RELATIONELE VAARDIGHEDEN
OLF2 | OPEN BOEK | CASTELIJN
HOOFDSTUK 1: AGRESSIE EN DE-ESCALERENDE GESPREKSVOERING
BEÏNVLOEDENDE FACTOREN DIE AGRESSIE BIJ EEN ZORGONTVANGER
INDUCEREN, BENOEMEN EN HERKENNEN IN EEN CASUS?
De mate van zorgafhankelijkheid alsook de mate van het ervaren van goede en
competente zorg.
Men heeft vaak bepaalde verwachtingen over de opname en de geboden zorg. Het
vaststellen van een discrepantie tussen verwachtingen en realiteit wekt soms spanningen
op.
Men vindt het belangrijk om als mens gezien en gehoord te worden. Het gevoel als
nummer behandeld te worden, het ervaren van bandwerk en routine … wat dan niet
strookt met hun verwachtingen over de opname en de geboden zorg.
Agressie als een uiting van onderliggende moeilijkheden, innerlijke spanningen,
opeenstapeling van frustraties doorheen de dag (of zelfs langer). Door de kwaadheid
ontstaat een verhoogde adrenalinespiegel, tot 6 x verhoogd op de ‘top’ van de
kwaadheid. Hierdoor ontstaat een verminderde controle over het eigen gedrag. Er zit een
zekere onvoorspelbaarheid in het agressieve gedrag doordat het kan lijken als een plotse
reactie op een trigger. Deze kan veroorzaakt worden door de verpleegkundige.
Lang moeten wachten, onzekerheid over onderzoeken, het niet onmiddellijk
beantwoorden van beloproepen, dreigend verlies van controle of dreigend verlies van
dierbaren, pijn, … veroorzaken veel onrust en spanning.
Sommige zorgontvangers hebben nood aan aandacht en zorg vanuit onderliggende
problematieken als eenzaamheid, …
Bepaalde zorgontvangers hebben een ander realiteits- en normbesef qua sociale
interacties en omgangsvormen. Dit wordt onder meer beïnvloed door de opvoeding, de
peergroep waarin men vertoeft.
Pathologiëen zoals dementie, Korsakoff, Niet Aangeboren Hersenletsels (NAHproblematiek),
… De agressie die hierbij optreedt houdt vaak een verband met
decorumverlies en/of verwardheid. Deze pathologieën brengen bepaalde cognitieve
beperkingen met zich mee waarbij het grensoverschrijdend gedrag een vaak voorkomend
probleem is.
Sommige mensen gebruiken agressie (dreigen) en chantage als een doelbewust middel
om één en ander af te dwingen. Die mensen hebben geleerd dat het gebruik van agressie
BEÏNVLOEDENDE FACTOREN BIJ AGRESSIE OP MAATSCHAPPELIJK VLAK
BENOEMEN EN HERKENNEN IN EEN CASUS?
De laatste jaren stellen we een toenemende mondigheid en veeleisendheid vast bij onze
bevolking. Mensen zijn assertiever, verwachten te kunnen participeren in hun
behandeling en hebben vaak al zelf informatie opgezocht (Dr. Google), …
Door de vermaatschappelijking van de zorg, de korte opnameduur, … is er een
toenemende druk op zorgverleners en mantelzorgers die naast een druk professioneel en
privé leven ook de zorg voor hun dierbaren (moeten) opnemen.
Door de vermaatschappelijking neemt de fysische zorgafhankelijkheid en psychische
kwetsbaarheid in de thuiszorg toe.
Toegenomen tolerantie ten aanzien van agressie.
1
, Er is ook een groeiend individualisme en onverdraagzaamheid binnen onze maatschappij.
…
REFLECTEREN OVER EIGEN BEÏNVLOEDENDE FACTOREN ALS HULPVERLENER?
– Houding, stijl, attitude: bv. Directief of ‘laissez-faire’? Een directieve, autoritaire stijl zal
eerder weerstand oproepen.
– Communicatie: het al dan niet kunnen overbrengen van een boodschap. Hoe duidelijk,
transparant ben je in je boodschap overbrengen?
– Tolerantieniveau: wat tolereer je en wat niet? Hoeveel zicht heb je op jouw grenzen?
– Hoeveel voeling heb je met je eigen grenzen en die van de ander?
– Vertrouwensrelatie: in welke mate is die aanwezig, is er effectief een goed contact
tussen zorgverlener en zorgontvanger? Hoe beter de vertrouwensrelatie hoe minder snel
het gedrag als grensoverschrijdend ervaren zal worden. Men kan het gedrag beter
plaatsen wat de betekenis van het gedrag meer normaliseert en verzacht.
– Ervaring & zelfkennis: maturiteit en ervaring spelen ook een rol qua zelfzekerheid en
zelfvertrouwen.
– Weerstand: welke weerstand ervaar je zelf t.a.v. de zorgvrager.
– De nood ervaren aan dankbaarheid en erkenning voor hun persoonlijke professionele rol
als verpleegkundige.
– De mate van controle over de zorg(planning), het al dan niet flexibel kunnen inspelen
op onverwachte vragen, gebeurtenissen, wijzigingen van de vooropgestelde planning.
– De mate waarin men ervaart dat de zorgvrager de organisatie - en afdelingsregels
accepteert en respecteert.
– De ervaren ondersteuning van collega’s en hoofdverpleegkundige. In welke mate kan
men ventileren en wordt men door hen ondersteund. Dit hangt nauw samen met de
afdelings– en organisatiecultuur en hun visie op weerstand, agressie en
grensoverschrijdend gedrag.
DE VERSCHILLENDE VORMEN VAN AGRESSIE BENOEMEN EN HERKENNEN IN EEN
CASUS?
Expressieve agressie
= Mensen die voortdurend kritiek hebben
Frustratie agressie
= Mensen geraken gefrustreerd als zij worden gehinderd bij het bereiken van een doel of
het bevredigen van een behoefte
Instrumentele agressie of emotionele chantage
= Mensen die met hulpeloosheid macht proberen te verkrijgen
Willekeurige agressie of agressie ten gevolge van psychopathologie
2
, = Mensen die zich bevinden in een veranderde staat van bewustzijn
Kenmerken Aanpak
Expressieve - Luidruchtig - Besteed aandacht (luisteren –
- Omstaanders samenvatten – doorvragen) en
- Verschil in beleving observeer
- Afhankelijk en verplichtingen geven - Kalm, geef mee
van onmacht - Duidelijke keuze voorstellen
- Onvoldoende aandacht aan probleem - Niet willen meewerken? Vragen om
- Reactie op non-verbale signalen van te vertrekken
afkeuring
Frustratie - Emotioneel - Reageer niet inhoudelijk op de
- Opstapeling van frustraties frustratie
- Onvoorspelbaar - Laat de emotie ventileren
- Niet persoonsgebonden - Benoem dat je de emotie ziet
- Niet persoonsgericht - Toon begrip
- Verlies van zelfbeheersing - Geef ruimte voor gevoelens
- Blijf in contact – blijf rustig
- Laat stiltes vallen
- Let op je houding
- …
Instrumentele - Rolwisseling - Structuur dagprogramma
- Doelgericht - Grenzen benoemen IK-
- Vast patroon van spanning boodschap
- Dreigementen - Oogcontact – kalm
- Toegeven = nieuwe incidenten - Grenzen aangeven
- Geen waarom vragen
- Geen dreigementen uiten
- Geen discussie
- Preventief tegen agressie
Willekeurig - Onvoorspelbaar - Over nemen discussie geen nut
- Snel - Dwangmaatregelen
- Moeilijk tegen te gaan - Samenwerking in team essentieel
- Langdurig gebruik - Technieken
- Verward
- Neurologische stoornis
TERRITORIAAL GEDRAG HERKENNEN BIJ ZICHZELF?
Gedrag komt niet alleen voor bij dieren, maar ook in de zorg
Sterke link met crisisontwikkeling
Territorium
1. iemand beschouwt het als zijn bezit
2. iemand controleert het
3. iemand neemt er initiatief over en is ervoor bevoegd
4. iemand aanvaardt de verantwoordelijkheid erover
Soorten territoria:
Het privéterrein
3
OLF2 | OPEN BOEK | CASTELIJN
HOOFDSTUK 1: AGRESSIE EN DE-ESCALERENDE GESPREKSVOERING
BEÏNVLOEDENDE FACTOREN DIE AGRESSIE BIJ EEN ZORGONTVANGER
INDUCEREN, BENOEMEN EN HERKENNEN IN EEN CASUS?
De mate van zorgafhankelijkheid alsook de mate van het ervaren van goede en
competente zorg.
Men heeft vaak bepaalde verwachtingen over de opname en de geboden zorg. Het
vaststellen van een discrepantie tussen verwachtingen en realiteit wekt soms spanningen
op.
Men vindt het belangrijk om als mens gezien en gehoord te worden. Het gevoel als
nummer behandeld te worden, het ervaren van bandwerk en routine … wat dan niet
strookt met hun verwachtingen over de opname en de geboden zorg.
Agressie als een uiting van onderliggende moeilijkheden, innerlijke spanningen,
opeenstapeling van frustraties doorheen de dag (of zelfs langer). Door de kwaadheid
ontstaat een verhoogde adrenalinespiegel, tot 6 x verhoogd op de ‘top’ van de
kwaadheid. Hierdoor ontstaat een verminderde controle over het eigen gedrag. Er zit een
zekere onvoorspelbaarheid in het agressieve gedrag doordat het kan lijken als een plotse
reactie op een trigger. Deze kan veroorzaakt worden door de verpleegkundige.
Lang moeten wachten, onzekerheid over onderzoeken, het niet onmiddellijk
beantwoorden van beloproepen, dreigend verlies van controle of dreigend verlies van
dierbaren, pijn, … veroorzaken veel onrust en spanning.
Sommige zorgontvangers hebben nood aan aandacht en zorg vanuit onderliggende
problematieken als eenzaamheid, …
Bepaalde zorgontvangers hebben een ander realiteits- en normbesef qua sociale
interacties en omgangsvormen. Dit wordt onder meer beïnvloed door de opvoeding, de
peergroep waarin men vertoeft.
Pathologiëen zoals dementie, Korsakoff, Niet Aangeboren Hersenletsels (NAHproblematiek),
… De agressie die hierbij optreedt houdt vaak een verband met
decorumverlies en/of verwardheid. Deze pathologieën brengen bepaalde cognitieve
beperkingen met zich mee waarbij het grensoverschrijdend gedrag een vaak voorkomend
probleem is.
Sommige mensen gebruiken agressie (dreigen) en chantage als een doelbewust middel
om één en ander af te dwingen. Die mensen hebben geleerd dat het gebruik van agressie
BEÏNVLOEDENDE FACTOREN BIJ AGRESSIE OP MAATSCHAPPELIJK VLAK
BENOEMEN EN HERKENNEN IN EEN CASUS?
De laatste jaren stellen we een toenemende mondigheid en veeleisendheid vast bij onze
bevolking. Mensen zijn assertiever, verwachten te kunnen participeren in hun
behandeling en hebben vaak al zelf informatie opgezocht (Dr. Google), …
Door de vermaatschappelijking van de zorg, de korte opnameduur, … is er een
toenemende druk op zorgverleners en mantelzorgers die naast een druk professioneel en
privé leven ook de zorg voor hun dierbaren (moeten) opnemen.
Door de vermaatschappelijking neemt de fysische zorgafhankelijkheid en psychische
kwetsbaarheid in de thuiszorg toe.
Toegenomen tolerantie ten aanzien van agressie.
1
, Er is ook een groeiend individualisme en onverdraagzaamheid binnen onze maatschappij.
…
REFLECTEREN OVER EIGEN BEÏNVLOEDENDE FACTOREN ALS HULPVERLENER?
– Houding, stijl, attitude: bv. Directief of ‘laissez-faire’? Een directieve, autoritaire stijl zal
eerder weerstand oproepen.
– Communicatie: het al dan niet kunnen overbrengen van een boodschap. Hoe duidelijk,
transparant ben je in je boodschap overbrengen?
– Tolerantieniveau: wat tolereer je en wat niet? Hoeveel zicht heb je op jouw grenzen?
– Hoeveel voeling heb je met je eigen grenzen en die van de ander?
– Vertrouwensrelatie: in welke mate is die aanwezig, is er effectief een goed contact
tussen zorgverlener en zorgontvanger? Hoe beter de vertrouwensrelatie hoe minder snel
het gedrag als grensoverschrijdend ervaren zal worden. Men kan het gedrag beter
plaatsen wat de betekenis van het gedrag meer normaliseert en verzacht.
– Ervaring & zelfkennis: maturiteit en ervaring spelen ook een rol qua zelfzekerheid en
zelfvertrouwen.
– Weerstand: welke weerstand ervaar je zelf t.a.v. de zorgvrager.
– De nood ervaren aan dankbaarheid en erkenning voor hun persoonlijke professionele rol
als verpleegkundige.
– De mate van controle over de zorg(planning), het al dan niet flexibel kunnen inspelen
op onverwachte vragen, gebeurtenissen, wijzigingen van de vooropgestelde planning.
– De mate waarin men ervaart dat de zorgvrager de organisatie - en afdelingsregels
accepteert en respecteert.
– De ervaren ondersteuning van collega’s en hoofdverpleegkundige. In welke mate kan
men ventileren en wordt men door hen ondersteund. Dit hangt nauw samen met de
afdelings– en organisatiecultuur en hun visie op weerstand, agressie en
grensoverschrijdend gedrag.
DE VERSCHILLENDE VORMEN VAN AGRESSIE BENOEMEN EN HERKENNEN IN EEN
CASUS?
Expressieve agressie
= Mensen die voortdurend kritiek hebben
Frustratie agressie
= Mensen geraken gefrustreerd als zij worden gehinderd bij het bereiken van een doel of
het bevredigen van een behoefte
Instrumentele agressie of emotionele chantage
= Mensen die met hulpeloosheid macht proberen te verkrijgen
Willekeurige agressie of agressie ten gevolge van psychopathologie
2
, = Mensen die zich bevinden in een veranderde staat van bewustzijn
Kenmerken Aanpak
Expressieve - Luidruchtig - Besteed aandacht (luisteren –
- Omstaanders samenvatten – doorvragen) en
- Verschil in beleving observeer
- Afhankelijk en verplichtingen geven - Kalm, geef mee
van onmacht - Duidelijke keuze voorstellen
- Onvoldoende aandacht aan probleem - Niet willen meewerken? Vragen om
- Reactie op non-verbale signalen van te vertrekken
afkeuring
Frustratie - Emotioneel - Reageer niet inhoudelijk op de
- Opstapeling van frustraties frustratie
- Onvoorspelbaar - Laat de emotie ventileren
- Niet persoonsgebonden - Benoem dat je de emotie ziet
- Niet persoonsgericht - Toon begrip
- Verlies van zelfbeheersing - Geef ruimte voor gevoelens
- Blijf in contact – blijf rustig
- Laat stiltes vallen
- Let op je houding
- …
Instrumentele - Rolwisseling - Structuur dagprogramma
- Doelgericht - Grenzen benoemen IK-
- Vast patroon van spanning boodschap
- Dreigementen - Oogcontact – kalm
- Toegeven = nieuwe incidenten - Grenzen aangeven
- Geen waarom vragen
- Geen dreigementen uiten
- Geen discussie
- Preventief tegen agressie
Willekeurig - Onvoorspelbaar - Over nemen discussie geen nut
- Snel - Dwangmaatregelen
- Moeilijk tegen te gaan - Samenwerking in team essentieel
- Langdurig gebruik - Technieken
- Verward
- Neurologische stoornis
TERRITORIAAL GEDRAG HERKENNEN BIJ ZICHZELF?
Gedrag komt niet alleen voor bij dieren, maar ook in de zorg
Sterke link met crisisontwikkeling
Territorium
1. iemand beschouwt het als zijn bezit
2. iemand controleert het
3. iemand neemt er initiatief over en is ervoor bevoegd
4. iemand aanvaardt de verantwoordelijkheid erover
Soorten territoria:
Het privéterrein
3
