Interventies en mensbeelden deel 3
HUMANISTISCHE & EXISTENTIËLE BENADERINGEN
INTRODUCTIE (2 TEKSTEN)
REFLECTIE
- Verandering (in algemeen en in hulpverlening)
o > hoe HV over verandering denkt beïnvloed ook hoe hij naar C kijkt
o = bv buiten comfort zone gaan > vaak heel moeilijk voor C > kan goed en slecht voelen
> somm blijven liever in de sit die ze kennen terwijl ze daarin lijden (bv huiselijk geweld)
o !! Wnr je C te hard trekt richting verandering zal dit net tgnwerken
o = acceptatie > acceptatie ve situatie zonder er van weg te lopen
> pas wnr we dingen accepteren veranderen ze soms pas
> bv acceptatie v je kwetsbaarheid/ziekte/…
o = een proces > niet zomaar 1 stap
> eigenlijk zijn we altijd in verandering (basis nodig waarop je trg kan vallen ,maar het is normaal dat mensen veranderen,
mensen lijden wnr ze niet veranderen, vast zitten
- Psychisch/mentale gezondheid:
o ! wnr je niet weet wat dit is, weet je ook niet wnr therapie goed genoeg was en kan stoppen
o = goede balans (bv in emoties)
o = knn aanpassen aan omgeving > ment gezondheid zit bnn een context/cultuur
> bv psychopathologie verschillend in versch culturen
▪ ! Niet altijd aanpassen aan omgeving > bv wnr opgroeien in toxische omgeving > in begin mss wel aanpassen, maar
is later niet meer gezond
o Is psychische gezondheid goed of slecht?
▪ bv iets belangrijk vinden, maar er wel door lijden
▪ niet zomaar een symptomen checklist > niet perse gezond wnr geen symptomen
- Leven en menszijn:
- Een goed leven?
o = bv zinbeleving > gevoel zinvol leven gehad te hebben > maar wat is een zinvol leven?
> bv een goed mens geweest, relaties met partner, vrienden, familie, kinderen,
> bijna niemand zou werk zeggen
o mag dit het doel zijn van psychologische interventies?
> mensen helpen een goed/zinvol leven te leiden?
▪ Typisch voor deze benadering > mens helpen het lijden te verminderen,
maar ook als HV helpen om een zinvol leven te leiden > samen op zoek naar wat een zinvol leven voor C kan zijn
1
,1. THE THIRD FORCE
= De humanistische beweging binnen de psychologie
- Een reactie binnen de psychologie tegen een te eenzijdige mechanistische benadering van de mens
o In beging vd psychologie waren er 2 grote strekkingen
▪ Psychoanalyse (Freud) vs behaviorisme (Skinner)
o Niet ied hiermee akkoord
▪ Bv we zijn niet voll gedetermineerd door verleden want dan zouden we niet kkn veranderen ; Bv niet
enkel over geheugen
▪ ➔ reactie tgn die 2 stromingen
- Historische situering
o Humanisme; Michel de Montaigne (16e E: 1533-1592), beleving
▪ uitvinder vh essay > schreef essay over beleving > stond zo als 1 vd eersten stil bij beleving
(bv wat is verdriet, de dood, …)
o William James (1842-1910): emotie, bewustzijn,…
▪ Kwalitatief onderzoek (~fenomelogie) > vertrekken vanuit beleving vd C
o Külpe & Bühler (1908): holistische benadering
o USA vanaf 1920 en ‘30: Rank, Taft, Rogers, Maslow, Bühler, Allport, Perls, …
▪ Grote invloed op humanistische psychologie
Een ontgoocheling in een psychologie die zich beperkt tot het meetbare of verklaarbare…
- Charlotte Bühler 1(1893-1974) vertelt over haar ervaring als studente psychologie:
o “The main question that I was interested in was, ‘what is human life about’? I thought that
psychology would give me that answer.”
“I remember the sarcastic words of the psychology teacher: ‘Psychology does not tell you about life.
It just tells you about sensory reactions to stimuli and about learning’. I remember thinking or
murmuring: Well, if it’s not, I will make it a study of human life”.
o “We were a few thinly spread individuals who were restive about the prevailing trends in psychology,
which were mainly experimental-structural and behavioristic or psychoanalytic. Some of us felt that
these directions did not lead to an adequate understanding of the human being’s unique
humanness.”
o “ With psychology we should be able to find out how to live life, what we are living for, and how
to relate to other persons in life’
▪ ➔ begin vd humanistische beweging: reactie tegen de psychoanalyse en behaviorisme van
toen
▪ Nu nog de grte missie vh humanisme
1
Vrouwen erg prominent aanwezig bnn deze stroming (vroeger en nu)
,- Door de publicaties van Bühler, Maslow, Rogers en anderen ontstond een groep van psychologen en
therapeuten die bekommerd waren om de persoon en het menselijke op zich terug centraal in de
psychologie te stellen
o Werd na het behaviorisme en de psychoanalyse de third force genoemd;
de humanistische psychologie dus
▪ ➔ Humanistisch denken: Mensen niet begrijpen vanuit theorieën > schiet altijd te kort >
• Je kan nooit de hele mens begrijpen/vatten vanuit een theorie
• Theorie gaat uit vd gemm mens (bestaat niet) > Ied wijkt af vh gemm
• + We veranderen constant > zitten altijd in een proces v verandering
> Hier en nu is altijd mee in beweging
▪ ➔ Werd de 3th force genoemd (naast psychoanalyse en behaviorisme)
• Vooral na woII enorme groei
• Trgval in jaren 80-90
• Nu trg heel sterk > klemtoon op betekenis en zingeving, existentie
o Want leven nu niet altijd evident
> er zijn veel dreigingen (oorlog, klimaat)
> Sterk besef > angst niveau bij C/bevolking stijgt
! Niet slecht dat er angst is (er is dreiging) maar hoe moet je met deze angst
omgaanHelpen mee omgaan
- Typische onderzoeksdomeinen of aandachtspunten in therapie binnen deze beweging:
o Het belichaamde (beleving, emotie, gevoel, felt senses)
▪ Klemtoon op het lichaam > lichaam geeft veel info
▪ rechtsreeks werken met emoties om denkpatronen te veranderen
▪ felt senses > gevoelde betekenis > bv een druk op borst voelen
> geen emoties maar betekenisvolle gewaarwordingen> rijke informatiebron
➔ je voelt iets maar weet niet direct wat > wat vertelt de felt sense over deze situatie
o Betekenis, levensdoelen en andere existentiële thema’s
o Talenten, mogelijkheden, naast wat moeilijk loopt
▪ persoon is meer dan de klacht
➔ pers bestaat uit versch delen > er is een wil om te verbeteren > deel vd persoon wil meewerken
➔ hoop > het feit dat je komt wil zeggen dat je niet meer wil leven zoals het nu verloopt
▪ ➔ potentie, krachten, talenten vd persoon > werken met sterke kanten vd mens
(bv depressie > ook talenten > bv wnr wel tot rust knn komen, de uitzonderingen zien)
o Groei, zelf-actualisatie, zelf-integratie, zelf-inzicht
▪ Groeipotentieel
▪ Zelfactualisatie > potentie vd persoon helpen verwezenlijken > toekomstgericht
▪ Zelf-integratie > pers bestaat uit versch delen (bv innerlijke dialoog > interne criticus > voortdurend
kritiek op zz, bezorgd over zz) > van hieruit tot motivatie komen
o Relatie, persoonlijke aanwezigheid, presence, authenticiteit, empathie, echtheid
▪ relationele wezens: in relatie met zz, lichaam, elkaar, overledenen £
> voortdurend in interactie
▪ ook veel nadruk op therapeutische relatie > grote bron vd therapie > authentiek aanwezig zijn
o Het niet-weten, intuïtie, spiritualiteit, het transcendente
▪ Niet-weten: je weet nooit of iets effect zal hebben > ook wnr uitgebreid therapeutisch
protocol/behandelplan > je weet nooit zeker hoe proces zal verlopen > je kan enkel het
veranderingsproces vd C ondersteunen
▪ op gepaste mate gebruik maken v intuitie > ~felt senses >dingen aanvoelen > maar deze moet je
checken ➔ voorzichtig mee omgaan (vanuit wezen, ervaring en mensenkennis)
o Mede-menselijkheid (‘humanity’), uniciteit en keuze
▪ = kern : Als mede mens aanwezig zijn bij C
> je bent zelf ook mens en probeert een mens te helpen
▪ Altijd een vorm v menselijkheid, niet zomaar wegstoppen in neutraliteit
▪ Warmte naar C toe > C zal makkelijker tgn je knn vertellen
, - Zowel de humanistische als de existentiële psychologie heeft een duidelijke invloed op bepaalde theorieën
die op het eerste zicht op zich lijken te staan, zoals o.a. :
o De Positieve Psychologie
o De Self-Determination Theory
o De Terror Management Theory
o Non-Violence Communication
o …
o ➔ komen voort uit de humanistische benadering
▪ Je ziet het bv weerspiegelt in de omschrijving van de positieve psychologie
• “Psychology is not just the study of pathology, weakness and damage, it’s also the
study of strength and virtue. Treatment is not just fixing what is broken; it is nurturing
what is best. Psychology is not just a branch of medicine concerned with illness or
health; it is much larger. It is about work, education, insight, love, growth and play.”
2. MASLOW EN KAUFMAN (EEN VOORBEELD)
ABRAHAM MASLOW (1908 -1970)
- Eén van de belangrijkste grondleggers van de humanistische psychologie
- Vroeg zich af: wat is nu eigenlijk psychische gezondheid? Wat heeft iemand nodig om zich helemaal te
ontplooien?
o Doorbrak daarmee toenmalige taboes door zich te interesseren in positief menselijke kenmerken
- Vond op zijn vraag geen antwoorden in de toenmalige psychoanalyse of ‘academische psychologie’
- ➔ Studie van ‘succesvolle mensen’ of situaties waarin we voorbij onszelf groeien (peak experiences)
(peak experiences = situaties waarin jezelf overstegen w > bv een berg beklimmen, diploma halen
> wat beleven mensne op deze momenten? Knn we mensne helpen meer v deze momenten te ervaren?)
o Wat zijn hun kenmerken?
o Wat hebben wij nodig om onszelf helemaal te ontplooien?
- Maslow: we hebben als mens zowel de behoefte aan veiligheid (deficiency needs/D-needs)
als aan groei (Being/B-needs)
▪ => 2 soorten behoeftes: veiligheid en groei
=> deficiency needs > wnr tekort/gebrek > iets raakt niet opgevuld > veel C lijden hieronder
o Vijf basisbehoeftes (géén piramide2!!):
▪ D: Fysiologische behoeftes (water, voedsel, warmte)
▪ D: Veiligheid (bio-psychosociale veiligheid, stabiliteit,…) (bv gebrek in oorlog)
▪ D: ‘Belonging’ – liefde (gevoel ergens toe te behoren) (bv gebrek bij huiselijk geweld, verwaarlozing)
▪ D: Zelf-waardering (bv gebrek wnr gevoel niet belangrijk te zijn)
▪ B: Zelf-actualisatie
2
Werd later door bedrijfspsycholoog piramide van gemaakt
HUMANISTISCHE & EXISTENTIËLE BENADERINGEN
INTRODUCTIE (2 TEKSTEN)
REFLECTIE
- Verandering (in algemeen en in hulpverlening)
o > hoe HV over verandering denkt beïnvloed ook hoe hij naar C kijkt
o = bv buiten comfort zone gaan > vaak heel moeilijk voor C > kan goed en slecht voelen
> somm blijven liever in de sit die ze kennen terwijl ze daarin lijden (bv huiselijk geweld)
o !! Wnr je C te hard trekt richting verandering zal dit net tgnwerken
o = acceptatie > acceptatie ve situatie zonder er van weg te lopen
> pas wnr we dingen accepteren veranderen ze soms pas
> bv acceptatie v je kwetsbaarheid/ziekte/…
o = een proces > niet zomaar 1 stap
> eigenlijk zijn we altijd in verandering (basis nodig waarop je trg kan vallen ,maar het is normaal dat mensen veranderen,
mensen lijden wnr ze niet veranderen, vast zitten
- Psychisch/mentale gezondheid:
o ! wnr je niet weet wat dit is, weet je ook niet wnr therapie goed genoeg was en kan stoppen
o = goede balans (bv in emoties)
o = knn aanpassen aan omgeving > ment gezondheid zit bnn een context/cultuur
> bv psychopathologie verschillend in versch culturen
▪ ! Niet altijd aanpassen aan omgeving > bv wnr opgroeien in toxische omgeving > in begin mss wel aanpassen, maar
is later niet meer gezond
o Is psychische gezondheid goed of slecht?
▪ bv iets belangrijk vinden, maar er wel door lijden
▪ niet zomaar een symptomen checklist > niet perse gezond wnr geen symptomen
- Leven en menszijn:
- Een goed leven?
o = bv zinbeleving > gevoel zinvol leven gehad te hebben > maar wat is een zinvol leven?
> bv een goed mens geweest, relaties met partner, vrienden, familie, kinderen,
> bijna niemand zou werk zeggen
o mag dit het doel zijn van psychologische interventies?
> mensen helpen een goed/zinvol leven te leiden?
▪ Typisch voor deze benadering > mens helpen het lijden te verminderen,
maar ook als HV helpen om een zinvol leven te leiden > samen op zoek naar wat een zinvol leven voor C kan zijn
1
,1. THE THIRD FORCE
= De humanistische beweging binnen de psychologie
- Een reactie binnen de psychologie tegen een te eenzijdige mechanistische benadering van de mens
o In beging vd psychologie waren er 2 grote strekkingen
▪ Psychoanalyse (Freud) vs behaviorisme (Skinner)
o Niet ied hiermee akkoord
▪ Bv we zijn niet voll gedetermineerd door verleden want dan zouden we niet kkn veranderen ; Bv niet
enkel over geheugen
▪ ➔ reactie tgn die 2 stromingen
- Historische situering
o Humanisme; Michel de Montaigne (16e E: 1533-1592), beleving
▪ uitvinder vh essay > schreef essay over beleving > stond zo als 1 vd eersten stil bij beleving
(bv wat is verdriet, de dood, …)
o William James (1842-1910): emotie, bewustzijn,…
▪ Kwalitatief onderzoek (~fenomelogie) > vertrekken vanuit beleving vd C
o Külpe & Bühler (1908): holistische benadering
o USA vanaf 1920 en ‘30: Rank, Taft, Rogers, Maslow, Bühler, Allport, Perls, …
▪ Grote invloed op humanistische psychologie
Een ontgoocheling in een psychologie die zich beperkt tot het meetbare of verklaarbare…
- Charlotte Bühler 1(1893-1974) vertelt over haar ervaring als studente psychologie:
o “The main question that I was interested in was, ‘what is human life about’? I thought that
psychology would give me that answer.”
“I remember the sarcastic words of the psychology teacher: ‘Psychology does not tell you about life.
It just tells you about sensory reactions to stimuli and about learning’. I remember thinking or
murmuring: Well, if it’s not, I will make it a study of human life”.
o “We were a few thinly spread individuals who were restive about the prevailing trends in psychology,
which were mainly experimental-structural and behavioristic or psychoanalytic. Some of us felt that
these directions did not lead to an adequate understanding of the human being’s unique
humanness.”
o “ With psychology we should be able to find out how to live life, what we are living for, and how
to relate to other persons in life’
▪ ➔ begin vd humanistische beweging: reactie tegen de psychoanalyse en behaviorisme van
toen
▪ Nu nog de grte missie vh humanisme
1
Vrouwen erg prominent aanwezig bnn deze stroming (vroeger en nu)
,- Door de publicaties van Bühler, Maslow, Rogers en anderen ontstond een groep van psychologen en
therapeuten die bekommerd waren om de persoon en het menselijke op zich terug centraal in de
psychologie te stellen
o Werd na het behaviorisme en de psychoanalyse de third force genoemd;
de humanistische psychologie dus
▪ ➔ Humanistisch denken: Mensen niet begrijpen vanuit theorieën > schiet altijd te kort >
• Je kan nooit de hele mens begrijpen/vatten vanuit een theorie
• Theorie gaat uit vd gemm mens (bestaat niet) > Ied wijkt af vh gemm
• + We veranderen constant > zitten altijd in een proces v verandering
> Hier en nu is altijd mee in beweging
▪ ➔ Werd de 3th force genoemd (naast psychoanalyse en behaviorisme)
• Vooral na woII enorme groei
• Trgval in jaren 80-90
• Nu trg heel sterk > klemtoon op betekenis en zingeving, existentie
o Want leven nu niet altijd evident
> er zijn veel dreigingen (oorlog, klimaat)
> Sterk besef > angst niveau bij C/bevolking stijgt
! Niet slecht dat er angst is (er is dreiging) maar hoe moet je met deze angst
omgaanHelpen mee omgaan
- Typische onderzoeksdomeinen of aandachtspunten in therapie binnen deze beweging:
o Het belichaamde (beleving, emotie, gevoel, felt senses)
▪ Klemtoon op het lichaam > lichaam geeft veel info
▪ rechtsreeks werken met emoties om denkpatronen te veranderen
▪ felt senses > gevoelde betekenis > bv een druk op borst voelen
> geen emoties maar betekenisvolle gewaarwordingen> rijke informatiebron
➔ je voelt iets maar weet niet direct wat > wat vertelt de felt sense over deze situatie
o Betekenis, levensdoelen en andere existentiële thema’s
o Talenten, mogelijkheden, naast wat moeilijk loopt
▪ persoon is meer dan de klacht
➔ pers bestaat uit versch delen > er is een wil om te verbeteren > deel vd persoon wil meewerken
➔ hoop > het feit dat je komt wil zeggen dat je niet meer wil leven zoals het nu verloopt
▪ ➔ potentie, krachten, talenten vd persoon > werken met sterke kanten vd mens
(bv depressie > ook talenten > bv wnr wel tot rust knn komen, de uitzonderingen zien)
o Groei, zelf-actualisatie, zelf-integratie, zelf-inzicht
▪ Groeipotentieel
▪ Zelfactualisatie > potentie vd persoon helpen verwezenlijken > toekomstgericht
▪ Zelf-integratie > pers bestaat uit versch delen (bv innerlijke dialoog > interne criticus > voortdurend
kritiek op zz, bezorgd over zz) > van hieruit tot motivatie komen
o Relatie, persoonlijke aanwezigheid, presence, authenticiteit, empathie, echtheid
▪ relationele wezens: in relatie met zz, lichaam, elkaar, overledenen £
> voortdurend in interactie
▪ ook veel nadruk op therapeutische relatie > grote bron vd therapie > authentiek aanwezig zijn
o Het niet-weten, intuïtie, spiritualiteit, het transcendente
▪ Niet-weten: je weet nooit of iets effect zal hebben > ook wnr uitgebreid therapeutisch
protocol/behandelplan > je weet nooit zeker hoe proces zal verlopen > je kan enkel het
veranderingsproces vd C ondersteunen
▪ op gepaste mate gebruik maken v intuitie > ~felt senses >dingen aanvoelen > maar deze moet je
checken ➔ voorzichtig mee omgaan (vanuit wezen, ervaring en mensenkennis)
o Mede-menselijkheid (‘humanity’), uniciteit en keuze
▪ = kern : Als mede mens aanwezig zijn bij C
> je bent zelf ook mens en probeert een mens te helpen
▪ Altijd een vorm v menselijkheid, niet zomaar wegstoppen in neutraliteit
▪ Warmte naar C toe > C zal makkelijker tgn je knn vertellen
, - Zowel de humanistische als de existentiële psychologie heeft een duidelijke invloed op bepaalde theorieën
die op het eerste zicht op zich lijken te staan, zoals o.a. :
o De Positieve Psychologie
o De Self-Determination Theory
o De Terror Management Theory
o Non-Violence Communication
o …
o ➔ komen voort uit de humanistische benadering
▪ Je ziet het bv weerspiegelt in de omschrijving van de positieve psychologie
• “Psychology is not just the study of pathology, weakness and damage, it’s also the
study of strength and virtue. Treatment is not just fixing what is broken; it is nurturing
what is best. Psychology is not just a branch of medicine concerned with illness or
health; it is much larger. It is about work, education, insight, love, growth and play.”
2. MASLOW EN KAUFMAN (EEN VOORBEELD)
ABRAHAM MASLOW (1908 -1970)
- Eén van de belangrijkste grondleggers van de humanistische psychologie
- Vroeg zich af: wat is nu eigenlijk psychische gezondheid? Wat heeft iemand nodig om zich helemaal te
ontplooien?
o Doorbrak daarmee toenmalige taboes door zich te interesseren in positief menselijke kenmerken
- Vond op zijn vraag geen antwoorden in de toenmalige psychoanalyse of ‘academische psychologie’
- ➔ Studie van ‘succesvolle mensen’ of situaties waarin we voorbij onszelf groeien (peak experiences)
(peak experiences = situaties waarin jezelf overstegen w > bv een berg beklimmen, diploma halen
> wat beleven mensne op deze momenten? Knn we mensne helpen meer v deze momenten te ervaren?)
o Wat zijn hun kenmerken?
o Wat hebben wij nodig om onszelf helemaal te ontplooien?
- Maslow: we hebben als mens zowel de behoefte aan veiligheid (deficiency needs/D-needs)
als aan groei (Being/B-needs)
▪ => 2 soorten behoeftes: veiligheid en groei
=> deficiency needs > wnr tekort/gebrek > iets raakt niet opgevuld > veel C lijden hieronder
o Vijf basisbehoeftes (géén piramide2!!):
▪ D: Fysiologische behoeftes (water, voedsel, warmte)
▪ D: Veiligheid (bio-psychosociale veiligheid, stabiliteit,…) (bv gebrek in oorlog)
▪ D: ‘Belonging’ – liefde (gevoel ergens toe te behoren) (bv gebrek bij huiselijk geweld, verwaarlozing)
▪ D: Zelf-waardering (bv gebrek wnr gevoel niet belangrijk te zijn)
▪ B: Zelf-actualisatie
2
Werd later door bedrijfspsycholoog piramide van gemaakt
