegdheden)
Een systematische overgang: de “ondergang van de natiestaat”
De natiestaat is nog steeds belangrijk (kijk bvb maar naar de aanpak van de coronapandemie).
De Traditionele opvatting van een natiestaat is als:
1. De top van een hiërarchisch territoriaal commando- & controlesysteem met een
ondergeschikte functie voor de stad?
2. De belangrijkste factor voor de nationale economie?
3. Een soeverein onder de soevereinen in het internationale systeem?
Maar dit is niet het geval voor België. Hier meer een Hervorming van de natiestaat omdat er 2
processen zijn die steeds meer zorgen voor het uithollen van onze natiestaat:
1. Europeanisering van de politiek => supranationale actoren die meer beleid zullen maken
2. Regionalisering van politiek => toenemende invloed van regio's & (grote) steden
• Dus al van in het begin België ontworpen als een gedecentraliseerde staat met
verschillende beleidsniveaus + 2 processen die de nationale politiek uithollen.
Dit betekent dat we naar verschillende overheidsniveaus moeten kijken in België
en Brussel
Waarom focussen op Brussel?
Een global city definiëren: een stad die een belangrijk knooppunt is in het wereldwijde
(economische) systeem (met minstens 1 miljoen inwoners)
Key Term Box: global city-region
Er zijn verschillende termen in gebruik in de academische wereld. Voor het eerst was er sprake
van wereldsteden door P.G. Hall (Hall, 1966) en van global cities door Saskia Sassen (Sassen,
1991). Stedelijke gebieden kunnen op verschillende manieren worden gedefinieerd. Meestal
wordt een demografische ondergrens gebruikt om het onderscheid te maken. Allen J. Scott et
al. identificeerden aan het begin van de 21e eeuw ongeveer 300 stedelijke gebieden met meer
dan 1 miljoen inwoners. Minstens 20 daarvan groepeerden zelfs meer dan 10 miljoen
inwoners (Scott et al., 2002, 11). In België past alleen Brussel binnen deze eerste categorie.
Op basis van de sociaaleconomische enquête van 2001 omvatte het Brusselse metropolitane
gebied (d.w.z. groter dan de administratieve grenzen die Brussel afbakenen) een bevolking van
1 miljoen inwoners. Dit is bijna het dubbele van de bevolking van de tweede regio. Dit is bijna
twee keer zoveel als het op één na grootste stedelijke gebied van België: Antwerpen (Vgl.
Luyten & Van Hecke, 2001). Binnen de administratieve grenzen van Brussel (de 19 gemeenten)
woonden op dat moment iets minder dan 1 miljoen inwoners (momenteel ongeveer 1,2
miljoen, zie hoofdstuk # 2).
4
