Samenvatting Informatiesystemen
Hoofdstuk 1: informatie & informatiesystemen
1.1. Situering beleidsinformatica
Beleidsinformatica – ondersteunend perspectief
- Term informatiesystemen ontstond in het ondersteunend perspectief
- Doel: systemen bouwen die data tot info verwerken voor bedrijfskundige of eco processen,
beslissingen, doelen, operaties, of voor organisatie op zich
waarvoor hardware & software in organisaties veelal worden gebruikt
- = systemen die bedrijfskundig relevante info verstrekken over klanten, producten &
voorraadniveaus
- beleidsinformatica bestrijkt ruim gamma aan gebieden & problematieken -> deelgebied dat zich
eerder richt op management-aspecten
- 2e deelgebied: richt zich op bouwen van IS
Doel deelgebieden: brug vormen tussen bedrijfskunde/economie & ICT
Beleidsinformatica als brug tussen bedrijfskunde & ICT
- Ontstaan beleidsinformatica: ongeveer 50j geleden, toen ICT steeds belangrijker werd binnen
bedrijfskunde
- Probleem: grote kloof tussen bedrijfskundigen & programmeurs bij ontwikkelen van IS
Bedrijfskundigen hadden te weinig technische kennis
Programmeurs kenden de bedrijfsprocessen onvoldoende
- Situatie toen:
Bedrijfskundigen hadden vaak geen computer of ervaring met ICT
Technici werkten geïsoleerd binnen IT-afdelingen & spraken in technisch jargon dat
moeilijk te begrijpen was
- Oplossing: beleidsinformatica -> brug tussen bedrijfskunde & ICT -> de 2 beter op elkaar
afstemmen (alignment)
- Rol beleidsinformaticus: vergelijkbaar met architect in de bouw
De architect vertaalt wensen van bouwheer naar plannen die technici kunnen uitvoeren
Zo vertaalt beleidsinformaticus bedrijfsbehoeften naar ICT-oplossingen
- Huidige situatie:
De kloof bestaat nog, maar veel kleiner geworden
Bedrijfskundigen hebben tegenwoordig meer ICT-kennis
ICT’ers leren meer over bedrijfskunde
Technologie is toegankelijker & gebruiksvriendelijker geworden
1
,Bouwen: brug als ontwerpkloof tussen functionele & constructieve laag
- 1e deelgebied: Beleidsinformatica & bouwen IS
focust op ontwerpen & bouwen IS (vergelijkbaar met ontwerpen van een gebouw)
- Functioneel-constructieve kloof:
o De kloof tussen wat een systeem moet doen (functionele laag / F-laag)
& hoe het dat moet doen (constructieve laag / C-laag)
o kloof komt overeen met de kennis- & communicatiekloof tussen bedrijfskunde
& ICT
- Functionele laag (F-laag):
o Beschrijft vereisten & functies van het systeem (“wat moet het doen?”)
o bv: een bouwheer wil een ruim en energiezuinig huis
- Constructieve laag (C-laag):
o Beschrijft hoe deze functies technisch gerealiseerd worden
o bv: muren, ramen, isolatie, verwarming enz. worden zo gekozen dat ze voldoen
aan de functionele wensen
- kloof tussen F- en C-laag:
o vertalen van wensen (F-laag) naar technische oplossingen (C-laag) is vaak
complex
o Er moeten afwegingen gemaakt worden (bijv. groot huis ↔ laag
energieverbruik)
- Toepassing in beleidsinformatica:
o F-laag = bedrijfskundige vereisten (wat moet het informatiesysteem kunnen?)
o C-laag = ICT-mogelijkheden (hardware, software, netwerken, enz.)
o Beleidsinformatica vormt de brug tussen deze 2 lagen: onderzoekt hoe ICT kan
worden ingezet om bedrijfsdoelen te realiseren
- Ontwerp-karakter van beleidsinformatica:
o gaat om bouwen of ontwerpen van IS die voldoen aan bedrijfsvereisten
o kan variëren van eenvoudig Excel-rekenblad tot complexe systemen voor
multinationals
- Vergelijking met bouwkunde:
o architect combineert kennis van meerdere domeinen om goed ontwerp te
maken
o In beleidsinformatica ontstonden vergelijkbare ontwerpprocessen voor IS,
vooral via systeemontwikkeling
Belangrijke stappen in systeemontwikkeling (vergelijkbaar met bouwprocessen):
1. Projectmanagement:
o Elk project dient opgevolgd te worden inzake bewaken van tijd, budget &
planning van ICT-project
o Meer bedrijfskundig dan technisch van aard
2. Systeemanalyse:
o Belang dat bedrijfskundige vereisten & functionaliteiten gekend zijn
2
, o Tegenwoordig vaak via co-creatie (nauwe samenwerking tussen informaticus en
bedrijfsdeskundige)
3. Systeemontwerp:
o Zoals architect plannen tekent, vertaalt de beleidsinformaticus vereisten in een
ontwerpdocument waarmee technici verder kunnen werken
- Uitdagingen vandaag:
Organisatorische & technische complexiteit blijft groot
Snelle technologische veranderingen maken ontwerp & implementatie moeilijk
Ondanks veel vooruitgang blijft bouw van complexe IS een uitdagende taak
- De functioneel-constructieve kloof & misverstand rond de rol van de beleidsinformaticus
Veelvoorkomend misverstand:
Men denkt vaak dat een beleidsinformaticus enkel een vertaler/ communicator
(tussenpersoon) is tussen bedrijfskundigen (F-laag: wat het systeem moet doen) &
technici / ICT-specialisten (C-laag: hoe het systeem dat doet)
werkelijkheid:
o beleidsinformaticus doet veel meer dan vertalen
o hij/zij ontwerpt actief oplossingen
volledig ontwerpproces doorlopen waarbij kennis uit meerdere domeinen
wordt gebruikt
Kernidee:
o overgang van F-laag naar de C-laag is geen eenvoudige vertaling, maar complex
ontwerpproces
beleidsinformaticus speelt dus creatieve & analytische rol, niet enkel
communicatieve
Managementaspecten van IS
- 2e deelgebied beleidsinformatica:
Richt zich op management- & bestuurlijke aspecten van IS
Doel: geschikte voorwaarden creëren om IS succesvol te bouwen & te gebruiken
- Belangrijke vakgebieden binnen dit deelgebied:
o IT governance:
Bepaalt IT-strategie van de organisatie
Gaat over processen, structuren & mechanismen voor goed IT-beheer
o IT audit:
Controleert of IS & geautomatiseerde processen voldoen aan regels &
wetgeving
2 perspectieven op IT-strategie:
3
, 1. Kosten-gebaseerd perspectief:
o Vertrekt vanuit de bedrijfskundige laag (F-laag), van de bedrijfskundige
beslissingen die moeten genomen worden
o Focus op kostenefficiëntie, niet op innovatie
o ICT wordt gezien als:
ondersteunend hulpmiddel
implementatie-instrument
commodity (standaardmiddel)
waarbij kostenbeheersing belangrijker is dan innovatie
o IS dienen om bestaande beslissingen en informatienoden te ondersteunen
2. Innovatieperspectief:
o Vertrekt vanuit de technologische laag (C-laag), de nieuwe technologische
mogelijkheden die de ICT-innovaties bieden
o Centrale vraag: Welke nieuwe bedrijfsmodellen, strategieën of concepten maakt
technologie mogelijk?
o ICT wordt gezien als een strategisch middel om zich te onderscheiden van
concurrenten
Wetenschappelijke en multidisciplinaire basis
Beleidsinformatica beschikt over eigen theorieën, modellen en concepten
Het vakgebied is sterk multidisciplinair, met bijdragen uit:
o Menswetenschappen: eco, bedrijfskunde, communicatiewetenschappen, …
o Exacte wetenschappen: informatica en ICT
Het multidisciplinaire karakter van de beleidsinformatica
Beleidsinformatica is een breed domein:
komt voort uit haar brugfunctie tussen bedrijfskunde en ICT
kan niet herleid worden tot 1 enkel vakgebied
Raakpunten met bedrijfskunde (F-laag):
Kennis nodig van domeinen zoals accounting, marketing, financiering & logistiek
kennis is nodig om vereisten van IS in die domeinen te begrijpen, analyseren &
managen
Raakpunten met ICT (C-laag):
Technologische kennis is noodzakelijk om:
o de haalbaarheid van IS te beoordelen
o een realistische inschatting van kosten & inspanningen te maken
Beleidsinformatica vereist dus ook inzicht in ICT-mogelijkheden & -beperkingen
Activiteiten op het raakvlak tussen bedrijfskunde en ICT zoals systeemontwikkeling, , ICT-
investeringsbeslissingen, Productiviteitsstudies van ICT, change management …
4
Hoofdstuk 1: informatie & informatiesystemen
1.1. Situering beleidsinformatica
Beleidsinformatica – ondersteunend perspectief
- Term informatiesystemen ontstond in het ondersteunend perspectief
- Doel: systemen bouwen die data tot info verwerken voor bedrijfskundige of eco processen,
beslissingen, doelen, operaties, of voor organisatie op zich
waarvoor hardware & software in organisaties veelal worden gebruikt
- = systemen die bedrijfskundig relevante info verstrekken over klanten, producten &
voorraadniveaus
- beleidsinformatica bestrijkt ruim gamma aan gebieden & problematieken -> deelgebied dat zich
eerder richt op management-aspecten
- 2e deelgebied: richt zich op bouwen van IS
Doel deelgebieden: brug vormen tussen bedrijfskunde/economie & ICT
Beleidsinformatica als brug tussen bedrijfskunde & ICT
- Ontstaan beleidsinformatica: ongeveer 50j geleden, toen ICT steeds belangrijker werd binnen
bedrijfskunde
- Probleem: grote kloof tussen bedrijfskundigen & programmeurs bij ontwikkelen van IS
Bedrijfskundigen hadden te weinig technische kennis
Programmeurs kenden de bedrijfsprocessen onvoldoende
- Situatie toen:
Bedrijfskundigen hadden vaak geen computer of ervaring met ICT
Technici werkten geïsoleerd binnen IT-afdelingen & spraken in technisch jargon dat
moeilijk te begrijpen was
- Oplossing: beleidsinformatica -> brug tussen bedrijfskunde & ICT -> de 2 beter op elkaar
afstemmen (alignment)
- Rol beleidsinformaticus: vergelijkbaar met architect in de bouw
De architect vertaalt wensen van bouwheer naar plannen die technici kunnen uitvoeren
Zo vertaalt beleidsinformaticus bedrijfsbehoeften naar ICT-oplossingen
- Huidige situatie:
De kloof bestaat nog, maar veel kleiner geworden
Bedrijfskundigen hebben tegenwoordig meer ICT-kennis
ICT’ers leren meer over bedrijfskunde
Technologie is toegankelijker & gebruiksvriendelijker geworden
1
,Bouwen: brug als ontwerpkloof tussen functionele & constructieve laag
- 1e deelgebied: Beleidsinformatica & bouwen IS
focust op ontwerpen & bouwen IS (vergelijkbaar met ontwerpen van een gebouw)
- Functioneel-constructieve kloof:
o De kloof tussen wat een systeem moet doen (functionele laag / F-laag)
& hoe het dat moet doen (constructieve laag / C-laag)
o kloof komt overeen met de kennis- & communicatiekloof tussen bedrijfskunde
& ICT
- Functionele laag (F-laag):
o Beschrijft vereisten & functies van het systeem (“wat moet het doen?”)
o bv: een bouwheer wil een ruim en energiezuinig huis
- Constructieve laag (C-laag):
o Beschrijft hoe deze functies technisch gerealiseerd worden
o bv: muren, ramen, isolatie, verwarming enz. worden zo gekozen dat ze voldoen
aan de functionele wensen
- kloof tussen F- en C-laag:
o vertalen van wensen (F-laag) naar technische oplossingen (C-laag) is vaak
complex
o Er moeten afwegingen gemaakt worden (bijv. groot huis ↔ laag
energieverbruik)
- Toepassing in beleidsinformatica:
o F-laag = bedrijfskundige vereisten (wat moet het informatiesysteem kunnen?)
o C-laag = ICT-mogelijkheden (hardware, software, netwerken, enz.)
o Beleidsinformatica vormt de brug tussen deze 2 lagen: onderzoekt hoe ICT kan
worden ingezet om bedrijfsdoelen te realiseren
- Ontwerp-karakter van beleidsinformatica:
o gaat om bouwen of ontwerpen van IS die voldoen aan bedrijfsvereisten
o kan variëren van eenvoudig Excel-rekenblad tot complexe systemen voor
multinationals
- Vergelijking met bouwkunde:
o architect combineert kennis van meerdere domeinen om goed ontwerp te
maken
o In beleidsinformatica ontstonden vergelijkbare ontwerpprocessen voor IS,
vooral via systeemontwikkeling
Belangrijke stappen in systeemontwikkeling (vergelijkbaar met bouwprocessen):
1. Projectmanagement:
o Elk project dient opgevolgd te worden inzake bewaken van tijd, budget &
planning van ICT-project
o Meer bedrijfskundig dan technisch van aard
2. Systeemanalyse:
o Belang dat bedrijfskundige vereisten & functionaliteiten gekend zijn
2
, o Tegenwoordig vaak via co-creatie (nauwe samenwerking tussen informaticus en
bedrijfsdeskundige)
3. Systeemontwerp:
o Zoals architect plannen tekent, vertaalt de beleidsinformaticus vereisten in een
ontwerpdocument waarmee technici verder kunnen werken
- Uitdagingen vandaag:
Organisatorische & technische complexiteit blijft groot
Snelle technologische veranderingen maken ontwerp & implementatie moeilijk
Ondanks veel vooruitgang blijft bouw van complexe IS een uitdagende taak
- De functioneel-constructieve kloof & misverstand rond de rol van de beleidsinformaticus
Veelvoorkomend misverstand:
Men denkt vaak dat een beleidsinformaticus enkel een vertaler/ communicator
(tussenpersoon) is tussen bedrijfskundigen (F-laag: wat het systeem moet doen) &
technici / ICT-specialisten (C-laag: hoe het systeem dat doet)
werkelijkheid:
o beleidsinformaticus doet veel meer dan vertalen
o hij/zij ontwerpt actief oplossingen
volledig ontwerpproces doorlopen waarbij kennis uit meerdere domeinen
wordt gebruikt
Kernidee:
o overgang van F-laag naar de C-laag is geen eenvoudige vertaling, maar complex
ontwerpproces
beleidsinformaticus speelt dus creatieve & analytische rol, niet enkel
communicatieve
Managementaspecten van IS
- 2e deelgebied beleidsinformatica:
Richt zich op management- & bestuurlijke aspecten van IS
Doel: geschikte voorwaarden creëren om IS succesvol te bouwen & te gebruiken
- Belangrijke vakgebieden binnen dit deelgebied:
o IT governance:
Bepaalt IT-strategie van de organisatie
Gaat over processen, structuren & mechanismen voor goed IT-beheer
o IT audit:
Controleert of IS & geautomatiseerde processen voldoen aan regels &
wetgeving
2 perspectieven op IT-strategie:
3
, 1. Kosten-gebaseerd perspectief:
o Vertrekt vanuit de bedrijfskundige laag (F-laag), van de bedrijfskundige
beslissingen die moeten genomen worden
o Focus op kostenefficiëntie, niet op innovatie
o ICT wordt gezien als:
ondersteunend hulpmiddel
implementatie-instrument
commodity (standaardmiddel)
waarbij kostenbeheersing belangrijker is dan innovatie
o IS dienen om bestaande beslissingen en informatienoden te ondersteunen
2. Innovatieperspectief:
o Vertrekt vanuit de technologische laag (C-laag), de nieuwe technologische
mogelijkheden die de ICT-innovaties bieden
o Centrale vraag: Welke nieuwe bedrijfsmodellen, strategieën of concepten maakt
technologie mogelijk?
o ICT wordt gezien als een strategisch middel om zich te onderscheiden van
concurrenten
Wetenschappelijke en multidisciplinaire basis
Beleidsinformatica beschikt over eigen theorieën, modellen en concepten
Het vakgebied is sterk multidisciplinair, met bijdragen uit:
o Menswetenschappen: eco, bedrijfskunde, communicatiewetenschappen, …
o Exacte wetenschappen: informatica en ICT
Het multidisciplinaire karakter van de beleidsinformatica
Beleidsinformatica is een breed domein:
komt voort uit haar brugfunctie tussen bedrijfskunde en ICT
kan niet herleid worden tot 1 enkel vakgebied
Raakpunten met bedrijfskunde (F-laag):
Kennis nodig van domeinen zoals accounting, marketing, financiering & logistiek
kennis is nodig om vereisten van IS in die domeinen te begrijpen, analyseren &
managen
Raakpunten met ICT (C-laag):
Technologische kennis is noodzakelijk om:
o de haalbaarheid van IS te beoordelen
o een realistische inschatting van kosten & inspanningen te maken
Beleidsinformatica vereist dus ook inzicht in ICT-mogelijkheden & -beperkingen
Activiteiten op het raakvlak tussen bedrijfskunde en ICT zoals systeemontwikkeling, , ICT-
investeringsbeslissingen, Productiviteitsstudies van ICT, change management …
4
