NK
Begrippen Wetenschapsfilosofie
V5
Formele wetenschap De wetenschap van formele systemen, zoals logica, wiskunde,
systeemtheorie, en de theoretische aspecten van informatica,
informatiewetenschap, besluitvormingstheorie, statistiek en
linguïstiek.
Meyafysica Een bepaalde tak in de filosofie waarin vragen worden gesteld
over de werkelijkheid en over de aspecten van de werkelijkheid
die je eigenlijk niet kunt waarnemen.
Analythische oordelen Een oordeel over een onderwerp waarbij dat wat over het
onderwerp wordt gezegd altijd al vervat ligt in het begrip van het
onderwerp: “goud is een metaal” en “de hond is een zoogdier”
zijn voorbeelden van dergelijke analytische oordelen. Je hoeft
niet je zintuigen te gebruiken om te weten dat het zo is. Alle
wiskundige stellingen zijn bijvoorbeeld analytisch.
Voorbeelden:
- “De som van de hoeken van een driehoek is 180
graden.”
- “Katten zijn dieren.”
Synthethische oordelen Er wordt aan het onderwerp een aanduiding toegevoegd zonder
dat dit meteen vervat is in dat onderwerp. Voorbeeld: "deze kat is
zwart". Dit oordeel komt via waarneming tot stand terwijl bij een
analytisch oordeel het analyseren van het begrip van het subject
de hoofdrol vervult. Analytische oordelen worden 'noodzakelijk'
genoemd terwijl synthetische oordelen contingent zijn - ze
kunnen waar of niet waar zijn.
Voorbeelden:
- “De mens is gedetermineerd.”
- “Deze kat is zwart.”
Predicaat Een aanduiding
Nativisme Volgens het nativisme zijn er ideeën die aangeboren zijn
Natuurwetenschappen Kennis van algemene wetten
Geesteswetenschappen Begrijpen van individuele ervaringen.
Hermeneutiek studie van de interpretatie van (geschreven) teksten, in het
bijzonder van teksten op het gebied van literatuur, religie en
recht.)
Nomothetisch (Nomos = wet): nadruk ligt op wetmatigheden
Ideografisch Specificiteit en uniciteit van gebeurtenissen (bv. WOI heeft maar
één keer plaatsgevonden).
, NK
Verificatie Het vaststellen van de (on)waarheid van iets. Je moet het kunnen
bevestigen. Dit doe je meestal door zintuiglijke waarnemingen.
Logisch positivisme Ook wel logisch empirisme – is een wijsgerig stelsel dat alleen
aanvaardt wat zintuiglijk waargenomen en vastgesteld kan
worden. Het verwerpt de non-empirische uitspraken die worden
gedaan in de metafysica, de theologie en de ethiek. Hierbij wordt
naast empirie een logische, wiskundige taal gecreëerd.
Pseudowetenschappen De benaming voor een stelsel van opvattingen, uitspraken, of
handelingen dat de toets van een wetenschappelijke methode
niet doorstaat, maar waarvan aanhangers toch beweren of
suggereren dat het om wetenschap gaat.
Kenmerken:
- Beroep op autoriteiten en tradities
- Gebruik van drogredenen
- Anekdotische bewijzen
- Neiging tot complot denken
- Selectief gebruik van data
- Mysterieuze of duistere concepten
Wetenschapshistoricus Richt zich op de geschiedenis van de wetenschap.
Wat waren de belangrijkste wetenschappelijke mozaïeken? Wat
waren de belangrijkste overgangen in de mozaïeken.
Wetenschapsfilosofie Probeert de onderliggende mechanismes te begrijpen.
Is er zoiets als absolute kennis?
Hoe evalueren we concurrerende theorieën?
Wat is het mechanisme van wetenschappelijke verandering?
Bestaat er iets als wetenschappelijke vooruitgang?
Wat maakt een theorie wetenschappelijk? (verschil wetenschap
en pseudowetenschappen)
Demarcatie principe Criterium om wetenschappelijke kennis te onderscheiden van
pseudo-wetenschappen
Scientisme Opvatting dat alleen de (natuur) wetenschappen tot waardevolle
kennis over de wereld leiden en dat filosofie alleen zinvol is als ze
de wetenschappelijke methode hanteert. Alternatieve
kennisbronnen zoals kunst, godsdienst of intuïtie worden als
zinloos van de hand gewezen.
Begrippen Wetenschapsfilosofie
V5
Formele wetenschap De wetenschap van formele systemen, zoals logica, wiskunde,
systeemtheorie, en de theoretische aspecten van informatica,
informatiewetenschap, besluitvormingstheorie, statistiek en
linguïstiek.
Meyafysica Een bepaalde tak in de filosofie waarin vragen worden gesteld
over de werkelijkheid en over de aspecten van de werkelijkheid
die je eigenlijk niet kunt waarnemen.
Analythische oordelen Een oordeel over een onderwerp waarbij dat wat over het
onderwerp wordt gezegd altijd al vervat ligt in het begrip van het
onderwerp: “goud is een metaal” en “de hond is een zoogdier”
zijn voorbeelden van dergelijke analytische oordelen. Je hoeft
niet je zintuigen te gebruiken om te weten dat het zo is. Alle
wiskundige stellingen zijn bijvoorbeeld analytisch.
Voorbeelden:
- “De som van de hoeken van een driehoek is 180
graden.”
- “Katten zijn dieren.”
Synthethische oordelen Er wordt aan het onderwerp een aanduiding toegevoegd zonder
dat dit meteen vervat is in dat onderwerp. Voorbeeld: "deze kat is
zwart". Dit oordeel komt via waarneming tot stand terwijl bij een
analytisch oordeel het analyseren van het begrip van het subject
de hoofdrol vervult. Analytische oordelen worden 'noodzakelijk'
genoemd terwijl synthetische oordelen contingent zijn - ze
kunnen waar of niet waar zijn.
Voorbeelden:
- “De mens is gedetermineerd.”
- “Deze kat is zwart.”
Predicaat Een aanduiding
Nativisme Volgens het nativisme zijn er ideeën die aangeboren zijn
Natuurwetenschappen Kennis van algemene wetten
Geesteswetenschappen Begrijpen van individuele ervaringen.
Hermeneutiek studie van de interpretatie van (geschreven) teksten, in het
bijzonder van teksten op het gebied van literatuur, religie en
recht.)
Nomothetisch (Nomos = wet): nadruk ligt op wetmatigheden
Ideografisch Specificiteit en uniciteit van gebeurtenissen (bv. WOI heeft maar
één keer plaatsgevonden).
, NK
Verificatie Het vaststellen van de (on)waarheid van iets. Je moet het kunnen
bevestigen. Dit doe je meestal door zintuiglijke waarnemingen.
Logisch positivisme Ook wel logisch empirisme – is een wijsgerig stelsel dat alleen
aanvaardt wat zintuiglijk waargenomen en vastgesteld kan
worden. Het verwerpt de non-empirische uitspraken die worden
gedaan in de metafysica, de theologie en de ethiek. Hierbij wordt
naast empirie een logische, wiskundige taal gecreëerd.
Pseudowetenschappen De benaming voor een stelsel van opvattingen, uitspraken, of
handelingen dat de toets van een wetenschappelijke methode
niet doorstaat, maar waarvan aanhangers toch beweren of
suggereren dat het om wetenschap gaat.
Kenmerken:
- Beroep op autoriteiten en tradities
- Gebruik van drogredenen
- Anekdotische bewijzen
- Neiging tot complot denken
- Selectief gebruik van data
- Mysterieuze of duistere concepten
Wetenschapshistoricus Richt zich op de geschiedenis van de wetenschap.
Wat waren de belangrijkste wetenschappelijke mozaïeken? Wat
waren de belangrijkste overgangen in de mozaïeken.
Wetenschapsfilosofie Probeert de onderliggende mechanismes te begrijpen.
Is er zoiets als absolute kennis?
Hoe evalueren we concurrerende theorieën?
Wat is het mechanisme van wetenschappelijke verandering?
Bestaat er iets als wetenschappelijke vooruitgang?
Wat maakt een theorie wetenschappelijk? (verschil wetenschap
en pseudowetenschappen)
Demarcatie principe Criterium om wetenschappelijke kennis te onderscheiden van
pseudo-wetenschappen
Scientisme Opvatting dat alleen de (natuur) wetenschappen tot waardevolle
kennis over de wereld leiden en dat filosofie alleen zinvol is als ze
de wetenschappelijke methode hanteert. Alternatieve
kennisbronnen zoals kunst, godsdienst of intuïtie worden als
zinloos van de hand gewezen.
