ONTWERP & VORMLEER
Plek & plekwaarde
PLEKWAARDE IS…
- de betekenis van een plek
- de sfeer van een plek
- de beleving van een plek
- de emotionele impact van een plek
- draait om perceptie (psychologisch proces, alles wat we waarnemen gaan we
categoriseren in ons hoofd)
- …
Een plek is een perceptie van een ruimtelijk geheel van elementen die samen voor een
bepaalde sfeer, beleving of emotionele impact zorgen. Plekwaarde is die beleving
EEN PLEK?
- perceptie van een ruimtelijk geheel
- is de manier hoe je naar iets kijkt
- kleinste ruimtelijke niveau waar wij als ontwerper mee kunnen spelen
- beleving van een plek ⇒ plekwaarde
- waarneming - cognitie - emotie
- een ervaring van een plek bestaat enkel in ons hoofd ⇒ persoonlijk
- schaal, elementen, materiaal, zichten, lichtinval, lucht,...
EEN PLEK?
- opmeting
⇒ WAT MAAKT DAT WE KUNNEN SPREKEN VAN EEN PLEK
> duiden, vastleggen
> afbakenen: verschil in hoogte, verschil in kleur
> grenzen stellen tot waar de plek reikt
> afmeting, schaal, proportie, verhouding minsten tov menselijke schaal
> plek ontstaat altijd in een context ⇒ in relatie tot die context
> een plek “opmeten” betekend ook die plek definiëren
- inventaris
⇒ WAT IS ER OP EEN PLEK AANWEZIG
⇒ WELKE ROL SPELEN DE AANWEZIGE ELEMENTEN OP DE PLEK
⇒ OP WELKE MANIER WERKEN ELEMENTEN SAMEN / TEGEN
> oplijsting van alle aanwezige ruimtelijke en vormelijke elementen: (basis)vormen,
ruimtes, volumes, materialen, kleuren, texturen,...
> leer goed kijken! zoek verbanden over de verschillende elementen! durf abstracties
te maken!
, ORDENINGSPRINCIPES: mogelijke verbanden tussen vormelijke elementen in een
compositie
structuur - evenwicht - harmonie - verhouding - proportie - schaal - maat - horizontaliteit -
verticaliteit - hiërarchie - juxtapositie - repetitie - reeks - serie - symmetrie - asymmetrie -
contrast - centraliteit - lineariteit - radialiteit - clustering - netwerk - grid - focus - beweging -
dynamisch - statisch - orde - chaos - geleiding - omsluiting
BETEKENISSEN: de rol of waarde die elementen in een compositie kunnen krijgen
PUNT: kruispunt - hoekpunt - toppunt - ijkpunt - icoon - signaalpunt - rustpunt - monument
- centrum - focus - …
LIJN: lengte - beweging - richting - as - verbinding - pad - traject - promenade - scheiding -
omgeving - omtrek - rand - grens - oriëntatie - zicht(lijn) - geleiding - hoek - kolom - …
VLAK: wand - vloer - plafond - regio - gebied - landschap - afscheiding - omsluiting -
geleiding - textuur - expressie - …
VOLUME: vorm - massa - ruimte - omsluiting - …
TIJD: dag/nacht - daglicht - seizoen - verval - ruïne - verkleuring - verwering - dynamische
architectuur - …
EEN PLEK?
- beleving
> op basis van de opmeting en de inventaris proberen om de beleving te duiden, te
verklaren, te verantwoorden, te argumenteren, te nuanceren
> beleving is niet: (on) gezellig, tof, leuk,... gebruik een rijk vocabulair
Abstract – afgeschermd – afstandelijk – angstaanjagend – archaïsch – atypisch –
authentiek – avontuurlijk – Beangstigend – behaaglijk – beheers – beklemmend –
benauwend – beschermend – besloten – bevreemdend – beweeglijk – breekbaar – brutaal
– bruut – Chaotisch – charmant – claustrofobisch – comfortabel – compact – complex –
contrasterend – Desoriënterend – discreet – dromerig – druk – duister – dynamisch –
Eentonig – eenvoudig – eindeloos – elegant – enigmatisch – etherisch – euforisch –
evenwichtig – expressief – Fantasierijk – – flamboyant – fleurig – fluïde – functioneel –
futuristisch – Geborgen – geheimzinnig – geometrisch – gesloten – geruststellend –
gestroomlijnd – gestructureerd – gezellig – glorieus – gracieus – groots – Harmonieus –
helder – historisch – huiselijk – Imponerend – imposant – indrukwekkend – industrieel –
ingetogen – intens – interactief – intiem – intrigerend – Kalm – kil – kleurrijk – knus –
koud – Landelijk – leeg – levendig – licht – luxueus – Machtig – majestueus – massief –
meditatief – maximalistisch – minimalistisch – monochroom – monumentaal – Natuurlijk –
nederig – nieuwsgierig – nonchalant – nostalgisch – Obscuur – omsluitend –
oncomfortabel – ontspannend – open – ordelijk – ordentelijk – ordeloos – ongeordend –
organisch – overheersend – overvloedig – overweldigend – oud – Pittig – polychroom –
provocatief – psychedelisch – puur – Relaxed – Repetitief – ritmisch – rijk – rijkelijk –
robuust – royaal – ruim – ruimtelijk – rustiek – ruw – Sacraal – sensueel – sensitief –
sereen – serieus – sierlijk – somber – speels – spiritueel – statig – statisch – stil – strak –
surreëel – surrealistisch – symbolisch – symbiotisch – systematisch – Tectonisch –
theatraal – tijdloos – toegankelijk – transparent – tropisch – Uitdijend – uitgedoofd –
uitnodigend – Veilig – verbijsterend – verbindend – verfijnd – verlaten – vernaculair –
verrassend – verwelkomend – verwonderend – verwonderlijk – vreugdevol – warm –
Zacht – zintuigelijk – zwaar – zwaarmoedig - …
,ONTWERP & VORMLEER
Perceptie
Perceptie is een cognitief proces waarbij we zintuiglijke waarnemingen bewust of
onbewust interpreteren in functie van bepaalde kennis en/of ideeën zodat er een
emotionele reactie ontstaat.
Universeel psychologisch proces dat vertrekt vanuit de waarneming
- ruimtelijke perceptie = hoe we de ruimte persevereren
- zintuigelijke waarneming/informatie gaan ordenen, linken met het catologische
⇒ emotionele reactie bekomen
- schaal is zeer belangrijk
⇒ WAARNEMING > COGNITIE > EMOTIE
Informatie uit zintuiglijke waarneming (zicht, gehoor, reuk, tast, smaak) verwerven,
structuren, interpreteren, selecteren.
Bewust of onbewust, persoonlijk of interpersoonlijk
VOORBEELD PERCEPTIE WAARNEMEN
> de schaal is niet in verhouding
> angstaanjagend
> cognitieve reflex ⇒ er klopt iets niet
> door de schaal te vergroten, zo
monsterachtig groot matcht het beeld niet met
wat we cognitief verwachten
> hyperrealistisch werk (maar toch niet
realistisch door de schaal)
, GESTALT
⇒ het geheel is meer dan de som van de onderdelen
⇒ heel veel dingen tegelijk waarnemen
Gestaltwetten?
- wet van gelijkenis: dingen die op elkaar lijken tot een geheel zien
- wet van dichtheid: elementen die dicht bij elkaar liggen, worden als eenheid
beschouwd
- wet van continuering: onafgebroken en netjes afgewerkte figuren verkiezen boven
onsamenhangende figuren
- wet van gemeenschappelijke bestemming: gelijkvormige objecten samenvoegen
als ze een gelijke beweging of bestemming hebben
- wet van Prägnanz: minste cognitieve inspanning gaat voor
⇒ mensen zien patronen
- patronen helpen om verbanden te leggen
- patronen helpen vormen/composities leesbaar te maken
- patronen sturen zo ook beleving
⇒ Principes van gestalt dragen bij tot de leesbaarheid van de waarneming
(=cognitie), en zo tot de perceptie
RUIMTELIJKE PERCEPTIE
Plek & plekwaarde
PLEKWAARDE IS…
- de betekenis van een plek
- de sfeer van een plek
- de beleving van een plek
- de emotionele impact van een plek
- draait om perceptie (psychologisch proces, alles wat we waarnemen gaan we
categoriseren in ons hoofd)
- …
Een plek is een perceptie van een ruimtelijk geheel van elementen die samen voor een
bepaalde sfeer, beleving of emotionele impact zorgen. Plekwaarde is die beleving
EEN PLEK?
- perceptie van een ruimtelijk geheel
- is de manier hoe je naar iets kijkt
- kleinste ruimtelijke niveau waar wij als ontwerper mee kunnen spelen
- beleving van een plek ⇒ plekwaarde
- waarneming - cognitie - emotie
- een ervaring van een plek bestaat enkel in ons hoofd ⇒ persoonlijk
- schaal, elementen, materiaal, zichten, lichtinval, lucht,...
EEN PLEK?
- opmeting
⇒ WAT MAAKT DAT WE KUNNEN SPREKEN VAN EEN PLEK
> duiden, vastleggen
> afbakenen: verschil in hoogte, verschil in kleur
> grenzen stellen tot waar de plek reikt
> afmeting, schaal, proportie, verhouding minsten tov menselijke schaal
> plek ontstaat altijd in een context ⇒ in relatie tot die context
> een plek “opmeten” betekend ook die plek definiëren
- inventaris
⇒ WAT IS ER OP EEN PLEK AANWEZIG
⇒ WELKE ROL SPELEN DE AANWEZIGE ELEMENTEN OP DE PLEK
⇒ OP WELKE MANIER WERKEN ELEMENTEN SAMEN / TEGEN
> oplijsting van alle aanwezige ruimtelijke en vormelijke elementen: (basis)vormen,
ruimtes, volumes, materialen, kleuren, texturen,...
> leer goed kijken! zoek verbanden over de verschillende elementen! durf abstracties
te maken!
, ORDENINGSPRINCIPES: mogelijke verbanden tussen vormelijke elementen in een
compositie
structuur - evenwicht - harmonie - verhouding - proportie - schaal - maat - horizontaliteit -
verticaliteit - hiërarchie - juxtapositie - repetitie - reeks - serie - symmetrie - asymmetrie -
contrast - centraliteit - lineariteit - radialiteit - clustering - netwerk - grid - focus - beweging -
dynamisch - statisch - orde - chaos - geleiding - omsluiting
BETEKENISSEN: de rol of waarde die elementen in een compositie kunnen krijgen
PUNT: kruispunt - hoekpunt - toppunt - ijkpunt - icoon - signaalpunt - rustpunt - monument
- centrum - focus - …
LIJN: lengte - beweging - richting - as - verbinding - pad - traject - promenade - scheiding -
omgeving - omtrek - rand - grens - oriëntatie - zicht(lijn) - geleiding - hoek - kolom - …
VLAK: wand - vloer - plafond - regio - gebied - landschap - afscheiding - omsluiting -
geleiding - textuur - expressie - …
VOLUME: vorm - massa - ruimte - omsluiting - …
TIJD: dag/nacht - daglicht - seizoen - verval - ruïne - verkleuring - verwering - dynamische
architectuur - …
EEN PLEK?
- beleving
> op basis van de opmeting en de inventaris proberen om de beleving te duiden, te
verklaren, te verantwoorden, te argumenteren, te nuanceren
> beleving is niet: (on) gezellig, tof, leuk,... gebruik een rijk vocabulair
Abstract – afgeschermd – afstandelijk – angstaanjagend – archaïsch – atypisch –
authentiek – avontuurlijk – Beangstigend – behaaglijk – beheers – beklemmend –
benauwend – beschermend – besloten – bevreemdend – beweeglijk – breekbaar – brutaal
– bruut – Chaotisch – charmant – claustrofobisch – comfortabel – compact – complex –
contrasterend – Desoriënterend – discreet – dromerig – druk – duister – dynamisch –
Eentonig – eenvoudig – eindeloos – elegant – enigmatisch – etherisch – euforisch –
evenwichtig – expressief – Fantasierijk – – flamboyant – fleurig – fluïde – functioneel –
futuristisch – Geborgen – geheimzinnig – geometrisch – gesloten – geruststellend –
gestroomlijnd – gestructureerd – gezellig – glorieus – gracieus – groots – Harmonieus –
helder – historisch – huiselijk – Imponerend – imposant – indrukwekkend – industrieel –
ingetogen – intens – interactief – intiem – intrigerend – Kalm – kil – kleurrijk – knus –
koud – Landelijk – leeg – levendig – licht – luxueus – Machtig – majestueus – massief –
meditatief – maximalistisch – minimalistisch – monochroom – monumentaal – Natuurlijk –
nederig – nieuwsgierig – nonchalant – nostalgisch – Obscuur – omsluitend –
oncomfortabel – ontspannend – open – ordelijk – ordentelijk – ordeloos – ongeordend –
organisch – overheersend – overvloedig – overweldigend – oud – Pittig – polychroom –
provocatief – psychedelisch – puur – Relaxed – Repetitief – ritmisch – rijk – rijkelijk –
robuust – royaal – ruim – ruimtelijk – rustiek – ruw – Sacraal – sensueel – sensitief –
sereen – serieus – sierlijk – somber – speels – spiritueel – statig – statisch – stil – strak –
surreëel – surrealistisch – symbolisch – symbiotisch – systematisch – Tectonisch –
theatraal – tijdloos – toegankelijk – transparent – tropisch – Uitdijend – uitgedoofd –
uitnodigend – Veilig – verbijsterend – verbindend – verfijnd – verlaten – vernaculair –
verrassend – verwelkomend – verwonderend – verwonderlijk – vreugdevol – warm –
Zacht – zintuigelijk – zwaar – zwaarmoedig - …
,ONTWERP & VORMLEER
Perceptie
Perceptie is een cognitief proces waarbij we zintuiglijke waarnemingen bewust of
onbewust interpreteren in functie van bepaalde kennis en/of ideeën zodat er een
emotionele reactie ontstaat.
Universeel psychologisch proces dat vertrekt vanuit de waarneming
- ruimtelijke perceptie = hoe we de ruimte persevereren
- zintuigelijke waarneming/informatie gaan ordenen, linken met het catologische
⇒ emotionele reactie bekomen
- schaal is zeer belangrijk
⇒ WAARNEMING > COGNITIE > EMOTIE
Informatie uit zintuiglijke waarneming (zicht, gehoor, reuk, tast, smaak) verwerven,
structuren, interpreteren, selecteren.
Bewust of onbewust, persoonlijk of interpersoonlijk
VOORBEELD PERCEPTIE WAARNEMEN
> de schaal is niet in verhouding
> angstaanjagend
> cognitieve reflex ⇒ er klopt iets niet
> door de schaal te vergroten, zo
monsterachtig groot matcht het beeld niet met
wat we cognitief verwachten
> hyperrealistisch werk (maar toch niet
realistisch door de schaal)
, GESTALT
⇒ het geheel is meer dan de som van de onderdelen
⇒ heel veel dingen tegelijk waarnemen
Gestaltwetten?
- wet van gelijkenis: dingen die op elkaar lijken tot een geheel zien
- wet van dichtheid: elementen die dicht bij elkaar liggen, worden als eenheid
beschouwd
- wet van continuering: onafgebroken en netjes afgewerkte figuren verkiezen boven
onsamenhangende figuren
- wet van gemeenschappelijke bestemming: gelijkvormige objecten samenvoegen
als ze een gelijke beweging of bestemming hebben
- wet van Prägnanz: minste cognitieve inspanning gaat voor
⇒ mensen zien patronen
- patronen helpen om verbanden te leggen
- patronen helpen vormen/composities leesbaar te maken
- patronen sturen zo ook beleving
⇒ Principes van gestalt dragen bij tot de leesbaarheid van de waarneming
(=cognitie), en zo tot de perceptie
RUIMTELIJKE PERCEPTIE
