Toegepaste psychologie & sociologie
Thema 1: inleiding
Psychologie = wetenschap die gedrag v mensen (individuën) & mentale processen
erachter bestudeert (Psycholoog = bij wet beschermde titel)
Sociologie = wetenschap die de manier waarop mensen i grote groep samenleven
bestudeert => observaties v.d. samenleving
Sociale psychologie = het gedrag v. individuen in sociale relaties
Psychiater - Wet beschermde titel
- Geneeskunde opleiding
- Medicatie voorschrijven &
diagnoses
Psychiatrisch verpleegkunde Verpleegkunde gestudeerd &
gespecialiseerd
Coach - Welzijn v mensen verhogen
- Nt psychologisch & beschermd
- Op groei & ontw. I leven
Therapeut - Nu beschermde titel (nt vroeger)
Gedrag w beïnvloed door:
• Biologische factoren
Erfelijkheid (nature vs. Nurture => omgeving k alleen maar invloed uitoefenen
bij bep. erfelijke aanleg & erfelijke aanleg k alleen maar i bep. omgeving ontw.)
Middelen bv. Alcohol/drugs -> overmatig (bij zwanger) k leiden tot syndromen
Zenuwen/hersenen bv. Eetstoornissen zit voor e deel na tijd i.d. hersenen
Werking lichaam (waarneming [thema 3] & geheugen [thema 6])
• Leerprocessen [thema 7] (ik zit bv. i.d. zetel => ik eet een ijsje = aangeleerd)
• Psychische factoren [thema 4 & 5] (bv. emo eten)
• Sociale en culturele factoren [thema 8 & 9]
• Geografische factoren (klimaat invl. op eetpatroon bv. siesta i spanje)
Thema 2: psychologische stromingen
Stromingen:
o Psychoanalyse
Grondlegger: Sigmund Freud
Psychodynamische therapie
Uitgangspunten:
, ➢ Individu = gedreven dr. Driften
Driften -> botsen met normen v. buitenwereld
➢ Ervaringen uit het verleden!!
➔ Verdringen v. ervaringen => symptomen (uit onbewuste)
Therapie = bewust maken v. het onbewuste
➢ Psychoseksuele fasen
Therapie = psychoanalytisch
➢ Gaan uit van verdringing
➔ Tot aan onbewuste door vrije associatie = vrij laten vertellen wat
er in hun opkomt
➔ Na vrije associatie: interpreteren & betekenis zoeken
➔ Nt willen praten over iets? = weerstand = verzet tegen het
bewust w. v. verdrongen ervaring
Ambulant! & eerste keer luisteren-praten!
Kritiek: nt wet. onderbouw = vooral waardevol vr. wat het betekend heeft vr
de psych.
o Behaviorisme
Grondlegger: Watson
Basis = associatieleer
➔ Link gedrag & omgevingsprikkels
➔ Gedrag = gevolg leerprocessen
Uitgangspunt
➔ Brein = black box: k nt onderzocht w -> w met rust gelaten
➔ Nurture > nature
Therapie:
➔ Aversietherapie = bep gedrag linken aan iets dat zo vervelend is
dat je dit gedrag niet meer zal doen
➔ Exposure = gedrag veranderen dr blootstelling
• K imaginair (i gedachten = vooral bij trauma) i vivo
• Systematische desensitisatie (counterconditionering)=
in kleine stapjes blootstellen flooding (te hoge vorm)
• Eventueel responspreventie
= tegenhouden v.e. automatisch / dwangmatig gedrag,
zodat het uiteindelijk verdwijnt.
Bv. smetvrees: iets vies laten aanraken (exposure) & mag
daarna niet handen wassen (preventie)
• Habituatie: je leer na lange blootstelling dat je nt meer
bang moet zijn. (bv. stinkend lokaal ruik je na tijd nt
meer)
➔ Token economy = systeem opzetten waarbij mensen beloond
worden dr te sparen => bij zoveel aantal stickers verdient krijg je
, een grotere beloning-> gedrag beïnvloeden door bestraffing
(ongewenst gedrag) en beloning (gewenst gedrag).
Kritiek: verwaarlozing cogn. Processen & erfelijkheid
1ste stroming met aandacht vr. observatie gedrag & testen
o Humanistische psychologie
Grondleggers: Rogers, Gordon & Maslow
Uitgangspunten:
➔ Mens = zelfstandig & heeft vrije wil + opl.vermogen &
groeipotentieel
➔ Bij belemmeringen vr. potentieel k pers. Nog veel
➔ Patiënt -> cliënt
➔ Gn autoriteit: hulpverlener = gelijk met cliënt
Therapie: cliënt-centered
➔ Gericht op versterken pers., nt op gedrag & klachtvermindering
➔ Basishouding: empathie & onvoorwaardelijke acceptatie
➔ Therapeut = authentiek -> zelfonthulling
➔ Ik-boodschappen & actief luisteren
➔ Behoeftepiramide Maslow -> waar nood aan?
Kritiek: nt concreet, eerder soort houding
Pos. = meer menselijke psychologie
o Cognitieve psychologie
Cognitie = alles wat i. je hoofd gebeurt -> mentale /denk processen
Grondlegger: piaget
Uitgangspunten:
➔ Focus cognitie & het innerlijke
➔ Cogn. Schema’s beïnvloeden infoverwerking
= struct. i. hersenen, kennis i hersenen die we opslaan,
verwerken, interpreteren & uiteindelijk ordenen i ons hoofd +
linken (bv. hond & kat = beide dieren)
➔ Inner speech= alles wat we tegen onszelf zeggen (gedachten
over jezelf & wat je doet) -> stuurt gedrag
Negatief? Alternatieve geïnternaliseerde spraak => proberen
inner speech veranderen
➔ Latent leren: leren die nt zichtbaar is -> cogn. Dingen opslaan
zonder iets extern nodig
Therapie:
➔ Cognitieve gedragstherapie (Beck)
➔ RE(B)T (Ellis)
➔ Schematherapie (young)
=>Disfunctionele gedachten & schema’s hebben invl. op ons
gedrag & leven => moeten uitgedaagd w.
, Kritiek: observeren v. oorzaken gedrag = moeilijk
o Derde generatie gedragstherapie
Uitgangspunten:
➔ Beheersing innerlijk ≠ nodig/ zinvol
➔ Nt inhoud v. gedachten veranderen => wel houding t.o.v.
gedachten veranderen
➔ Focus aanvaarding
Soorten:
➔ Mindfulness = aandacht i.h. hier & nu, zonder oordelen dingen
voelen
➔ Dialectische gedragstherapie (gebruik bij ES)
➔ Acceptance & commitment therapy (ACT)
o Andere
• Oplossingsgerichte psychologie:
- Gn focus op probl., wel mogelijke opl. analyseren
- Taal! Bv. nt “waarom lukt het niet?”, wel “waarom lukt dat NOG
niet?”nn nk
• Positieve psychologie
- Gericht op ontw. V. krachten i.p.v. bestrijden klachten
- Onderzoek: optimaal functioneren/geluk
• Systeemdenken
- Iets vormt pas probl. i. bep. Context (bv. kind met adhd groeit op in
een super rustig en gestructureerd huis en heel stressbestendig ->
ADHD zal geen probleem geven.)
- Gezins-&relatietherapie!
Veel therapeuten volgen nt strik 1 stroming -> gebruiken ook technieken die door versch.
stromingen k gebruikt w.
bv: EMDR = eye movement desensitization en reprocessing
Pers. Moet ogen bewegen i. focus -> w. gecombineerd met vertellen v.
traumatische gebeurtenis => effect op hoe je het verwerkt & omgang
The dodo bird verdict
= het maakt niet uit welke therapie je volgt, je gaat sws resultaat ondervinden & vooruit
Oorzaak = common factors: gem. factoren die bij al die therapiëen
aanwezig zijn (bv. safe space, bezig zijn met probleem, empathie,
erkenning, betalen)
Elke therpaie heeft resultaat
o The dodo bird myth
Thema 1: inleiding
Psychologie = wetenschap die gedrag v mensen (individuën) & mentale processen
erachter bestudeert (Psycholoog = bij wet beschermde titel)
Sociologie = wetenschap die de manier waarop mensen i grote groep samenleven
bestudeert => observaties v.d. samenleving
Sociale psychologie = het gedrag v. individuen in sociale relaties
Psychiater - Wet beschermde titel
- Geneeskunde opleiding
- Medicatie voorschrijven &
diagnoses
Psychiatrisch verpleegkunde Verpleegkunde gestudeerd &
gespecialiseerd
Coach - Welzijn v mensen verhogen
- Nt psychologisch & beschermd
- Op groei & ontw. I leven
Therapeut - Nu beschermde titel (nt vroeger)
Gedrag w beïnvloed door:
• Biologische factoren
Erfelijkheid (nature vs. Nurture => omgeving k alleen maar invloed uitoefenen
bij bep. erfelijke aanleg & erfelijke aanleg k alleen maar i bep. omgeving ontw.)
Middelen bv. Alcohol/drugs -> overmatig (bij zwanger) k leiden tot syndromen
Zenuwen/hersenen bv. Eetstoornissen zit voor e deel na tijd i.d. hersenen
Werking lichaam (waarneming [thema 3] & geheugen [thema 6])
• Leerprocessen [thema 7] (ik zit bv. i.d. zetel => ik eet een ijsje = aangeleerd)
• Psychische factoren [thema 4 & 5] (bv. emo eten)
• Sociale en culturele factoren [thema 8 & 9]
• Geografische factoren (klimaat invl. op eetpatroon bv. siesta i spanje)
Thema 2: psychologische stromingen
Stromingen:
o Psychoanalyse
Grondlegger: Sigmund Freud
Psychodynamische therapie
Uitgangspunten:
, ➢ Individu = gedreven dr. Driften
Driften -> botsen met normen v. buitenwereld
➢ Ervaringen uit het verleden!!
➔ Verdringen v. ervaringen => symptomen (uit onbewuste)
Therapie = bewust maken v. het onbewuste
➢ Psychoseksuele fasen
Therapie = psychoanalytisch
➢ Gaan uit van verdringing
➔ Tot aan onbewuste door vrije associatie = vrij laten vertellen wat
er in hun opkomt
➔ Na vrije associatie: interpreteren & betekenis zoeken
➔ Nt willen praten over iets? = weerstand = verzet tegen het
bewust w. v. verdrongen ervaring
Ambulant! & eerste keer luisteren-praten!
Kritiek: nt wet. onderbouw = vooral waardevol vr. wat het betekend heeft vr
de psych.
o Behaviorisme
Grondlegger: Watson
Basis = associatieleer
➔ Link gedrag & omgevingsprikkels
➔ Gedrag = gevolg leerprocessen
Uitgangspunt
➔ Brein = black box: k nt onderzocht w -> w met rust gelaten
➔ Nurture > nature
Therapie:
➔ Aversietherapie = bep gedrag linken aan iets dat zo vervelend is
dat je dit gedrag niet meer zal doen
➔ Exposure = gedrag veranderen dr blootstelling
• K imaginair (i gedachten = vooral bij trauma) i vivo
• Systematische desensitisatie (counterconditionering)=
in kleine stapjes blootstellen flooding (te hoge vorm)
• Eventueel responspreventie
= tegenhouden v.e. automatisch / dwangmatig gedrag,
zodat het uiteindelijk verdwijnt.
Bv. smetvrees: iets vies laten aanraken (exposure) & mag
daarna niet handen wassen (preventie)
• Habituatie: je leer na lange blootstelling dat je nt meer
bang moet zijn. (bv. stinkend lokaal ruik je na tijd nt
meer)
➔ Token economy = systeem opzetten waarbij mensen beloond
worden dr te sparen => bij zoveel aantal stickers verdient krijg je
, een grotere beloning-> gedrag beïnvloeden door bestraffing
(ongewenst gedrag) en beloning (gewenst gedrag).
Kritiek: verwaarlozing cogn. Processen & erfelijkheid
1ste stroming met aandacht vr. observatie gedrag & testen
o Humanistische psychologie
Grondleggers: Rogers, Gordon & Maslow
Uitgangspunten:
➔ Mens = zelfstandig & heeft vrije wil + opl.vermogen &
groeipotentieel
➔ Bij belemmeringen vr. potentieel k pers. Nog veel
➔ Patiënt -> cliënt
➔ Gn autoriteit: hulpverlener = gelijk met cliënt
Therapie: cliënt-centered
➔ Gericht op versterken pers., nt op gedrag & klachtvermindering
➔ Basishouding: empathie & onvoorwaardelijke acceptatie
➔ Therapeut = authentiek -> zelfonthulling
➔ Ik-boodschappen & actief luisteren
➔ Behoeftepiramide Maslow -> waar nood aan?
Kritiek: nt concreet, eerder soort houding
Pos. = meer menselijke psychologie
o Cognitieve psychologie
Cognitie = alles wat i. je hoofd gebeurt -> mentale /denk processen
Grondlegger: piaget
Uitgangspunten:
➔ Focus cognitie & het innerlijke
➔ Cogn. Schema’s beïnvloeden infoverwerking
= struct. i. hersenen, kennis i hersenen die we opslaan,
verwerken, interpreteren & uiteindelijk ordenen i ons hoofd +
linken (bv. hond & kat = beide dieren)
➔ Inner speech= alles wat we tegen onszelf zeggen (gedachten
over jezelf & wat je doet) -> stuurt gedrag
Negatief? Alternatieve geïnternaliseerde spraak => proberen
inner speech veranderen
➔ Latent leren: leren die nt zichtbaar is -> cogn. Dingen opslaan
zonder iets extern nodig
Therapie:
➔ Cognitieve gedragstherapie (Beck)
➔ RE(B)T (Ellis)
➔ Schematherapie (young)
=>Disfunctionele gedachten & schema’s hebben invl. op ons
gedrag & leven => moeten uitgedaagd w.
, Kritiek: observeren v. oorzaken gedrag = moeilijk
o Derde generatie gedragstherapie
Uitgangspunten:
➔ Beheersing innerlijk ≠ nodig/ zinvol
➔ Nt inhoud v. gedachten veranderen => wel houding t.o.v.
gedachten veranderen
➔ Focus aanvaarding
Soorten:
➔ Mindfulness = aandacht i.h. hier & nu, zonder oordelen dingen
voelen
➔ Dialectische gedragstherapie (gebruik bij ES)
➔ Acceptance & commitment therapy (ACT)
o Andere
• Oplossingsgerichte psychologie:
- Gn focus op probl., wel mogelijke opl. analyseren
- Taal! Bv. nt “waarom lukt het niet?”, wel “waarom lukt dat NOG
niet?”nn nk
• Positieve psychologie
- Gericht op ontw. V. krachten i.p.v. bestrijden klachten
- Onderzoek: optimaal functioneren/geluk
• Systeemdenken
- Iets vormt pas probl. i. bep. Context (bv. kind met adhd groeit op in
een super rustig en gestructureerd huis en heel stressbestendig ->
ADHD zal geen probleem geven.)
- Gezins-&relatietherapie!
Veel therapeuten volgen nt strik 1 stroming -> gebruiken ook technieken die door versch.
stromingen k gebruikt w.
bv: EMDR = eye movement desensitization en reprocessing
Pers. Moet ogen bewegen i. focus -> w. gecombineerd met vertellen v.
traumatische gebeurtenis => effect op hoe je het verwerkt & omgang
The dodo bird verdict
= het maakt niet uit welke therapie je volgt, je gaat sws resultaat ondervinden & vooruit
Oorzaak = common factors: gem. factoren die bij al die therapiëen
aanwezig zijn (bv. safe space, bezig zijn met probleem, empathie,
erkenning, betalen)
Elke therpaie heeft resultaat
o The dodo bird myth
