Wetenschapsfilosofie (V5)
Toetsweek juni schooljaar 2019/2020
120 minuten, 3x, 10%
Inhoud:
Module 1: Inleiding wetenschapsfilosofie (p. 2 t/m 8)
College 1 - Inleiding wetenschapsfilosofie (p. 2)
College 2 - Hoe kan ik kennis van de buitenwereld krijgen? (p. 3 - 5)
College 3 - Wetenschappelijke kennis I (p. 6)
College 4 - Wetenschappelijke kennis II (p. 7 - 8)
Module 2: Wetenschapsfilosofen aan het woord (p. 9 t/m 15)
College 5 - De Wiener Kreis (p. 9)
College 6 - Karl Popper (p. 10 - 11)
College 7 - Onderdeterminatie en Theoriegeladenheid (p. 12)
College 8 - Imre Lakatos (p. 13)
College 9 - Thomas Kuhn (p. 14)
College 10 - Paul Feyerabend (p. 15)
Samenvattend: Enkele begrippen en definities (p. 16)
1
,College 1: Inleiding wetenschapsfilosofie
Inleiding wetenschapsfilosofie
Wetenschapsfilosofie : Module 1 - Inleiding wetenschapsfilosofie
College 1: Inleiding wetenschapsfilosofie
• Wetenschapsfilosofie is een van de v4xerschillende filosofische sub-disciplines.
• Aantal vragen die de inleiding samenvatten:
1. Wat is het verschil tussen een wetenschapshistoricus en een wetenschapsfilosoof?
® Een wetenschapshistoricus bestudeert de geschiedenis van (de veranderingen binnen)
sociaal geaccepteerde wetenschappelijke theorieën. Een wetenschapsfilosoof bestudeert
waarom deze veranderingen plaatsvinden en hoe het kan dat deze veranderingen
plaatsvinden: “Hoe komt wetenschappelijke kennis tot stand?”. Een wetenschapsfilosoof
trekt het principe van wetenschap in twijfel.
2. Barsegyan spreekt over een wetenschappelijk mozaïek. Verklaar dit begrip; waarom is het
relevant voor een wetenschapsfilosoof?
® Een wetenschappelijk mozaïek is een verzameling van wetenschappen waar de huidige
samenleving op gefocust is (de theorieën waar men tegenwoordig in gelooft). Dit is
belangrijk voor een wetenschapsfilosoof omdat dit door de jaren heen in kaart brengt welke
wetenschappelijke vlakken/theorieën sociaal geaccepteerd zijn. Hierdoor kan de
wetenschapsfilosoof de veranderingen bestuderen.
3. Wat is een demarcatie principe en voor het beantwoorden van welke filosofische vraag is dit
relevant?
® Een demarcatiecriterium is een criterium om wetenschappelijke kennis te scheiden van
pseudowetenschappelijke kennis. Zijn de theorieën binnen een bepaald vlak van de
wetenschap wel betrouwbaar?
4. Wat is het scientisme?
® Het scientisme is de opvatting dat alleen de (natuur)wetenschappen tot waardevolle
kennis over de wereld leiden en dat filosofie alleen zinvol is als ze de wetenschappelijke
methode hanteert.
5. Behoort filosofie tot een wetenschappelijk discipline?
Studieobject Voorbeelden
Natuurwetenschappen Levenloze natuur, het Natuurkunde, scheikunde,
universum kosmologie, geologie.
Levenswetenschappen Levende wezens Biologie, genetica, ecologie,
geneeskunde.
Menswetenschappen Menselijke mentale Psychologie, sociologie,
vermogens en hun economie, recht,
producten geschiedenis.
Formele wetenschappen Abstracte entiteiten Logica, wiskunde statistiek
(getallen, formele
stellingen)
2
, College 2: Hoe kan ik kennis van de buitenwereld krijgen?
Inleiding wetenschapsfilosofie
College 2: Hoe weet ik zeker dat de buitenwereld bestaat?
• Centrale vraag van kennisleer: Hoe kunnen we dingen over de wereld te weten komen?
De kennisleer kent 2 stromingen ® Rationalisme & Empirisme.
Rationalisme Empirisme
o Zekere kennis is verstandelijke kennis. o Zekere kennis is ervaringskennis.
o Aangeboren ideeën (God). o Tabula Rasa (menselijke geest is bij de
o Wiskundige kennis (bewijzen die waar geboorte een onbeschreven blad en
zijn door hun definities). wordt gevuld door ervaringen).
o Observaties en experimenten.
o René Descartes o David Hume, John Locke
• De drie casussen:
1. Waarom is 1+2=3?
o Samenvatting: 1+2=3 omdat men vastgestelde definities aan getallen heeft gegeven.
Namelijk: 1=1, 1+1=2 en 1+1+1=3 dus 1+2=1+1+1=3.
o Deze casus wordt Rationalistisch gerechtvaardigd omdat: men vanuit vastgestelde
definities een conclusie trekt over het feit dat 1+2=3. Dit hoef je niet eerst te observeren
voordat je deze conclusie kan trekken. Het staat per definitie vast.
2. Waarom zijn alle zwanen wit?
o Samenvatting: Ik zie dat zwaan A wit is. Zwaan B en C zijn ook beiden wit. We
generaliseren onze observaties tot de conclusie dat alle zwanen wit zijn.
o Deze casus wordt Empirisch gerechtvaardigd omdat zwanen niet per definitie wit zijn
maar men dit vanuit observaties geconcludeerd heeft. Een zwaan is niet hetzelfde als de
kleur wit. Men leert dit vanuit ervaring en observatie.
3. Waarom geldt de wet van de gravitatie?
o Samenvatting: Tussen alle objecten (meervoud) in het universum is er sprake van een
aantrekkingskracht. Die waarde is (in elke situatie mogelijk) per definitie te berekenen.
o Deze casus wordt Empirisch gerechtvaardigd omdat: de waarde is per definitie te
berekenen, echter moet deze conclusie op basis van observaties en experimenten tot
stand zijn gekomen. Men leert dit vanuit ervaring en observatie.
o Deductie: o Inductie: basis.
§ Van algemene uitspraak ® § Van concrete uitspraak ®
concrete uitspraak. algemene uitspraak.
§ Deductieve argumenten maken § Bij inductie draait het om het
gebruik van premissen, dat zijn generaliseren.
een soort basis regels die per § Als men in verschillende situaties
definitie waar zijn. waarneemt dat iets telkens
§ Bij een deductieve beredenering gebeurt, dan trekt men de
volgt de conclusie uit meerdere conclusie dat dit altijd zal
premissen waardoor ook de gebeuren.
conclusie per definitie waar is. § Probleem: dit klopt niet altijd. Er
Voorbeeld: kunnen ook andere opties zijn.
Premisse 1: Als 1+1+1=3 (inductieprobleem1).
Premisse 2: En 1+1=2 Voorbeeld:
Conclusie: Dan is 1+2=3 X1 is een zwaan en hij is wit
X2 is een zwaan en hij is wit
X3 is een zwaan en hij is wit
Conclusie: Alle zwanen zijn wit.
1 Zie pagina 4 voor uitleg.
3
Toetsweek juni schooljaar 2019/2020
120 minuten, 3x, 10%
Inhoud:
Module 1: Inleiding wetenschapsfilosofie (p. 2 t/m 8)
College 1 - Inleiding wetenschapsfilosofie (p. 2)
College 2 - Hoe kan ik kennis van de buitenwereld krijgen? (p. 3 - 5)
College 3 - Wetenschappelijke kennis I (p. 6)
College 4 - Wetenschappelijke kennis II (p. 7 - 8)
Module 2: Wetenschapsfilosofen aan het woord (p. 9 t/m 15)
College 5 - De Wiener Kreis (p. 9)
College 6 - Karl Popper (p. 10 - 11)
College 7 - Onderdeterminatie en Theoriegeladenheid (p. 12)
College 8 - Imre Lakatos (p. 13)
College 9 - Thomas Kuhn (p. 14)
College 10 - Paul Feyerabend (p. 15)
Samenvattend: Enkele begrippen en definities (p. 16)
1
,College 1: Inleiding wetenschapsfilosofie
Inleiding wetenschapsfilosofie
Wetenschapsfilosofie : Module 1 - Inleiding wetenschapsfilosofie
College 1: Inleiding wetenschapsfilosofie
• Wetenschapsfilosofie is een van de v4xerschillende filosofische sub-disciplines.
• Aantal vragen die de inleiding samenvatten:
1. Wat is het verschil tussen een wetenschapshistoricus en een wetenschapsfilosoof?
® Een wetenschapshistoricus bestudeert de geschiedenis van (de veranderingen binnen)
sociaal geaccepteerde wetenschappelijke theorieën. Een wetenschapsfilosoof bestudeert
waarom deze veranderingen plaatsvinden en hoe het kan dat deze veranderingen
plaatsvinden: “Hoe komt wetenschappelijke kennis tot stand?”. Een wetenschapsfilosoof
trekt het principe van wetenschap in twijfel.
2. Barsegyan spreekt over een wetenschappelijk mozaïek. Verklaar dit begrip; waarom is het
relevant voor een wetenschapsfilosoof?
® Een wetenschappelijk mozaïek is een verzameling van wetenschappen waar de huidige
samenleving op gefocust is (de theorieën waar men tegenwoordig in gelooft). Dit is
belangrijk voor een wetenschapsfilosoof omdat dit door de jaren heen in kaart brengt welke
wetenschappelijke vlakken/theorieën sociaal geaccepteerd zijn. Hierdoor kan de
wetenschapsfilosoof de veranderingen bestuderen.
3. Wat is een demarcatie principe en voor het beantwoorden van welke filosofische vraag is dit
relevant?
® Een demarcatiecriterium is een criterium om wetenschappelijke kennis te scheiden van
pseudowetenschappelijke kennis. Zijn de theorieën binnen een bepaald vlak van de
wetenschap wel betrouwbaar?
4. Wat is het scientisme?
® Het scientisme is de opvatting dat alleen de (natuur)wetenschappen tot waardevolle
kennis over de wereld leiden en dat filosofie alleen zinvol is als ze de wetenschappelijke
methode hanteert.
5. Behoort filosofie tot een wetenschappelijk discipline?
Studieobject Voorbeelden
Natuurwetenschappen Levenloze natuur, het Natuurkunde, scheikunde,
universum kosmologie, geologie.
Levenswetenschappen Levende wezens Biologie, genetica, ecologie,
geneeskunde.
Menswetenschappen Menselijke mentale Psychologie, sociologie,
vermogens en hun economie, recht,
producten geschiedenis.
Formele wetenschappen Abstracte entiteiten Logica, wiskunde statistiek
(getallen, formele
stellingen)
2
, College 2: Hoe kan ik kennis van de buitenwereld krijgen?
Inleiding wetenschapsfilosofie
College 2: Hoe weet ik zeker dat de buitenwereld bestaat?
• Centrale vraag van kennisleer: Hoe kunnen we dingen over de wereld te weten komen?
De kennisleer kent 2 stromingen ® Rationalisme & Empirisme.
Rationalisme Empirisme
o Zekere kennis is verstandelijke kennis. o Zekere kennis is ervaringskennis.
o Aangeboren ideeën (God). o Tabula Rasa (menselijke geest is bij de
o Wiskundige kennis (bewijzen die waar geboorte een onbeschreven blad en
zijn door hun definities). wordt gevuld door ervaringen).
o Observaties en experimenten.
o René Descartes o David Hume, John Locke
• De drie casussen:
1. Waarom is 1+2=3?
o Samenvatting: 1+2=3 omdat men vastgestelde definities aan getallen heeft gegeven.
Namelijk: 1=1, 1+1=2 en 1+1+1=3 dus 1+2=1+1+1=3.
o Deze casus wordt Rationalistisch gerechtvaardigd omdat: men vanuit vastgestelde
definities een conclusie trekt over het feit dat 1+2=3. Dit hoef je niet eerst te observeren
voordat je deze conclusie kan trekken. Het staat per definitie vast.
2. Waarom zijn alle zwanen wit?
o Samenvatting: Ik zie dat zwaan A wit is. Zwaan B en C zijn ook beiden wit. We
generaliseren onze observaties tot de conclusie dat alle zwanen wit zijn.
o Deze casus wordt Empirisch gerechtvaardigd omdat zwanen niet per definitie wit zijn
maar men dit vanuit observaties geconcludeerd heeft. Een zwaan is niet hetzelfde als de
kleur wit. Men leert dit vanuit ervaring en observatie.
3. Waarom geldt de wet van de gravitatie?
o Samenvatting: Tussen alle objecten (meervoud) in het universum is er sprake van een
aantrekkingskracht. Die waarde is (in elke situatie mogelijk) per definitie te berekenen.
o Deze casus wordt Empirisch gerechtvaardigd omdat: de waarde is per definitie te
berekenen, echter moet deze conclusie op basis van observaties en experimenten tot
stand zijn gekomen. Men leert dit vanuit ervaring en observatie.
o Deductie: o Inductie: basis.
§ Van algemene uitspraak ® § Van concrete uitspraak ®
concrete uitspraak. algemene uitspraak.
§ Deductieve argumenten maken § Bij inductie draait het om het
gebruik van premissen, dat zijn generaliseren.
een soort basis regels die per § Als men in verschillende situaties
definitie waar zijn. waarneemt dat iets telkens
§ Bij een deductieve beredenering gebeurt, dan trekt men de
volgt de conclusie uit meerdere conclusie dat dit altijd zal
premissen waardoor ook de gebeuren.
conclusie per definitie waar is. § Probleem: dit klopt niet altijd. Er
Voorbeeld: kunnen ook andere opties zijn.
Premisse 1: Als 1+1+1=3 (inductieprobleem1).
Premisse 2: En 1+1=2 Voorbeeld:
Conclusie: Dan is 1+2=3 X1 is een zwaan en hij is wit
X2 is een zwaan en hij is wit
X3 is een zwaan en hij is wit
Conclusie: Alle zwanen zijn wit.
1 Zie pagina 4 voor uitleg.
3
