RELIGIE, ZINGEVING EN LEVENSBESCHOUWING
6 lessen + teksten
ZS (online)
Kritische refelctie!!
LES 1: INLEIDING
INLEIDING
Waarom RZL?
- Beroepsmatig: aspect van elke mens, deel vh mens zijn ➔ C waarbij religie en spiritualiteit
- Persoonlijk: aspect van jezelf, zelfontwikkeling ➔ doen nadenken
o ! belangrijk om eigen zingevingskader te kennen
- Aanwezig in samenleving
o 2/3 wereldbevolking= religieus
o MAAR secularisatie ➔ religie naar de zijkant
- Christelijk mens en wereldbeeld als gesprekspartner: kritische dialoog
o Vertrekkend vanuit eigen positie in dialoog gaan
- KU Leuven:
o Verbondenheid met christelijke traditie en verhaal
o Visie op onderwijs (persoonsvorming)
o Levensbeschouwelijke bedachtzaamheid
o ➔ nadenken over katholieke identiteit
RZL voor jezelf, job en samenleving
Rode draad:
- Dialoog
- Christelijk mens- en wereldbeeld
- Perspectief op maatschappij, gekleurd door perspectief vanuit de zorg
- Integraal mensbeeld, van waaruit theologen en psychologen kijken naar de mens
o Mens = relationeel wezen in een context v verschillende realiteiten
o Lichaam – psyché – spiritualiteit – sociale relaties = sterk verweven
,RZL
Religie, Zinsbeleving, Levensbeschouwing
Je kan het niet zien, maar wereld w veel interessanter wnr je ernaar kijkt en probeert te begrijpen
RELIGIE
- = aanwezig in de samenleving (op wereldvlak)
o Bv diplomatie vh Vaticaan
▪ Bv Trump en Zelinski komen samen op begrafenis vd paus
▪ Bv Kerk wil bloedvergieten proberen voorkomen (mislukt)
▪ ➔ geen belang voor eigen land ➔ op wereldvlak
o Bv in muziek
ZINBELEVING
- Wat is het? Wie heeft het? Hoe herken je het? Wat doe je ermee?
- = breder dan zingeving
o Zin geven, maar ook krijgen, kiezen, verliezen, …
- Vb: Jimmy Fallon over de zin vh leven (na ring- ongeluk)
o Mens denkt na over de zin vh leven wnr ze geconfronteert w met de beperktheid en eindigheid vh
leven
▪ Stilvallen ➔ “gedwongen” meer over na te denken
o Dynamisch
▪ Door zo’n ervaring herbekijken en herwaarderen vh leven
• Bv hij vond (her)bevestiging v wat hij zinvol vindt (in zijn job)
- Vb: boek: Man’s search for Meaning (Frankl)
o Obv ervaringen in concentratiekampen tijdens WOII
▪ Deel 1: analyse bevindingen en ervairngen kampen
▪ Deel 2: visie over betekenis en zinbeleving
• Basis voor Frankl’s Logotherapie
o ➔ betekenis en zin centraal
o Mensen die geen betekenis knn geven aan wat hen overkomt, gaan er
vaker aan onderdoor
FRANKL
- De hoogste drijfveer van de mens is zijn/haar zinsvervulling
o ➔ zoektocht naar een zinvol leven
o Mens wil een leven lijden dat zinvol is en betekenis heeft
- Innate inner search for meaning – de aangeboren drang tot betekenis
o ➔ Aangeboren drijfveer
- Het leven stelt vragen aan ons en wij hebben de opdracht om een antwoord te formuleren
▪ We knn niet alles controleren > dingen overkomen ons (bv concentratiekampen)
▪ Mensen w uitgedaagd door het leven
- Kritiek op piramide van Maslow:
o Volgens piramide moeten we eerst aan de basale noden
voldoen voor we een hoger niveau knn ontwikkelen
▪ Zelfontwikkeling pas op hoogste niveau
o Frankl hier kritiek op:
▪ als de basale (laagste) noden niet vervuld zijn, dan is de nood aan zin en betekenis de
meest dringende
▪ had bv in kampen niet voldoende basisnoden, maar toch bezig met de zin van wat hem
overkwam
, o “Vervolgens sprak ik van de vele mogelijkheden om het leven zin te geven. Ik hield mijn vrienden
(die roerloos lagen te luisteren, de stilte werd slechts af en toe verbroken door een zucht) voor,
dat het leven van een mens, zelfs onder de gruwelijkste omstandigheden nooit zijn betekenis
verliest en dat deze nooit eindigende betekenis tevens lijden en sterven, ontbering en dood
omvat.”
▪ Vb examenvraag: hoe past dit bnn de overtuiging van Frankl:
• Eigen antwoord: drijfveer vd mens: op zoek naar een zinvol leven, mens wil een leven
lijden dat zinvol is en betekenis heeft, aangeboren drang voor betekenis, leven stelt de
mens voor uitdagingen, maar de mens moet hier een antwoord en betekenis aan geven;
ook wanneer niet aan basale noden voldaan word is er nood aan zin en betekenis
THEOLOGIE EN PSYCHOLOGIE
Psychologie als wetenschap ontstond halverwege de 19de eeuw uit filosofisch denken.
- Gelijkenissen:
o Gaat over menselijke ervaringen en betekenisgeving
o Proberen vragen te beantwoorden over levensdoelen, welzijn en persoonlijke ontwikkeling
▪ Levensvragen beantwoorden
o Begeleiden van mensen
o Onderzoeken hoe mensen omgaan met levensveranderingen en problemen
o Beïnvloeden hoe mensen zichzelf en anderen begrijpen
- Maar ook verschillen
o Mensen zullen andere dingen vertellen tegen een psycholoog vs zorgpastor
▪ Bv studie: psycholoog en zorgpastor beter samen intake afnemen
• Stellen andere vragen ➔ meer multidimensioneel beeld vd patiënt
Psychologie bredere
focus
+ breder praktijkveld
Theologie bredere
bronnen (meer dan
enkel empirisch
bewijs)
HERNIEUWDE INTERESSE VOOR GELOOF BIJ JONGEREN?
- In media meer en meer artikels en getuigenissen waardoor het lijkt alsof er een hernieuwde interesse is
voor geloof bij jongeren
o Meer jongeren komen uit voor hun geloof
o Hoe met jongeren in gesprek gaan over spiritualiteit
- Is er een revival van religie bij gen z/alpha?
o Vooronderstellingen:
▪ Religie is weggeweest vanuit paradigma secularisering
(pluralisering, individualisering, privésfeer)
• ➔ religie nu veel meer individueel vormgegeven, meer verschillende opvattingen,
meer in prive sfeer
• ➔ invloed vd kerk sterk gedaald
• ➔ religie nu veel meer individueel, minder in groep zoals vroeger
▪ Religie wint aan populariteit (cijfers bevestigen dit niet)
• ➔ niet meer jongeren noemen zz gelovig
• ➔ wel verschil in hoe religie zich vandaag manifesteert
, o Zoektocht naar houvast:
▪ Hoop en angst bij jongeren – crisis
▪ Leegte aan zingeving/zinbeleving
▪ Religie is één van de mogelijkheden om houvast te vinden
▪ ➔ weinig hoop voor de toekomst + religieuze verhalen w niet meer zoals vroeger
aangereikt ➔ vroeger leek alles vanzelfsprekend vanuit geloof (houvast)
➔ nu zelf grote zoektocht naar houvast en zinbeleving
o Religie in andere vorm: (religie is niet meer vanzelfsprekend)
▪ Geloven wordt meer en meer persoonlijke keuze (nog wel deels meegegeven in opvoeding)
▪ Individuele invulling ipv massakerk
▪ Maar duidelijke stijging deelname vieringen: verbondenheid
• Vooral naar de kerk vanuit verbondenheid (en zin zoeken), geloof willen beleven
▪ Religie moet betekenisgevend zijn
▪ Sociale en zingevende aspect!
- Vb godsdienstleerkracht
o “Leerlingen zijn niet zomaar “nieuwsgierig naar religie”. Ze zoeken naar woorden voor wat hen bezighoudt:
angst, schuld, hoop, kwaad, verbondenheid, dood, toekomst. Ze groeien op in een wereld die tegelijk
hyperprikkelend en existentieel leeg is. Alles is meetbaar, maakbaar en snel, behalve betekenis”
o Natuurlijk gaat dat soms ruw. Pubers zijn pubers. Ze testen grenzen, provoceren, vermengen religie met
ideologie of TikTok-wijsheden. Maar onder dat lawaai zit iets fundamenteels:
een generatie die niet wil blijven steken in oppervlakkigheid.
o Wat we vandaag zien, is geen terugkeer naar het verleden. Het is een beweging naar diepgang. Jongeren zijn
niet plots religieus geworden, ze zijn existentieel wakker.
o ➔ jongeren stellen religie ook in vraag
o ➔ blijven niet steken in oppervlakkigheid
o ➔ zien religie niet zomaar als instituut (gelovigen gaan vaak net in tegen het instituut)
GEZONDHEIDSZORG
- Meer aandacht voor zingeving en zinverlies in de gezondheidszorg: coronacrisis als katalysator
o In corona besef dat dingen anders moeten > nooit meer zorg zoals toen
▪ Bv contact knn hebben met elkaar, herkenbare zorgverleners
▪ Menselijk contact moet altijd overeind blijven
▪ Zinbeleving bij zorgverleners > werden familie vd bewoners
o MAAR wat is hiervan overgehouden na de crisis?
▪ Zinbeleving > mens als totaal plaatje zien > trg op achtergrond verdwenen
▪ Respect en veiligheid in woonzorgcnetra
▪ Maar erg weinig zinbeleving en verbondenheid en zinvolle dagbesteding
• Bewoners zorgcentra voelen zich niet verbonden met personeel en elkaar
• Wat zo belangrijk bleek in corona, w toch niet gedaan
6 lessen + teksten
ZS (online)
Kritische refelctie!!
LES 1: INLEIDING
INLEIDING
Waarom RZL?
- Beroepsmatig: aspect van elke mens, deel vh mens zijn ➔ C waarbij religie en spiritualiteit
- Persoonlijk: aspect van jezelf, zelfontwikkeling ➔ doen nadenken
o ! belangrijk om eigen zingevingskader te kennen
- Aanwezig in samenleving
o 2/3 wereldbevolking= religieus
o MAAR secularisatie ➔ religie naar de zijkant
- Christelijk mens en wereldbeeld als gesprekspartner: kritische dialoog
o Vertrekkend vanuit eigen positie in dialoog gaan
- KU Leuven:
o Verbondenheid met christelijke traditie en verhaal
o Visie op onderwijs (persoonsvorming)
o Levensbeschouwelijke bedachtzaamheid
o ➔ nadenken over katholieke identiteit
RZL voor jezelf, job en samenleving
Rode draad:
- Dialoog
- Christelijk mens- en wereldbeeld
- Perspectief op maatschappij, gekleurd door perspectief vanuit de zorg
- Integraal mensbeeld, van waaruit theologen en psychologen kijken naar de mens
o Mens = relationeel wezen in een context v verschillende realiteiten
o Lichaam – psyché – spiritualiteit – sociale relaties = sterk verweven
,RZL
Religie, Zinsbeleving, Levensbeschouwing
Je kan het niet zien, maar wereld w veel interessanter wnr je ernaar kijkt en probeert te begrijpen
RELIGIE
- = aanwezig in de samenleving (op wereldvlak)
o Bv diplomatie vh Vaticaan
▪ Bv Trump en Zelinski komen samen op begrafenis vd paus
▪ Bv Kerk wil bloedvergieten proberen voorkomen (mislukt)
▪ ➔ geen belang voor eigen land ➔ op wereldvlak
o Bv in muziek
ZINBELEVING
- Wat is het? Wie heeft het? Hoe herken je het? Wat doe je ermee?
- = breder dan zingeving
o Zin geven, maar ook krijgen, kiezen, verliezen, …
- Vb: Jimmy Fallon over de zin vh leven (na ring- ongeluk)
o Mens denkt na over de zin vh leven wnr ze geconfronteert w met de beperktheid en eindigheid vh
leven
▪ Stilvallen ➔ “gedwongen” meer over na te denken
o Dynamisch
▪ Door zo’n ervaring herbekijken en herwaarderen vh leven
• Bv hij vond (her)bevestiging v wat hij zinvol vindt (in zijn job)
- Vb: boek: Man’s search for Meaning (Frankl)
o Obv ervaringen in concentratiekampen tijdens WOII
▪ Deel 1: analyse bevindingen en ervairngen kampen
▪ Deel 2: visie over betekenis en zinbeleving
• Basis voor Frankl’s Logotherapie
o ➔ betekenis en zin centraal
o Mensen die geen betekenis knn geven aan wat hen overkomt, gaan er
vaker aan onderdoor
FRANKL
- De hoogste drijfveer van de mens is zijn/haar zinsvervulling
o ➔ zoektocht naar een zinvol leven
o Mens wil een leven lijden dat zinvol is en betekenis heeft
- Innate inner search for meaning – de aangeboren drang tot betekenis
o ➔ Aangeboren drijfveer
- Het leven stelt vragen aan ons en wij hebben de opdracht om een antwoord te formuleren
▪ We knn niet alles controleren > dingen overkomen ons (bv concentratiekampen)
▪ Mensen w uitgedaagd door het leven
- Kritiek op piramide van Maslow:
o Volgens piramide moeten we eerst aan de basale noden
voldoen voor we een hoger niveau knn ontwikkelen
▪ Zelfontwikkeling pas op hoogste niveau
o Frankl hier kritiek op:
▪ als de basale (laagste) noden niet vervuld zijn, dan is de nood aan zin en betekenis de
meest dringende
▪ had bv in kampen niet voldoende basisnoden, maar toch bezig met de zin van wat hem
overkwam
, o “Vervolgens sprak ik van de vele mogelijkheden om het leven zin te geven. Ik hield mijn vrienden
(die roerloos lagen te luisteren, de stilte werd slechts af en toe verbroken door een zucht) voor,
dat het leven van een mens, zelfs onder de gruwelijkste omstandigheden nooit zijn betekenis
verliest en dat deze nooit eindigende betekenis tevens lijden en sterven, ontbering en dood
omvat.”
▪ Vb examenvraag: hoe past dit bnn de overtuiging van Frankl:
• Eigen antwoord: drijfveer vd mens: op zoek naar een zinvol leven, mens wil een leven
lijden dat zinvol is en betekenis heeft, aangeboren drang voor betekenis, leven stelt de
mens voor uitdagingen, maar de mens moet hier een antwoord en betekenis aan geven;
ook wanneer niet aan basale noden voldaan word is er nood aan zin en betekenis
THEOLOGIE EN PSYCHOLOGIE
Psychologie als wetenschap ontstond halverwege de 19de eeuw uit filosofisch denken.
- Gelijkenissen:
o Gaat over menselijke ervaringen en betekenisgeving
o Proberen vragen te beantwoorden over levensdoelen, welzijn en persoonlijke ontwikkeling
▪ Levensvragen beantwoorden
o Begeleiden van mensen
o Onderzoeken hoe mensen omgaan met levensveranderingen en problemen
o Beïnvloeden hoe mensen zichzelf en anderen begrijpen
- Maar ook verschillen
o Mensen zullen andere dingen vertellen tegen een psycholoog vs zorgpastor
▪ Bv studie: psycholoog en zorgpastor beter samen intake afnemen
• Stellen andere vragen ➔ meer multidimensioneel beeld vd patiënt
Psychologie bredere
focus
+ breder praktijkveld
Theologie bredere
bronnen (meer dan
enkel empirisch
bewijs)
HERNIEUWDE INTERESSE VOOR GELOOF BIJ JONGEREN?
- In media meer en meer artikels en getuigenissen waardoor het lijkt alsof er een hernieuwde interesse is
voor geloof bij jongeren
o Meer jongeren komen uit voor hun geloof
o Hoe met jongeren in gesprek gaan over spiritualiteit
- Is er een revival van religie bij gen z/alpha?
o Vooronderstellingen:
▪ Religie is weggeweest vanuit paradigma secularisering
(pluralisering, individualisering, privésfeer)
• ➔ religie nu veel meer individueel vormgegeven, meer verschillende opvattingen,
meer in prive sfeer
• ➔ invloed vd kerk sterk gedaald
• ➔ religie nu veel meer individueel, minder in groep zoals vroeger
▪ Religie wint aan populariteit (cijfers bevestigen dit niet)
• ➔ niet meer jongeren noemen zz gelovig
• ➔ wel verschil in hoe religie zich vandaag manifesteert
, o Zoektocht naar houvast:
▪ Hoop en angst bij jongeren – crisis
▪ Leegte aan zingeving/zinbeleving
▪ Religie is één van de mogelijkheden om houvast te vinden
▪ ➔ weinig hoop voor de toekomst + religieuze verhalen w niet meer zoals vroeger
aangereikt ➔ vroeger leek alles vanzelfsprekend vanuit geloof (houvast)
➔ nu zelf grote zoektocht naar houvast en zinbeleving
o Religie in andere vorm: (religie is niet meer vanzelfsprekend)
▪ Geloven wordt meer en meer persoonlijke keuze (nog wel deels meegegeven in opvoeding)
▪ Individuele invulling ipv massakerk
▪ Maar duidelijke stijging deelname vieringen: verbondenheid
• Vooral naar de kerk vanuit verbondenheid (en zin zoeken), geloof willen beleven
▪ Religie moet betekenisgevend zijn
▪ Sociale en zingevende aspect!
- Vb godsdienstleerkracht
o “Leerlingen zijn niet zomaar “nieuwsgierig naar religie”. Ze zoeken naar woorden voor wat hen bezighoudt:
angst, schuld, hoop, kwaad, verbondenheid, dood, toekomst. Ze groeien op in een wereld die tegelijk
hyperprikkelend en existentieel leeg is. Alles is meetbaar, maakbaar en snel, behalve betekenis”
o Natuurlijk gaat dat soms ruw. Pubers zijn pubers. Ze testen grenzen, provoceren, vermengen religie met
ideologie of TikTok-wijsheden. Maar onder dat lawaai zit iets fundamenteels:
een generatie die niet wil blijven steken in oppervlakkigheid.
o Wat we vandaag zien, is geen terugkeer naar het verleden. Het is een beweging naar diepgang. Jongeren zijn
niet plots religieus geworden, ze zijn existentieel wakker.
o ➔ jongeren stellen religie ook in vraag
o ➔ blijven niet steken in oppervlakkigheid
o ➔ zien religie niet zomaar als instituut (gelovigen gaan vaak net in tegen het instituut)
GEZONDHEIDSZORG
- Meer aandacht voor zingeving en zinverlies in de gezondheidszorg: coronacrisis als katalysator
o In corona besef dat dingen anders moeten > nooit meer zorg zoals toen
▪ Bv contact knn hebben met elkaar, herkenbare zorgverleners
▪ Menselijk contact moet altijd overeind blijven
▪ Zinbeleving bij zorgverleners > werden familie vd bewoners
o MAAR wat is hiervan overgehouden na de crisis?
▪ Zinbeleving > mens als totaal plaatje zien > trg op achtergrond verdwenen
▪ Respect en veiligheid in woonzorgcnetra
▪ Maar erg weinig zinbeleving en verbondenheid en zinvolle dagbesteding
• Bewoners zorgcentra voelen zich niet verbonden met personeel en elkaar
• Wat zo belangrijk bleek in corona, w toch niet gedaan
